Đánh thức lợi thế từ nắng, gió và biển
Những dải đất ven biển Thuận Nam-Cà Ná trải dài trong nắng gió, phía trước là biển rộng, phía sau là không gian đất đai còn nhiều dư địa để phát triển công nghiệp, cho nên từ lâu, nơi đây được đánh giá là khu vực có điều kiện để phát triển các nguồn năng lượng tái tạo. Nay, những lợi thế ấy được đặt trong một tầm nhìn lớn hơn: hình thành Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo Khánh Hòa - nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với định hướng phát triển dài hạn của địa phương, đồng thời tạo tác động lan tỏa đến khu vực Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, các tỉnh phía nam và hệ thống năng lượng quốc gia.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh Khánh Hòa đang thuê Viện Năng lượng (Bộ Công thương) nghiên cứu, xây dựng đề án. Theo phương án ban đầu, trung tâm có quy mô khoảng 310ha, dự tính đặt tại khu vực xã Thuận Nam và xã Cà Ná.
Việc lựa chọn địa điểm không đơn thuần dựa trên quỹ đất. Đây là nơi hội tụ nhiều điều kiện phát triển công nghiệp, hệ thống giao thông kết nối, cảng biển nước sâu và nhất là tiềm năng phát triển các nguồn năng lượng từ biển mà không phải địa phương nào cũng có.
Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, nếu lợi thế nắng, gió và biển của Thuận Nam-Cà Ná được quy hoạch và khai thác đúng hướng sẽ trở thành nền tảng để hình thành một chuỗi giá trị mới.
Theo đó, trung tâm đóng vai trò đầu mối trong chuỗi giá trị năng lượng tái tạo của khu vực; tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao, từng bước hình thành các ngành công nghiệp phụ trợ để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng xanh và bền vững.
Điều này có ý nghĩa rất quan trọng. Bởi một nguồn điện được sản xuất ở vùng ven biển có thể phục vụ nhu cầu của một không gian kinh tế rộng lớn; ngược lại, sự phát triển của nguồn điện cũng đòi hỏi hạ tầng truyền tải, lưu trữ, công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ được tổ chức đồng bộ trên phạm vi liên vùng.
Theo đánh giá của Viện Năng lượng, Thuận Nam-Cà Ná có nhiều điều kiện thuận lợi để triển khai trung tâm. Trong đó, cảng biển trở thành một mắt xích quan trọng trong phục vụ vận chuyển thiết bị, vật tư, máy móc phục vụ các dự án năng lượng quy mô lớn. Khi kết nối với hệ thống giao thông và các khu vực sản xuất, dịch vụ, nghiên cứu-đào tạo, nơi đây có cơ hội hình thành một không gian công nghiệp năng lượng tương đối hoàn chỉnh.
Đặc biệt hơn, tiềm năng phát triển điện gió ngoài khơi cũng đang mở ra một hướng đi mới. Nếu khai thác hiệu quả, năng lượng biển sẽ tạo thêm nguồn điện sạch và kéo theo nhu cầu lớn về khảo sát, thiết kế, chế tạo, lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng, logistics và các dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu.
Đây chính là điểm khác biệt căn bản giữa việc phát triển một vài dự án năng lượng tái tạo so với xây dựng một trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo.
Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Quyết định số 2634/QĐ-TTg ngày 2/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ về danh mục các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm về năng lượng cũng đã xác định việc thành lập Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo Khánh Hòa, dự tính vận hành vào năm 2030.
Những định hướng này đã tạo hành lang quan trọng để Khánh Hòa chủ động chuẩn bị điều kiện cần thiết, từng bước đưa ý tưởng về một trung tâm năng lượng tái tạo từ quy hoạch trên giấy trở thành một không gian phát triển thực tế.
Một trong những yêu cầu được Khánh Hòa đặt ra là không để trung tâm trở thành một “điểm tập kết” của các dự án năng lượng mà phải gắn sự liên kết với nền kinh tế địa phương.
Theo ông Trịnh Minh Hoàng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa, quan điểm xuyên suốt của tỉnh là phát triển Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo phải được đặt trong tổng thể liên kết vùng Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, khu vực phía nam và hệ thống năng lượng quốc gia. Năng lượng là động lực để phát triển công nghiệp, dịch vụ; còn công nghiệp và dịch vụ phải tạo thêm giá trị cho ngành năng lượng.
Từ tư duy đó, Khánh Hòa tính toán gắn trung tâm với yêu cầu phát triển điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng và chuyển đổi năng lượng xanh theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh là hướng tiếp cận có ý nghĩa lâu dài. Bởi khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng, bài toán đặt ra không phải là sản xuất được bao nhiêu điện mà còn phải giải quyết khả năng lưu trữ, điều độ, truyền tải và sử dụng hiệu quả nguồn điện.
Một trung tâm năng lượng đúng nghĩa phải là nơi hội tụ của công nghệ, nhân lực, hạ tầng, vốn đầu tư và các dịch vụ chuyên ngành. Nếu làm tốt, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở những megawatt điện được sản xuất, mà còn ở những nhà máy, doanh nghiệp, kỹ sư, chuyên gia, dịch vụ logistics và chuỗi cung ứng được hình thành phía sau mỗi dự án.
Cần cơ chế đủ mạnh để hút nhà đầu tư
Để biến lợi thế thành năng lực cạnh tranh, bài toán khó tiếp theo là cơ chế và phương thức tổ chức thực hiện.
Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa yêu cầu Viện Năng lượng tiếp tục hoàn thiện đề án theo hướng làm rõ xu thế chuyển đổi xanh, bức tranh tổng thể về phát triển năng lượng tái tạo của tỉnh, đồng thời đề xuất các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm để hình thành trung tâm theo phương thức Nhà nước hỗ trợ, tạo quỹ đất, doanh nghiệp tham gia đầu tư. Bởi, một cơ chế ưu đãi đủ sức cạnh tranh sẽ là điều kiện không thể thiếu trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, nhất là những dự án quy mô lớn và công nghệ cao, đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian đầu tư dài và yêu cầu rất cao về hạ tầng, công nghệ, nhân lực.
Khánh Hòa xác định sẽ vận dụng các cơ chế, chính sách hiện hành, tạo điều kiện thuận lợi nhất để thu hút các đối tác chiến lược, các doanh nghiệp sở hữu công nghệ hiện đại, có năng lực tài chính và tầm nhìn đầu tư lâu dài.
Bước đi mới trong chiến lược tăng trưởng
Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo là mô hình còn rất mới ở Việt Nam. Phạm vi tác động của nó không bó hẹp trong một khu đất hay một dự án mà liên quan nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, nhiều không gian phát triển. Chính vì vậy, đây cũng là một bài toán đòi hỏi Khánh Hòa phải có cách làm khác: quy hoạch phải đi trước, tầm nhìn phải dài hạn, cơ chế phải đủ mở, nhưng mọi bước đi vẫn phải chắc chắn, đồng bộ và bám sát định hướng của Trung ương.
“Đây là cơ hội để tỉnh biến lợi thế tự nhiên thành lợi thế kinh tế, biến nắng, gió và biển thành nguồn lực cho tăng trưởng; đồng thời từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị năng lượng sạch của quốc gia. Vì vậy, tỉnh sẽ lựa chọn kỹ lưỡng đơn vị tư vấn, nghiên cứu và quy hoạch để hoàn thiện đề án với chất lượng cao nhất, sớm trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt làm cơ sở triển khai”, ông Trịnh Minh Hoàng chia sẻ.
Con đường từ một vùng đất nắng gió đến một trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo chắc chắn không thể hoàn thành trong ngày một ngày hai. Nhưng với định hướng đã được xác lập, lợi thế đã được nhận diện và sự vào cuộc từ Trung ương đến địa phương, Thuận Nam-Cà Ná đang đứng trước cơ hội trở thành một mắt xích quan trọng trong bản đồ năng lượng xanh của Việt Nam; tạo thêm động lực tăng trưởng mới cho Khánh Hòa, góp phần hình thành một không gian công nghiệp xanh, hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và đóng góp thiết thực vào mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong thời gian tới.
