Khắc phục lũ quét, nối thông tuyến giao thông tại Mường Than

Hiện trường khu vực sạt lở đến nay vẫn còn nhiều hạng mục bị hư hỏng, chủ đầu tư đang khẩn trương phối hợp các nhà thầu triển khai các giải pháp khắc phục, quyết tâm hoàn thành dự án kết nối giao thông các tỉnh miền núi phía bắc và sớm đưa công trình vào khai thác.

Huy động máy móc, mở đường tạm

Về sự cố thiên tai xảy ra ngày 17/7 tại Km354 Quốc lộ 32, đoạn qua xã Mường Than, tỉnh Lai Châu, lãnh đạo Ban Quản lý dự án 2 (Bộ Xây dựng) cho biết, khu vực bị ảnh hưởng thuộc gói thầu XL-04, lý trình km75 của dự án kết nối giao thông các tỉnh miền núi phía bắc.

Ngay sau khi xảy ra lũ quét, ngày 18/7, Bộ Xây dựng đã ban hành công điện yêu cầu các đơn vị trong toàn ngành và Sở Xây dựng các địa phương khẩn trương triển khai các giải pháp ứng phó, tập trung kiểm tra các khu vực có nguy cơ sạt lở, ngập lụt, tổ chức phân luồng, cảnh giới tại các vị trí nguy hiểm và kiên quyết không để người, phương tiện lưu thông qua những khu vực không bảo đảm an toàn.

Bộ đồng thời yêu cầu huy động tối đa nhân lực, máy móc, thiết bị để xử lý các điểm sạt lở, nhanh chóng khắc phục sự cố, bảo đảm thông xe trong thời gian sớm nhất. Cùng với chỉ đạo khẩn khắc phục hậu quả sau thiên tai, Bộ Xây dựng liên tục cập nhật các phương án ứng phó theo diễn biến thời tiết.

Ngày 6/8 vừa qua, theo chỉ đạo của Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh, Bộ đã ban hành công điện yêu cầu các đơn vị trong toàn ngành chủ động phòng, chống thiên tai, ứng phó với áp thấp nhiệt đới và gió mạnh trên biển; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, vật tư, thiết bị, phương án để sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh, bảo đảm giao thông thông suốt và an toàn cho người dân,…

Các cơ quan, đơn vị được yêu cầu duy trì chế độ trực ban nghiêm túc 24/24 giờ, theo dõi sát diễn biến thời tiết, chủ động dự báo các kịch bản bất lợi, xử lý kịp thời mọi tình huống phát sinh và báo cáo ngay về Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự Bộ Xây dựng.

Chuỗi công điện được ban hành liên tiếp cho thấy tinh thần chỉ đạo xuyên suốt của Bộ Xây dựng trong việc chủ động phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại và bảo đảm giao thông thông suốt trên các tuyến huyết mạch.

Theo đánh giá ban đầu, nguyên nhân trực tiếp của sự cố do đợt mưa lớn kéo dài từ đầu tháng 7/2026, đặc biệt trong thời gian từ ngày 15 đến 17/7, nhiều khu vực trên địa bàn tỉnh Lai Châu, lượng mưa ghi nhận hơn 400mm, gây lũ quét, lũ ống và sạt lở đất trên diện rộng, trong đó xã Mường Than là một trong những địa bàn chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng.

Địa hình đồi núi dốc, bị chia cắt mạnh, hệ thống sông, suối dày đặc cùng với nhiều khu vực có nền địa chất yếu cũng làm gia tăng nguy cơ lũ quét, sạt lở khi xảy ra mưa lớn kéo dài. Một khối lượng lớn đất đá và cây cối từ dãy Hoàng Liên Sơn trượt xuống, kết hợp với dòng lũ từ thượng lưu, hình thành trận lũ quét lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng về người, tài sản và cơ sở hạ tầng.

Dự án kết nối giao thông các tỉnh miền núi phía bắc, kết nối Lai Châu với đường cao tốc Nội Bài-Lào Cai có chiều dài gần 146km, qua địa bàn hai tỉnh Lào Cai, Lai Châu, đầu tư tiêu chuẩn đường cấp III miền núi. Riêng đoạn khó khăn qua đèo Khau Co, đèo Khe Lếch theo tiêu chuẩn đường cấp IV miền núi; đoạn qua khu bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên-Văn Bàn theo tiêu chuẩn đường cấp V miền núi. Tuyến nối Nghĩa Lộ với đường cao tốc Nội Bài-Lào Cai có chiều dài hơn 52km qua địa bàn tỉnh Lào Cai (tỉnh Yên Bái cũ), đầu tư theo tiêu chuẩn đường cấp IV miền núi.

Sau thiên tai, gói thầu XL-04 ghi nhận có khoảng 12 vị trí sạt lở trên đèo, nghiêm trọng nhất là đoạn từ Km74+850 đến Km75+200, tương ứng km354 Quốc lộ 32, nơi lũ quét và sạt lở đất làm gián đoạn giao thông trên một số đoạn tuyến. Tại lý trình này, chiều dài tuyến khoảng 500m xuất hiện nứt gãy trên phạm vi khoảng 1/3 bề rộng mặt đường, gây ách tắc giao thông nghiêm trọng. Mưa lũ cũng gây hư hỏng nền đường, mặt đường, công trình thoát nước, mái ta-luy và các công trình phòng hộ tại nhiều vị trí khác. Tình trạng này đòi hỏi các đơn vị chức năng phải triển khai ngay giải pháp xử lý khẩn cấp để bảo đảm an toàn giao thông, đồng thời ổn định công trình.

Thời điểm xảy ra thiên tai, các gói thầu của dự án đã cơ bản hoàn thành và đang thực hiện thủ tục bàn giao, đưa công trình vào khai thác. Ngay sau sự cố, Ban Quản lý dự án 2 đã chỉ đạo đơn vị tư vấn giám sát và nhà thầu khẩn trương huy động nhân lực, máy móc, thiết bị để xử lý hiện trường. Các đơn vị huy động 10 máy xúc nắn dòng lũ ra phía suối; tập kết đá hộc phục vụ sửa chữa và mở đường tạm ngay khi nước rút, hót dọn đất đá sạt lở, cắm biển báo, lắp đặt đèn cảnh báo và bố trí lực lượng cảnh giới tại những vị trí nguy hiểm, bảo đảm an toàn cho người và phương tiện.

Khắc phục các hạng mục hư hỏng

Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp ứng phó, đến chiều 19/7/2026, tuyến đường tạm đã được thông xe, chỉ hai ngày sau khi xảy ra sự cố. Việc khôi phục tạm thời tuyến giao thông không chỉ đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân mà còn tạo điều kiện để các lực lượng chức năng tiếp cận những bản bị cô lập, triển khai công tác tìm kiếm, cứu nạn, cứu trợ và khắc phục hậu quả thiên tai.

Sau khi bảo đảm giao thông bước đầu, nhiệm vụ trọng tâm hiện nay của chủ đầu tư và các nhà thầu là khắc phục các hạng mục công trình bị hư hỏng do thiên tai. Từ sự cố tại Mường Than, vấn đề đặt ra là cần có giải pháp lâu dài để nâng cao khả năng chống chịu của các công trình giao thông trước những diễn biến ngày càng cực đoan của thời tiết.

Hiện chủ đầu tư đang phối hợp các nhà thầu khảo sát hiện trường, đánh giá các vị trí hư hỏng và xây dựng phương án xử lý. Mục tiêu được đặt ra là hoàn thành dự án kết nối giao thông các tỉnh miền núi phía bắc trước ngày 30/11/2026, sớm đưa công trình vào khai thác. Để có cơ sở triển khai khắc phục theo Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp, Ban Quản lý dự án 2 đã trình Bộ Xây dựng xem xét điều chỉnh thời gian thực hiện dự án từ ngày 30/6/2026 đến ngày 31/12/2026.

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi chế độ mưa và dòng chảy sông ngòi, làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ lụt lớn ở miền trung và miền núi, hạn hán kéo dài ở Tây Nguyên, trong khi nước biển dâng làm gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn sâu vào vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo nhận định của các chuyên gia giao thông, để thích ứng với các điều kiện thời tiết cực đoan, các công trình giao thông cần được tính toán với tần suất thiết kế có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu và các điều kiện bất lợi nhất. Bên cạnh đó, có thể nghiên cứu, áp dụng các giải pháp thiết kế phù hợp như cầu cạn, hầm xuyên núi; gia cố ổn định lâu dài mái ta-luy bằng các giải pháp như đinh neo, lưới thép cường độ cao gia cường, tường chắn có cốt... tùy theo điều kiện và tiềm lực kinh tế.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng các mô hình dự báo lũ quét, sạt lở đất trên phạm vi toàn quốc. Trên cơ sở các mô hình này, cần quy hoạch, sắp xếp và bố trí các công trình dân dụng, giao thông tại những khu vực có mức độ an toàn cao hơn, qua đó giảm thiểu nguy cơ công trình bị chia cắt, hư hỏng khi xảy ra thiên tai.

Việc khẩn trương khắc phục hậu quả tại Mường Than trước mắt nhằm khôi phục giao thông, bảo đảm an toàn cho người dân và ổn định công trình. Về lâu dài, đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với công tác đầu tư, thiết kế và tổ chức xây dựng các công trình giao thông trong bối cảnh thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp.