Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những lợi thế từ việc hợp nhất của ba địa phương với nhau chỉ mới dừng lại ở tiềm năng. Thách thức đặt ra là phải khắc phục tình trạng cộng gộp quy mô nhưng thiếu liên kết thực chất.
Đồng thời, tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, logistics, nhân lực, công nghệ, dịch vụ hỗ trợ và phối hợp quy hoạch, nhất là cần tránh để các cực phát triển vận hành theo hướng thiếu tính bổ trợ lẫn nhau.
Do đó, việc tái cấu trúc kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh sau hợp nhất chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi thay đổi về địa giới hành chính được chuyển hóa thành năng suất cao hơn, giá trị gia tăng lớn hơn, liên kết chuỗi sâu hơn và sự chuyên môn hóa chức năng rõ nét giữa các cực phát triển.
Để biến tiềm năng thành lợi thế phát triển, theo Thạc sĩ Phạm Thị Diệu Linh, Trường cao đẳng Kinh tế đối ngoại Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh sau hợp nhất cần tháo gỡ những điểm nghẽn đang gặp phải.
Trước hết là nguy cơ “cộng gộp quy mô” nhưng chưa tạo lập được liên kết thực chất. Sáp nhập không tự động hình thành một nền kinh tế thống nhất. Nếu doanh nghiệp, thị trường lao động, logistics, nghiên cứu và phát triển (R&D), chuỗi cung ứng vẫn vận hành phân tách, lợi ích từ không gian mới sẽ chủ yếu dừng ở gia tăng quy mô thống kê.
Về hạ tầng giao thông, logistics và hạ tầng số phải được tái cấu trúc đồng bộ với không gian kinh tế mới. Nếu hạ tầng không theo kịp, chi phí vận chuyển và thời gian lưu thông có thể làm suy giảm đáng kể lợi thế về quy mô.
Thành phố Hồ Chí Minh cũng cần khắc phục chênh lệch về chất lượng dịch vụ hỗ trợ và năng lực công nghệ giữa các địa bàn. Đồng thời, tránh nguy cơ mở rộng công nghiệp theo chiều rộng, dựa vào lao động, đất đai và tài nguyên, thay vì nâng cấp công nghệ và giá trị gia tăng.
Từ những thực trạng trên, chuyên gia cho rằng, Thành phố Hồ Chí Minh cần tập trung thống nhất quy hoạch và quản trị trên một không gian kinh tế tích hợp. Trong đó, định hướng thành phố như một hệ thống kinh tế đa cực, các khu vực chuyên môn hóa theo lợi thế nhưng cùng tham gia vào các chuỗi giá trị chung. Quy hoạch không chỉ xác định phát triển ngành nào mà phải tổ chức được mạng lưới liên kết sản xuất, dịch vụ, hạ tầng, lao động và thị trường giữa các khu vực.
Thạc sĩ Phạm Thị Diệu Linh cũng cho rằng, Thành phố Hồ Chí Minh cũng cần lấy logistics làm hạ tầng kết nối chiến lược của cấu trúc kinh tế mới. Cần ưu tiên kết nối các vùng sản xuất với trung tâm logistics và hệ thống cảng biển, phát triển đồng bộ đường bộ, đường thủy và hạ tầng logistics. Trong đó, logistics cần được xem không chỉ là ngành dịch vụ mà là hạ tầng mềm của toàn bộ chuỗi cung ứng.
Ngoài ra, thành phố cần tăng cường gắn công nghiệp với R&D, đổi mới sáng tạo và tài chính. Tái cấu trúc phải tạo cơ chế kết nối doanh nghiệp sản xuất với trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm R&D, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức tài chính.
Đồng thời, chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng cao năng suất và giá trị gia tăng. Hiệu quả tái cấu trúc không nên chỉ đo bằng quy mô GRDP mà cần dựa trên năng suất lao động, giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ, mức độ nội địa hóa, liên kết doanh nghiệp và năng lực đổi mới sáng tạo.
Trong khi đó, Thạc sĩ Nguyễn Thị Phương Yến, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ cho rằng, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) đi vào vận hành sẽ tạo động lực tăng trưởng mới cho thành phố, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế dựa trên các dịch vụ cao cấp.
Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng trở thành thỏi “nam châm” giúp thu hút các dòng vốn đầu tư gián tiếp và trực tiếp từ các tập đoàn tài chính lớn thế giới, khơi thông nguồn vốn nội địa cho các dự án hạ tầng lớn của thành phố và cả Vùng kinh tế trọng điểm phía nam.
Việc hình thành và phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh cũng thúc đẩy việc chuyển đổi số, kinh tế xanh như định hướng phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh. Cụ thể, là các Trung tâm Fintech áp dụng cơ chế thử nghiệm pháp lý (Sandbox) để đưa thành phố trở thành HUB công nghệ tài chính, ngân hàng số của khu vực Đông Nam Á.
Tuy nhiên, trong bối cảnh các quốc gia và trung tâm tài chính quốc tế đang cạnh tranh thu hút dòng vốn phục vụ phục hồi và phát triển kinh tế, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh sẽ phải đối mặt với sức ép cạnh tranh lớn. Điều này đòi hỏi sự quyết tâm và phối hợp chặt chẽ giữa Thành phố Hồ Chí Minh và các đơn vị liên quan trong hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế chính sách đủ sức cạnh tranh và tạo lập môi trường đầu tư hấp dẫn để thu hút các định chế tài chính, nhà đầu tư quốc tế.
Tái cấu trúc kinh tế sau hợp nhất không chỉ là tổ chức lại không gian phát triển, mà còn là yêu cầu nâng cao chất lượng liên kết và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Khi các cực tăng trưởng của thành phố được kết nối bằng hạ tầng đồng bộ, chuỗi cung ứng, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và các dịch vụ tài chính có năng lực cạnh tranh, Thành phố Hồ Chí Minh sau hợp nhất mới có thể chuyển lợi thế về quy mô thành sức mạnh kinh tế thực chất, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.
