Kinh tế tuần hoàn không còn là khẩu hiệu, mà đang dần trở thành cách làm, nếp sống và nền tảng cho mục tiêu phát triển bền vững của đảo ngọc.
Với đặc thù là địa phương đảo, hệ sinh thái nhạy cảm, du lịch là ngành kinh tế chủ đạo, Côn Đảo xác định phát triển theo mô hình “khai thác-tiêu dùng-thải bỏ” truyền thống, môi trường sẽ nhanh chóng quá tải, kéo theo hệ lụy lâu dài cho kinh tế và đời sống người dân. Từ thực tế đó, mô hình kinh tế tuần hoàn được lựa chọn như một hướng đi tất yếu.
Từ nhận thức đến hành động
Đề án đặt mục tiêu xây dựng nền kinh tế xanh trên cơ sở đồng bộ về thể chế, hạ tầng và sự tham gia của toàn xã hội. Trong đó, chất thải không còn là “rác bỏ đi” mà được xem là tài nguyên; tài nguyên được khai thác gắn với tái tạo; chi phí vận hành được tối ưu và chất lượng môi trường được nâng lên.
Vòng tròn tuần hoàn này tạo nền tảng để các ngành kinh tế chủ lực như du lịch, dịch vụ, logistics, khai thác và chế biến hải sản phát triển theo hướng cạnh tranh, bền vững hơn. Ngay từ đầu, chính quyền đặc khu Côn Đảo xác định: Công nghệ hay hạ tầng chỉ là một phần, yếu tố then chốt nằm ở thay đổi tư duy và thói quen của con người. Vì vậy, nhận thức của cán bộ, doanh nghiệp và từng hộ dân đã được nâng cao. Những hành động nhỏ như phân loại rác tại nguồn, hạn chế túi ni-lông, đồ nhựa dùng một lần… được coi là “mắt xích” quan trọng trong bức tranh tổng thể.
Bí thư Đảng ủy đặc khu Côn Đảo Lê Anh Tú cho biết, sau hai năm, lượng rác thải nhựa, loại chất thải gây nguy hại lớn nhất cho hệ sinh thái biển giảm khoảng 40%. Đây là kết quả rất đáng ghi nhận đối với một địa phương lấy du lịch làm ngành kinh tế mũi nhọn. Nhờ đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn và giảm sản phẩm nhựa trong hoạt động du lịch, lượng rác thải sinh hoạt tại khu dân cư giảm 9%, còn tại các khách sạn, nhà nghỉ giảm tới 18%.
Đáng chú ý, tại các khu chợ, nơi vốn được xem là “điểm nóng” về rác thải nhựa, sự thay đổi diễn ra mạnh mẽ. Đến cuối tháng 10 vừa qua, 95% tiểu thương chợ đêm và hơn 70% tiểu thương chợ Côn Đảo đã nói “không” với túi ni-lông, đồ nhựa dùng một lần để thay bằng túi giấy, túi bột ngô, hộp sinh học, sản phẩm tái chế. Hiện nay, 100% cơ sở du lịch, lữ hành thực hiện giảm nhựa và phân loại rác từ gốc. Nhiều khách sạn chủ động từ chối cung cấp chai nước nhựa theo yêu cầu của du khách, thay thế bằng các vật dụng có thể tái sử dụng.
Thông qua đó, du khách không chỉ đến nghỉ dưỡng mà còn trực tiếp trải nghiệm lối sống xanh, một giá trị đang dần trở thành “thương hiệu” riêng của Côn Đảo. Theo ông Lê Anh Tú, kết quả này đến từ sự tham gia bền bỉ của cộng đồng thông qua các phong trào được duy trì thường xuyên. Điển hình là phong trào “Ngày thứ bảy xanh-sạch-đẹp” đã trở thành hoạt động quen thuộc tại khu dân cư, cơ quan, doanh nghiệp. Nhiều điểm rác tự phát được xóa bỏ, thay thế bằng vườn cây thuốc nam, tiểu cảnh do chính người dân tạo dựng và chăm sóc.
Rác hữu cơ được xử lý làm phân bón, hình thành vòng tuần hoàn khép kín ngay trong từng hộ gia đình, hạn chế tối đa việc chôn lấp gây hại môi trường. Song song đó, công tác bảo vệ tài nguyên biển được triển khai bài bản với các hoạt động phục hồi san hô, bảo vệ đa dạng sinh học, quản lý rác thải ven biển. Những việc làm này không chỉ góp phần gìn giữ môi trường tự nhiên mà còn tạo nền tảng cho Côn Đảo phát triển hiện đại nhưng vẫn giữ được giá trị nguyên sơ, đặc trưng vốn có.
Định hình bản sắc xanh
Từ cách tiếp cận quản lý truyền thống, chủ yếu tập trung vào khai thác tài nguyên và xử lý hậu quả môi trường, Côn Đảo đang từng bước chuyển sang mô hình phát triển mới: Sử dụng tài nguyên theo vòng đời khép kín, giảm phát thải, tăng tái chế và hướng tới cân bằng giữa phát triển kinh tế với bảo tồn thiên nhiên. Du lịch xanh và kinh tế tuần hoàn không chỉ mang lại lợi ích trước mắt mà còn tạo nền tảng cho những mục tiêu dài hạn sau năm 2025, hướng đến năm 2030.
Đó là phát triển kinh tế chất lượng cao, nâng cấp hạ tầng theo tiêu chuẩn bền vững, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh và mở rộng các mô hình kinh tế ít phát thải. Đại hội Đảng bộ Đặc khu Côn Đảo lần thứ I đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa Côn Đảo trở thành điểm du lịch đẳng cấp khu vực và quốc tế, phát triển bền vững trên nền tảng bảo tồn thiên nhiên, văn hóa, lịch sử, gắn với giữ vững quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Tại Đại hội, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được nhận xét, Côn Đảo là địa phương “có chỉ số hạnh phúc cao”, xanh-sạchđẹp. Đặc khu cần xác định rõ “bản sắc riêng” làm nền tảng cho chiến lược phát triển lâu dài. Côn Đảo cần được định vị là nơi hội tụ giá trị văn hóa, lịch sử và hệ sinh thái tự nhiên độc đáo, hướng tới hình ảnh “đảo xanh, thông minh và đáng sống”.
Đồng chí Nguyễn Văn Được cũng đề nghị Côn Đảo tập trung thu hút nhà đầu tư đẳng cấp quốc tế, mở rộng sân bay, cảng biển và hệ thống giao thông kết nối; phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cao cấp; đồng thời đầu tư mạnh cho bảo vệ môi trường, xử lý rác thải, nước thải đạt chuẩn và khai thác hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo.
Phát biểu tại chương trình “Vì Côn Đảo xanh-sạch-đẹp” được tổ chức mới đây, Phó Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Văn Thị Bạch Tuyết nhấn mạnh, bảo vệ môi trường biển và cảnh quan sinh thái Côn Đảo cần sự chung tay của toàn xã hội, bắt đầu từ những hành động cụ thể, thiết thực. Mục tiêu xây dựng Côn Đảo trở thành hòn đảo không rác thải nhựa không chỉ là kỳ vọng của địa phương, mà còn là điểm sáng công tác bảo vệ môi trường biển đảo của cả nước.
Với những kết quả bước đầu và hướng đi rõ ràng, kinh tế tuần hoàn đang dần trở thành nền móng quan trọng để Côn Đảo phát triển bền vững, giữ trọn vẻ đẹp tự nhiên và nâng cao chất lượng sống cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
