Chị Lan, một phụ nữ lớn tuổi nhất trong nhóm, cười nói: “Tiếc quá, bây giờ khuyến sinh thì chị đã già mất rồi". Thu Mai, người vừa lập gia đình cách đây hai tháng góp chuyện: “Khuyến khích sinh đẻ mà chỉ áp dụng cho lao động nữ sinh con thứ hai thì hơi “bất công”. Em sắp sinh con đầu lòng không được “khuyến khích” gì cả. Với lại chỉ tăng thêm 1 tháng nghỉ nuôi con, em thấy... hơi ít. Đẻ con ra còn nhiều thứ, tiền thuê osin, tiền bỉm sữa, tiền gửi mẫu giáo, chăm sóc y tế... Nói chung em vẫn còn thấy áp lực lắm các chị ạ...”.
Câu chuyện trong bữa trưa nơi công sở phản ánh một thực tế rằng, việc khuyến sinh không chỉ là kéo dài thời gian nghỉ thai sản. Để thật sự khuyến khích sinh đẻ, cần có một loạt các chính sách hỗ trợ đồng bộ và toàn diện.
Đề xuất mới của Bộ Y tế tăng thời gian nghỉ thai sản cho phụ nữ sinh con thứ hai sẽ được kéo dài từ 6 tháng lên 7 tháng. Lao động nữ sinh đủ hai con ở khu công nghiệp, chế xuất và tỉnh, thành phố có mức sinh thấp được hỗ trợ thuê, mua nhà ở xã hội. Đây là một bước tiến nhằm khuyến khích các gia đình sinh thêm con, trong bối cảnh mức sinh của Việt Nam đang giảm mạnh. Thống kê cho thấy, tỷ lệ sinh năm 2024 của nước ta thuộc nhóm thấp nhất Đông Nam Á, đạt 1,91 con/phụ nữ, thấp nhất trong lịch sử. Nếu không có giải pháp kịp thời, dân số Việt Nam có thể tăng trưởng âm vào khoảng năm 2054-2059. Tuy nhiên, nhiều người chia sẻ, việc kéo dài thời gian nghỉ thai sản chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh lớn hơn.
Mức sinh thấp không chỉ ảnh hưởng đến cơ cấu dân số mà còn đẩy nhanh quá trình già hóa, làm suy giảm nhóm dân số trong độ tuổi lao động. Điều này có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng cho nền kinh tế và xã hội. Các yếu tố như áp lực công việc, khó khăn tài chính, và thay đổi nhận thức xã hội đều góp phần vào việc giảm mức sinh.
Để công tác khuyến sinh thật sự đi vào cuộc sống, cần có các chính sách hỗ trợ tổng thể. Ngoài việc kéo dài thời gian nghỉ thai sản, cần có các biện pháp hỗ trợ tài chính cho các gia đình, như trợ cấp sinh con, giảm thuế thu nhập cá nhân, và hỗ trợ thuê, mua nhà ở xã hội. Các chính sách này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho các gia đình, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc sinh và nuôi dạy con cái.
Bên cạnh đó, cần cải thiện các dịch vụ công về chăm sóc trẻ nhỏ, phát triển hệ thống nhà trẻ chất lượng cao, và cải cách hệ thống giáo dục để giảm áp lực cho cha mẹ và học sinh. Việc thay đổi chính sách lao động để hỗ trợ cha mẹ nuôi con, như mô hình làm việc linh hoạt, làm việc từ xa, cũng là một yếu tố quan trọng.
Một yếu tố không kém phần quan trọng là thay đổi nhận thức xã hội về việc sinh con. Cần xóa bỏ tâm lý sợ sinh con, khuyến khích nam giới chia sẻ trách nhiệm nuôi dạy con cái, và định hướng giới trẻ về giá trị của gia đình và việc sinh con. Giáo dục giới tính và kỹ năng làm cha mẹ từ phổ thông cũng là một biện pháp cần thiết để chuẩn bị cho giới trẻ bước vào hôn nhân và gia đình.
Nhìn rộng ra, khuyến sinh chỉ thật sự hiệu quả khi nhiều chính sách cùng được áp dụng đồng bộ. Chỉ khi đó, mới có thể chặn được mức sinh giảm, tránh già hóa dân số, và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước. Làm sao để giới trẻ không lười yêu, ngại cưới, và sợ sinh con? Chỉ khi nào tư duy của giới trẻ thay đổi, khi mà họ không còn phải đối mặt với nhiều áp lực trong cuộc sống đương đại, thì mức sinh của Việt Nam mới thật sự được cải thiện.