Đặt quy hoạch trong tổng hòa các mối liên kết và cân bằng lợi ích
Diễn ra trong hai ngày 23 và 24/10, Diễn đàn Phát triển bền vững Việt Nam 2026 với chủ đề “Quy hoạch chiến lược địa phương: Phát triển-Bảo tồn-Thích ứng-Kết nối” do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng tổ chức.
Đánh giá về quy mô và kết quả diễn đàn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, cho biết: Diễn đàn tạo lập không gian đối thoại đa chủ thể giữa cơ quan hoạch định chính sách, chính quyền địa phương, giới khoa học và doanh nghiệp, lấy thực tiễn Đà Nẵng sau hợp nhất làm điểm tựa.
Chuyên gia từ 7 quốc gia và các tổ chức quốc tế đã chia sẻ kinh nghiệm về quy hoạch tích hợp, quy hoạch thích ứng, bản sao số và quản trị đa cấp; giá trị không chỉ nằm ở việc chia sẻ về mô hình, mà ở khả năng nhận diện điều kiện, bối cảnh vận hành để vận dụng sáng tạo, phù hợp với thực tiễn Việt Nam.
Đồng chí nhấn mạnh, quan trọng nhất, diễn đàn đã hình thành nhận thức chung về nhiều vấn đề then chốt, làm cơ sở cho kiến nghị chính sách; những vấn đề còn ý kiến khác nhau sẽ được tiếp tục nghiên cứu.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, từ bốn trụ cột của chủ đề, trao đổi đã hội tụ ở sáu thông điệp lớn. Thứ nhất, sắp xếp đơn vị hành chính phải gắn với tái cấu trúc không gian phát triển. Điều chỉnh địa giới tạo ra quy mô mới nhưng không tự hình thành cấu trúc kinh tế-xã hội thống nhất; quy hoạch sau hợp nhất không thể là phép cộng cơ học các bản quy hoạch cũ; cần xác định lại lợi thế so sánh, cực tăng trưởng, hành lang kinh tế và vai trò của từng tiểu vùng trong một chỉnh thể phát triển thống nhất.
Thứ hai, quy hoạch cần ổn định nhưng có khả năng thích ứng. Hạ tầng chiến lược, không gian bảo tồn, hành lang thoát lũ cần được bảo vệ lâu dài; chức năng sử dụng đất và thứ tự ưu tiên đầu tư có thể cập nhật khi có căn cứ. Mọi điều chỉnh phải dựa trên dữ liệu, công khai, minh bạch và gắn với trách nhiệm giải trình; linh hoạt không đồng nghĩa với tùy tiện.
Thứ ba, bảo tồn, thích ứng, phát triển xanh và chất lượng sống phải được tích hợp ngay từ đầu. Di sản, cảnh quan, hệ sinh thái vừa cần được gìn giữ, vừa là lợi thế phát triển; rủi ro ngập lụt, sạt lở phải là dữ liệu đầu vào của quy hoạch. Trận lũ lớn cuối tháng 10/2025 trên hệ thống sông Vu Gia-Thu Bồn, khi mực nước tại Hội An vượt mốc lịch sử, nhắc chúng ta phải tôn trọng quy luật tự nhiên và dành không gian thích đáng cho dòng chảy. Quy hoạch phải góp phần giảm phát thải, hướng tới con người, tránh làm đứt gãy sinh kế và cộng đồng.
Thứ tư, kết nối phải tạo ra gắn kết thực chất. Kết nối không chỉ là mở thêm tuyến đường mà là liên thông giao thông, logistics, hạ tầng số và dịch vụ thiết yếu, gắn cảng biển, cảng hàng không với trung tâm sản xuất; mỗi dự án cần được cân nhắc đồng thời hiệu quả kinh tế, sinh kế và môi trường, kết nối lợi thế, tiềm năng phát triển.
Thứ năm, chất lượng quy hoạch chỉ được khẳng định qua thực thi. Quy hoạch phải gắn với dự án khả thi, nguồn vốn, tiến độ và địa chỉ trách nhiệm. Cần hoàn thiện cơ chế hợp tác công-tư, chia sẻ rủi ro hợp lý, điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất do đầu tư hạ tầng tạo ra, đồng thời kiểm soát quyền lực khi áp dụng cơ chế đặc thù. Người dân và doanh nghiệp cần môi trường quy hoạch ổn định, có thể dự báo và cần được tham vấn ngay từ khi hình thành phương án. Điều này đòi hỏi tư duy quy hoạch là tư duy quy hoạch hành động với cam kết về bước đi, lộ trình, giải pháp cụ thể.
Thứ sáu, dữ liệu và năng lực con người là nền tảng của quản trị quy hoạch hiện đại. Dữ liệu và bản sao số nâng cao chất lượng quyết định và giám sát, nhưng công nghệ chỉ có vai trò hỗ trợ, không thay thế tư duy chiến lược, tầm nhìn và trách nhiệm của người ra quyết định. Phân cấp, phân quyền càng mạnh, năng lực cán bộ, nhất là cấp xã, càng có vị trí then chốt.
Chuyển mạnh sang tư duy quản trị đô thị dài hạn, hiện đại
Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, cần kiên quyết vượt qua tư duy quản lý đô thị ngắn hạn, manh mún vốn bị chi phối bởi nếp tư duy cũ. Yêu cầu đặt ra là phải kết hợp hài hòa giữa kiến tạo các không gian phát triển hiện đại với bảo tồn nguyên vẹn bản sắc văn hóa đặc trưng của cả đô thị và nông thôn.
Làm rõ đặc thù của đô thị Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn phân tích, đô thị Việt Nam rất đặc thù, không giống như các đô thị của phương Tây. Đó là đặc thù giữa đô thị và nông thôn, đô thị và vùng đô thị, giữa các loại không gian, giữa nguồn lực hữu hình và vô hình, giữa tài nguyên truyền thống và các loại tài nguyên mới nổi.
Do vậy, quy hoạch chiến lược phải đi trước dẫn dắt nguồn vốn đầu tư và sử dụng nguồn lực đầu tư hướng vào mô hình phát triển mới, mô hình tăng trưởng mới. Quy hoạch không thể tách rời mô hình phát triển mới của đất nước, với mô hình tăng trưởng mới.
Đánh giá về định hướng phát triển đô thị trong giai đoạn mới, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh: Từng là mô hình quản lý bài bản, thành phố Đà Nẵng nay đang vươn mình trở thành đô thị quản trị phát triển, thích ứng, bảo tồn và kết nối; chuyển mạnh từ du lịch truyền thống sang du lịch sáng tạo. Không thể giải quyết bằng chất lượng tại từng điểm đến, từng di sản, di tích, từng sản phẩm du lịch thuần túy mà phải bằng một chiến lược phát triển đô thị toàn cầu, giàu bản sắc, hiện đại. Yêu cầu đặt ra là phải quy hoạch một đô thị toàn cầu, giàu bản sắc dựa trên năng lực tự tạo của con người thay vì phụ thuộc vào di sản đơn độc.
Công tác quy hoạch cần dịch chuyển từ “bảo tồn tĩnh” sang “bảo tồn linh hoạt”, đưa tự nhiên và di sản văn hóa vào cấu trúc phát triển bên trong, xem đây là “vốn” và “hạ tầng mới” cho tăng trưởng bền vững. Qua đó, chuyển đổi từ tư duy khai thác tài nguyên sang tái tạo tài nguyên, biến nguồn lực thành năng lực cạnh tranh đô thị và thương hiệu chiến lược dựa trên sức mạnh của cả hệ sinh thái.
“Để hiện thực hóa mục tiêu đó, các địa phương tiêu biểu như thành phố Đà Nẵng cần chủ động vận dụng kết quả diễn đàn, khai thác hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù được Quốc hội giao để mạnh dạn thử nghiệm các công cụ quy hoạch và mô hình quản trị mới có kiểm soát (sandbox)”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, nhấn mạnh.
