Giảm chi phí, tiết kiệm thời gian
Từ ngày 1/3, theo Thông tư số 09/2026/TT-BXD, hơn 1.500 km đường thủy nội địa quốc gia đã được Bộ Xây dựng phân cấp cho 6 địa phương gồm Quảng Ninh, Hải Phòng, Nghệ An, Huế, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh quản lý, đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong quản lý nhà nước về lĩnh vực này. Nếu trước đây, doanh nghiệp vận tải, nhà đầu tư hạ tầng hay đơn vị khai thác bến thủy phải đi lại nhiều cấp, xin ý kiến cơ quan Trung ương cho từng thủ tục, thì nay phần lớn quy trình đã được đưa về địa phương.
Đáng chú ý, UBND cấp tỉnh, thành phố còn trực tiếp làm chủ đầu tư các dự án hạ tầng đường thủy, qua đó rút ngắn đáng kể các tầng nấc trung gian trong phê duyệt, triển khai xây dựng. Đại diện Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cho biết, luồng đường thủy nội địa quốc gia hiện dài hơn 7.000 km, dự kiến cơ quan quản lý Trung ương sẽ chỉ quản lý khoảng hơn 2.200 km, còn lại tiếp tục phân quyền triệt để về các địa phương.
Tinh thần phụng sự tiếp tục được cụ thể hóa qua đợt rà soát quy mô lớn, sửa đổi đồng thời 26 nghị định trong lĩnh vực xây dựng tại Nghị định số 14/2026/NĐ-CP. Với hoạt động thí nghiệm chuyên ngành xây dựng, các điều kiện được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 17025, đồng thời yêu cầu công khai năng lực, thay cho cơ chế “xin - cho” trước đây. Trong lĩnh vực hàng hải, quy định về đóng bến cảng, cầu cảng được làm rõ theo hướng minh bạch tiêu chí, trao quyền chủ động cho chủ sở hữu đi kèm trách nhiệm thông báo, xử lý hậu kiểm. Đáng chú ý, trong kinh doanh vận tải biển quốc tế, nhiều điều kiện mang tính hình thức như yêu cầu về đội tàu, tổ chức bộ máy, nhân sự đã được bãi bỏ, chỉ giữ lại những tiêu chí cốt lõi về tư cách pháp lý và bảo đảm tài chính, qua đó giảm đáng kể rào cản gia nhập thị trường...
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang cho biết, trong năm 2026, Bộ sẽ tiếp tục bãi bỏ hoặc phân cấp thêm 70 thủ tục hành chính về địa phương. Trên cơ sở rà soát toàn bộ 454 thủ tục thuộc phạm vi quản lý, Bộ Xây dựng dự kiến cắt giảm, đơn giản hóa 157 thủ tục, qua đó giảm khoảng 18% chi phí tuân thủ và rút ngắn gần 20% thời gian giải quyết cho người dân, doanh nghiệp. Cải cách điều kiện kinh doanh đang được triển khai theo hướng thực chất, với 13/30 ngành, nghề được đề xuất cắt giảm, đưa tổng số điều kiện từ 249 xuống còn 147. Trọng tâm là chuyển từ quản lý dựa trên hồ sơ sang quản lý dựa trên dữ liệu. Hiện, Bộ đã hoàn thành 10/10 cơ sở dữ liệu chuyên ngành, trong đó 5 cơ sở đã kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia, đồng thời xử lý 58 thủ tục theo hướng thay thế hồ sơ bằng dữ liệu sẵn có.
Vẫn còn dư địa cải cách
Mới đây, tại buổi làm việc với Bộ Xây dựng về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh theo Kết luận số 18-KL/TW và Thông báo số 185/TB-VPCP, lãnh đạo Chính phủ tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu cải cách phải thực chất, tránh hình thức. Ghi nhận những nỗ lực của Bộ, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Phạm Mạnh Cường đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, mạnh dạn phân cấp các thủ tục không còn cần thiết về địa phương. Cùng với đó đẩy nhanh tái cấu trúc quy trình và nâng cao hiệu quả khai thác dữ liệu, bảo đảm việc cắt giảm mang lại hiệu quả thực chất.
Ở góc độ dữ liệu, theo Trung tâm Dữ liệu quốc gia (Bộ Công an), Bộ Xây dựng có thể cắt giảm tới 94/462 thủ tục hành chính thông qua khai thác, kết nối các cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, dân cư, giấy phép lái xe, đăng ký phương tiện. Qua rà soát độc lập, đại diện Bộ Tư pháp cũng khuyến nghị lĩnh vực xây dựng vẫn còn dư địa đáng kể để tiếp tục phân cấp và cắt giảm điều kiện kinh doanh. Một số ngành nghề như khảo sát, thiết kế, thẩm tra, tư vấn giám sát, quản lý dự án… có thể giảm điều kiện, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Một số lĩnh vực đào tạo như thuyền viên, người lái phương tiện thủy nội địa hay thẩm tra viên an toàn giao thông hoàn toàn có thể chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn đối với cơ sở và chương trình đào tạo, thay vì duy trì là ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
