Bình luận quốc tế

Hy vọng hồi sinh thỏa thuận hạt nhân Iran

Iran và Mỹ bắt đầu tiến trình đàm phán ở Doha (Qatar) với sự trung gian của Liên minh châu Âu (EU). Dù chỉ là đàm phán gián tiếp nhưng nỗ lực của cả Tehran và Washington cũng thắp lên hy vọng hồi sinh thỏa thuận hạt nhân của Iran.

Toàn cảnh vòng đàm phán về khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran ở Vienna, Áo ngày 3/12/2021. (Ảnh: THX/TTXVN)
Toàn cảnh vòng đàm phán về khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran ở Vienna, Áo ngày 3/12/2021. (Ảnh: THX/TTXVN)

Các trưởng đoàn đàm phán hạt nhân của Iran và Mỹ đã có mặt ở Doha và ngay lập tức có các cuộc tiếp xúc với phía EU trung gian. Trưởng đoàn đàm phán hạt nhân Iran Ali Bagheri gặp ông Enrique Mora, Điều phối viên EU về tiến trình đàm phán, người đóng vai trò con thoi chuyển thông điệp, lập trường cùng các điều kiện của Tehran cho Washington và ngược lại. Trong khi đó, Đặc phái viên Mỹ về Iran Rob Malley (R.Ma-li) cũng có cuộc tiếp xúc Bộ trưởng Ngoại giao nước chủ nhà nhằm thảo luận các nỗ lực ngoại giao chung để tìm giải pháp khôi phục thỏa thuận hạt nhân mang tên Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA).

Điều phối viên liên lạc chiến lược thuộc Hội đồng An ninh quốc gia Mỹ, ông John Kirby nhấn mạnh, Washington tin tưởng khả năng khôi phục JCPOA, cũng như đề cao tầm quan trọng của thỏa thuận hạt nhân lịch sử này. Tuyên bố của ông Kirby đưa ra trong bối cảnh Đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của EU Josep Borrell vừa có chuyến thăm quan trọng tới Iran. Mục đích chuyến thăm Tehran lần đầu của ông Borrell kể từ tháng 2/2020 không gì khác ngoài nỗ lực thúc đẩy các cuộc đàm phán khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran. Đáp lại, Tehran cũng tuyên bố sẵn sàng nối lại các cuộc đàm phán với các cường quốc về thỏa thuận JCPOA, đồng thời bày tỏ hy vọng tìm được hướng giải quyết các bất đồng còn tồn tại thông qua đàm phán.

Nỗ lực dàn xếp bất đồng thông qua đàm phán giữa Iran và Mỹ đã nhận được sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế. Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Mevlut Cavusoglu  bày tỏ hy vọng các bên sẽ thực hiện những bước đi cần thiết để JCPOA được khôi phục vì điều này có vai trò quan trọng đối với an ninh và ổn định ở khu vực. Song Ankara cũng bày tỏ lập trường ủng hộ Iran khi kiên quyết phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương nhằm vào Tehran.

Tuy nhiên, lập trường và tuyên bố gần đây của các bên liên quan cho thấy cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ sẽ khó có thể “xuôi chèo mát mái” và không hề dễ dàng trên chặng đường cán đích. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh cho biết, nội dung đàm phán không liên quan vấn đề hạt nhân, mà tập trung vào những bất đồng hiện nay và việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt do Washington áp đặt chống Tehran. Trong khi đó, Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao của Iran, ông Ali Shamkhani lại đưa ra tuyên bố cứng rắn rằng, Tehran sẽ tiếp tục phát triển chương trình hạt nhân cho đến khi phương Tây thay đổi cách hành xử và áp đặt mà quốc gia Hồi giáo coi là “bất công và phi lý”.

Trong khi phía Iran đưa ra điều kiện tiên quyết là dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, Mỹ lại giữ nguyên quan điểm rằng, Tehran phải tuân thủ mọi quy định và nghĩa vụ trong thỏa thuận JCPOA trước khi Washington xem xét dỡ bỏ trừng phạt. Cộng đồng quốc tế quan ngại việc Iran và Mỹ vẫn tiếp tục cứng nhắc trong đàm phán, chưa thật sự thể hiện thái độ xích lại gần nhau sẽ khiến cuộc đàm phán đi vào vết xe đổ giống như những lần trước.

Năm 2015, Iran ký JCPOA với Nhóm P5+1 (gồm năm nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Đức). Tuy nhiên, tháng 5/2018, Tổng thống Mỹ khi đó là ông Donald Trump đã rút Washington khỏi thỏa thuận này và tái áp đặt các lệnh trừng phạt chống Iran, dẫn đến việc Tehran dần từ bỏ một số cam kết trong thỏa thuận. Kể từ tháng 4/2021 đến nay, Iran và các bên còn lại tham gia ký kết JCPOA đã tổ chức nhiều vòng đàm phán trực tiếp tại thủ đô Vienna (Áo) nhằm hồi sinh thỏa thuận này. Mỹ tham gia đàm phán với tư cách gián tiếp thông qua EU.

Trong vòng đàm phán gần đây nhất tại Vienna (Áo) vào tháng 3/2022, Iran đã đưa ra một số điều kiện, trong đó có yêu cầu Mỹ đưa Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ra khỏi danh sách tổ chức khủng bố. Tuy nhiên, Washington thẳng thừng từ chối các yêu cầu của Tehran và đàm phán lại rơi vào đình trệ.

Dù tỏ ra thận trọng nhưng các bên tham gia đàm phán, nhất là phía Mỹ đang đẩy mạnh và gấp rút các cuộc tiếp xúc với Iran và EU. Bởi, kết quả tích cực, nếu đạt được, cho vấn đề vốn gai góc và kéo dài này sẽ là món quà ý nghĩa cho chuyến thăm đầu tiên tới khu vực Trung Đông của Tổng thống Mỹ Joe Biden (G.Bai-đơn) dự kiến diễn ra sau hai tuần ■

Bình Minh

Có thể bạn quan tâm

Cờ của Liên minh châu Âu tại trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Khôi phục vị thế giữa biến động

Chương trình nghị sự dày đặc của Hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) phản ánh hàng loạt thách thức đang phải đối mặt, từ các cuộc khủng hoảng địa chính trị, kinh tế, an ninh cho đến áp lực nâng cao năng lực quốc phòng. 

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu (trái) trong cuộc họp báo chung với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà trắng. (Ảnh: THX/TTXVN)

Bước tiến quan trọng hướng tới hòa bình ở Trung Đông

Sau hơn ba tháng chiến tranh và trải qua quá trình đàm phán cam go, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột. Đây được coi là bước tiến quan trọng hướng tới hòa bình ở Trung Đông, tạo động lực mạnh mẽ để giải quyết những vấn đề liên quan “hồ sơ hạt nhân” Iran.

Cờ của Liên minh châu Âu tại trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Đối phó tấn công mạng

Liên minh châu Âu (EU) vừa tiến hành cuộc diễn tập an ninh mạng mang tên Cyber Europe 2026, với sự tham gia của khoảng 5.000 chuyên gia. Sự cẩn thận của Liên minh Cờ xanh là không thừa, bởi nhiều vụ tấn công mạng quy mô lớn từng xảy ra trong quá khứ, gây thiệt hại rất lớn.

Tàu thuyền vận chuyển trên eo biển Hormuz. (Ảnh: THX/TTXVN)

“Bóng mây” bao phủ kinh tế toàn cầu

Cuộc xung đột tại Trung Đông đã giáng một đòn mạnh vào kinh tế thế giới. Lệnh ngừng bắn bấp bênh, trạng thái “lúc nóng, lúc lạnh” của cuộc đàm phán Mỹ-Iran tác động mạnh tới tâm lý thị trường. Mới đây, Ngân hàng Thế giới (WB) đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu xuống mức thấp nhất kể từ đại dịch Covid-19.

Vệt khói trên bầu trời Jerusalem khi hệ thống phòng thủ Israel đánh chặn tên lửa tấn công từ Iran, ngày 8/6/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Rào cản nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình ở Trung Đông

Dù cả Israel và Iran tuyên bố dừng tấn công lẫn nhau, song những bất đồng sâu sắc giữa hai bên liên quan vấn đề Liban khiến nguy cơ đối đầu căng thẳng tiếp diễn. Đàm phán Mỹ-Iran vẫn bế tắc khi Washington tiếp tục theo đuổi chính sách "cây gậy" đối với Tehran, gây trở ngại lớn cho các nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột ở Trung Đông.

Nhà máy điện hạt nhân Kashiwazaki-Kariwa ở tỉnh Niigata của Nhật Bản. (Ảnh: Kyodo/TTXVN)

“Tuyến phòng thủ” cho nền kinh tế

Cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông gây ra cú sốc năng lượng chưa từng có với phạm vi và mức độ ảnh hưởng sâu rộng trên toàn cầu, song cũng tạo động lực để các nước xây dựng tuyến phòng thủ năng lượng bền vững cho nền kinh tế. 

Ảnh minh họa. (Nguồn: Getty Images)

Chung tay giúp đỡ, đẩy lùi đói nghèo

“Cơn ác mộng” về hàng chục triệu người rơi vào cảnh thiếu đói vì xung đột tại Trung Đông đang có nguy cơ trở thành hiện thực khi số liệu thống kê của Liên hợp quốc cho thấy, số người bị mất an ninh lương thực gia tăng ở mức báo động.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres phát biểu trong một cuộc họp báo tại New York, Mỹ. (Ảnh: THX/TTXVN)

Nâng cao vai trò của các nước đang phát triển

Giữa một thế giới đa cực đang dần hình thành, các nước đang phát triển trở thành nhân tố ngày càng quan trọng góp phần thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, hòa giải xung đột và phát triển kinh tế. 

Ảnh chụp ngày 3/3/2026 cho thấy tình trạng hư hại của Cung điện Golestan tại Tehran, Iran. (Ảnh: THX)

Bài toán bảo vệ di sản trong bối cảnh xung đột liên tục bùng phát

Di sản văn hóa phản ánh bản sắc được tích lũy qua hàng nghìn năm lịch sử của một cộng đồng và rộng hơn là cả nhân loại. Tuy nhiên, hàng loạt cuộc xung đột liên tiếp nổ ra thời gian qua đã tàn phá, thậm chí xóa sổ nhiều di sản mà người dân trân trọng, gìn giữ và bảo vệ từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là nhiệm vụ cấp bách của mọi quốc gia. (Ảnh minh họa: TTXVN)

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là ưu tiên cấp bách toàn cầu

Môi trường số giúp trẻ em tiếp cận kiến thức, học tập, giao lưu và hội nhập cộng đồng một cách nhanh chóng, cũng như phát huy khả năng sáng tạo. Tuy nhiên, giữa “biển” thông tin đó, trẻ em cần được hướng dẫn và trang bị kiến thức để có thể chọn lọc những gì bổ ích, tránh xa những nhân tố độc hại.

Người dân Iran tuần hành sau khi có lệnh ngừng bắn tại Tehran. (Ảnh: THX/TTXVN)

Những “sứ giả hòa bình"

Khi thế giới chú tâm quan sát từng diễn biến trong quá trình đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran với câu hỏi liệu một thỏa thuận có thể được ký hay không, thì một số quốc gia như Qatar và Pakistan lựa chọn không đứng ngoài cuộc.

Nhân viên y tế chuyển thi thể một bệnh nhân Ebola tại Mongbwalu, tỉnh Ituri, Cộng hòa dân chủ Congo, ngày 25/5/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Cuộc chiến chống Ebola

Dịch Ebola đang bùng phát ở mức đáng báo động từ Cộng hòa dân chủ Congo và lan nhanh sang các nước láng giềng ở khu vực Trung Phi, gây lo ngại cho cộng đồng quốc tế về một đợt dịch bệnh nguy hiểm.

Lực lượng gìn giữ hòa bình Việt Nam tại Nam Sudan trao quà tặng người dân địa phương.

Hành trình “gieo hạt hòa bình”

Sau gần 80 năm hình thành và phát triển, Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc ghi dấu ấn quan trọng trong nỗ lực xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, tác động đa chiều từ tình trạng thiếu hụt tài chính, căng thẳng địa chính trị và sự suy giảm quân số đang đặt lực lượng này trước thách thức nghiêm trọng.

Thiệt hại sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel tại Tehran, Iran. (Ảnh: THX/TTXVN)

Nhiều hệ lụy khó lường

Xung đột kéo dài tại Trung Đông tác động mạnh lên thị trường lao động, hàng không, du lịch, tài chính công và triển vọng tăng trưởng tại nhiều nền kinh tế lớn ở hai châu lục Á, Âu. Các chuyên gia nhận định rằng, kể cả khi xung đột chấm dứt, vết thương này phải mất nhiều năm mới có thể khép miệng.

Tàu thuyền vận chuyển trên eo biển Homuz. (Ảnh: THX/TTXVN)

Khủng hoảng tại Eo biển Hormuz: Kịch bản xấu

Khủng hoảng tại Eo biển Hormuz đang chuyển sang giai đoạn bị đánh giá là nguy hiểm nhất khi lượng dầu tồn kho toàn cầu suy giảm nhanh chóng, dòng vận chuyển dầu bằng tàu biển tiếp tục bị gián đoạn và áp lực lan rộng sang toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng...