Hành trình phát triển bền bỉ của lúa gạo Việt

Hành trình của hạt gạo Việt đi từ mục tiêu “ăn no” đến khẳng định vị thế xuất khẩu cho thấy sự bền bỉ của nông dân, nỗ lực của nhà khoa học và định hướng phát triển bền vững đang mở ra tương lai mới cho ngành lúa gạo Việt Nam.

Cánh đồng lúa thông minh ở xã Tân Xuân, tỉnh Vĩnh Long
Cánh đồng lúa thông minh ở xã Tân Xuân, tỉnh Vĩnh Long

Từ “ăn no” đến vị thế xuất khẩu

Từ nền văn minh lúa nước hàng nghìn năm, người nông dân Đồng bằng sông Cửu Long đã kế thừa và phát triển để hình thành vùng sản xuất lúa gạo trọng điểm như hiện nay. Cây lúa trở thành trụ cột sinh kế, đồng thời là nền tảng hình thành diện mạo nông nghiệp vùng.

Sau năm 1975, một trong những vấn đề cấp thiết của đất nước là bảo đảm nguồn lương thực. Năm 1977, Viện lúa Đồng bằng sông Cửu Long được thành lập trong bối cảnh cả vùng vẫn chủ yếu trồng lúa mùa, diện tích gieo trồng khoảng 1,7-2 triệu hecta, sản lượng khoảng 7 triệu tấn/năm.

Tiến sĩ Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viện lúa Đồng bằng sông Cửu Long cho biết: Nhiệm vụ trước tiên của viện là thu thập, làm thuần và nâng năng suất các giống lúa mùa địa phương, đồng thời xây dựng cơ sở vật chất và đào tạo nhân lực.

Đến nửa đầu thập niên 1980, viện mới bắt đầu triển khai chương trình lai tạo giống nhằm nâng năng suất và rút ngắn thời gian sinh trưởng. Thách thức đặt ra lúc bấy giờ là lúa mùa chỉ trồng được một vụ, còn các giống cải tiến như Thần Nông 8, IR36, IR42, IR64 đều có thời gian sinh trưởng dài (110-140 ngày), không phù hợp với điều kiện lũ hằng năm của Đồng bằng sông Cửu Long. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là giống lúa năng suất cao, ngắn ngày, có thể gieo trồng trước hoặc sau lũ.

lua-1.jpg
Mô hình lúa tôm ở xã Thạnh Hải, tỉnh Vĩnh Long

Tiến sĩ Trần Ngọc Thạch chia sẻ: “Dấu ấn và thành công nhất của viện là khi công nhận giống OM80 vào năm 1988, đây là giống lúa đạt được yêu cầu về thời gian sinh trưởng lẫn năng suất”. Đây là những yếu tố cấp thiết cần có ở một giống lúa trong bối cảnh cả nước cần “ăn no”.

Đến năm 1989-1990, Việt Nam tự chủ lương thực và bắt đầu xuất khẩu gạo, đánh dấu bước chuyển lịch sử. Từ mục tiêu “ăn no”, ngành giống tiếp tục hướng đến khả năng chống chịu sâu bệnh, thích ứng điều kiện bất lợi, và sau đó là nâng cao chất lượng gạo.

Ngày nay, Việt Nam tham gia sâu vào thị trường toàn cầu với phân khúc lớn nhất là gạo trắng hạt dài, chiếm ưu thế nhờ chi phí sản xuất thấp, chất lượng ngày càng cải thiện. Đây là phân khúc mang lại lợi nhuận cao cho nông dân. Tiến sĩ Trần Ngọc Thạch khẳng định: “Sự cần cù, sáng tạo và sẵn sàng tiếp nhận cái mới của bà con nông dân là yếu tố quyết định thành công của ngành lúa gạo Việt Nam”.

Hành trình từ mục tiêu “ăn no” đến vị thế xuất khẩu đã cho thấy khả năng thích ứng và đổi mới mạnh mẽ của ngành lúa gạo Việt Nam. Từ những giống lúa đầu tiên của Viện lúa Đồng bằng sông Cửu Long đến những cánh đồng chất lượng cao hôm nay, nỗ lực của các nhà khoa học và người nông dân đã tạo nền tảng để lúa gạo Việt bước ra thế giới.

lua-2.jpg
Nông dân tham quan cánh đồng lúa thông minh ở xã Tân Xuân, tỉnh Vĩnh Long

Trong bối cảnh yêu cầu thị trường ngày càng khắt khe, ngành lúa gạo tiếp tục hướng đến chất lượng, bền vững và giá trị cao hơn, khẳng định vị thế của nông nghiệp Việt Nam.

Lúa gạo Việt vươn mình

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Bá Bổng, Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam, đơn vị tiên phong trong việc kết nối các chuỗi giá trị lúa gạo bền vững gắn với Chương trình 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp cho biết: Hiệp hội mới được thành lập cách đây hai năm với tôn chỉ trở thành “sợi dây nhỏ” liên kết hai chủ thể quan trọng nhất của ngành hàng: Người trồng lúa và người tiêu dùng.

Từ sự kết nối này, nhiều tác nhân khác nhau đã cùng góp sức tạo dựng hệ sinh thái ngành hàng lúa gạo bền vững, trong đó có các nhà khoa học, cơ quan quản lý nhà nước và những nông dân nhiệt huyết, gắn bó trực tiếp với ruộng đồng.

Bên cạnh đó, khẳng định vai trò then chốt của an toàn thực phẩm trong phát triển ngành hàng lúa gạo, Tiến sĩ Phan Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II cho rằng, lĩnh vực tiêu dùng lúa gạo chịu ảnh hưởng của hai nhóm yếu tố quan trọng.

Thứ nhất là khâu sản xuất, liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, các hóa chất độc hại và kim loại nặng-những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nông sản.

Thứ hai là khâu chế biến và bảo quản, nơi các rủi ro về tạp chất và độc tố Aflatoxin có thể xuất hiện nếu quá trình tồn trữ không đạt yêu cầu, gây ẩm mốc và đe dọa sức khỏe người tiêu dùng.

Ở khâu sản xuất ngoài đồng, Tiến sĩ Phan Thị Thu Hiền cho rằng, phải đặc biệt lưu ý đến vấn đề mà dư lượng thuốc bảo vệ thực vật cho phép hiện nay trên ngành hàng lúa gạo dù là trong tiêu dùng hay xuất khẩu. Ngoài ra, những yếu tố liên quan đến vấn đề về kiểm dịch thực vật cũng đóng vai trò quan trọng.

Song song đó, bà con nông dân cũng cần nắm vững những yêu cầu về dịch hại chính trên cây lúa. Đặc biệt là phải chọn những biện pháp phòng trừ những loại dịch hại phù hợp, cập nhật thông tin chính xác về các danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam.

lua-3.jpg
Nông dân xã Tân Xuân, tỉnh Vĩnh Long thăm cách đồng lúa thông minh

Không chỉ nắm vững quy định trong nước, người tham gia sản xuất lúa gạo hướng đến xuất khẩu còn cần hiểu rõ yêu cầu của từng thị trường nhập khẩu. Theo Tiến sĩ Phan Thị Thu Hiền, mỗi một quốc gia đều có quy định khác nhau, danh mục các dư lượng tối đa cho phép trong từng mặt hàng của mỗi quốc gia khác nhau sẽ có sự khác biệt.

Điều đó đòi hỏi nhà sản xuất phải xác định rõ mục tiêu thị trường ngay từ đầu, từ đó chuẩn hóa quy trình sản xuất và chế biến phù hợp với tiêu chuẩn của thị trường đó. Ngay cả với thị trường nội địa, việc tuân thủ đầy đủ các tiêu chí an toàn thực phẩm cũng là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng.

Những yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng và an toàn thực phẩm đang mở ra hướng phát triển mới cho ngành lúa gạo Việt Nam: Không chỉ sản xuất nhiều mà phải sản xuất sạch, minh bạch và có trách nhiệm.

Khi nông dân chủ động thay đổi tập quán, doanh nghiệp đầu tư sâu vào chế biến, và các hiệp hội giữ vai trò điều phối, ngành hàng lúa gạo đang hình thành một chuẩn mực mới hiện đại hơn, bền vững hơn. Đây chính là nền tảng để hạt gạo Việt nâng tầm giá trị và tự tin chinh phục những thị trường khó tính nhất.

Có thể bạn quan tâm

Đoàn công tác của Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk, Simexco Daklak và các doanh nghiệp xuất khẩu lớn của tỉnh làm việc với các đối tác tại Quảng Đông, Trung Quốc.

Đắk Lắk kết nối hợp tác đưa sầu riêng Việt Nam chinh phục thị trường Trung Quốc

Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk cùng Công ty Trách nhiệm hữu hạn xuất nhập khẩu 2/9 Đắk Lắk (Simexco Daklak) và các doanh nghiệp xuất khẩu lớn của tỉnh vừa có chuyến khảo sát, làm việc tại Thâm Quyến và Quảng Châu (Trung Quốc) nhằm xúc tiến hợp tác, quảng bá thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk và mở rộng kết nối thị trường quốc tế.

Cục trưởng Mai Xuân Thành phát biểu chỉ đạo hội thảo.

Cải cách thuế trong kỷ nguyên số: Từ xu hướng toàn cầu đến chiến lược hành động tại Việt Nam

Ngày 21/5, Cục Thuế tổ chức Hội thảo chuyên đề “Cải cách thuế trong kỷ nguyên số: Từ xu hướng toàn cầu đến chiến lược hành động tại Việt Nam”, nhằm nhìn nhận rõ những thách thức, khoảng cách và cơ hội đổi mới để xây dựng nền quản trị thuế hiện đại, minh bạch và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Nghiên cứu công nghệ gen ở Công ty cổ phần Phù Sa Gernomics thành phố Cần Thơ.

Cần Thơ tạo động lực tăng trưởng mới

Thành phố Cần Thơ xác định khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực cốt lõi để nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội nhanh và bền vững. Vì vậy, thành phố tập trung huy động nhiều nguồn lực đầu tư vào lĩnh vực này để mục tiêu trên sớm trở thành hiện thực.

Lực lượng chức năng kiểm tra hàng hóa tại một cơ sở kinh doanh.

Siết kỷ cương, bảo vệ thị trường

Theo Ban chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, trong 4 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng cả nước đã bắt giữ, xử lý 43.970 vụ vi phạm, tăng 31,99% so với cùng kỳ. 

Các địa phương đang đẩy nhanh rà soát, xử lý nhà, đất công dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy. (Ảnh: TTXVN)

Đẩy nhanh xử lý nhà, đất công dôi dư sau sắp xếp bộ máy

Bộ Tài chính vừa có công điện yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương rà soát, xử lý và đưa vào khai thác hiệu quả các cơ sở nhà, đất dôi dư phát sinh trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính các cấp, tránh để tài sản công bị bỏ trống, xuống cấp hoặc sử dụng kém hiệu quả.

Lực lượng hải quan kiểm tra lô hàng quá cảnh có dấu hiệu vi phạm quyền sở hữu trí tuệ tại khu vực cửa khẩu. (Ảnh: CHQ)

Hải quan phát hiện 4 vụ lợi dụng quá cảnh để vận chuyển hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Lực lượng hải quan tại Lạng Sơn vừa liên tiếp phát hiện, bắt giữ và chuyển cơ quan công an điều tra 4 vụ vận chuyển hàng hóa giả mạo nhãn hiệu thông qua quá cảnh, với tổng trị giá hàng vi phạm gần 1,5 tỷ đồng. Các vụ việc đều liên quan Công ty cổ phần vận tải và dịch vụ Sơn Hà, có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Các đại biểu ra mắt mô hình Hệ sinh thái Tài chính Hàng hải quốc tế (IMFC).

Xây dựng hệ sinh thái tài chính hàng hải để giữ lại dòng vốn tỷ đô

Hệ thống cảng biển Việt Nam có tổng giá trị giao dịch ước hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm, nhưng chỉ giữ lại khoảng 4-5% giá trị từ các dịch vụ tài chính hàng hải. Phần lớn lợi tức từ tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm hàng hải và thanh toán quốc tế vẫn đang chảy qua các trung tâm tài chính nước ngoài.

PVOIL: Hành trình đưa nhiên liệu sinh học vào cuộc sống

PVOIL: Hành trình đưa nhiên liệu sinh học vào cuộc sống

Ngày 15/5/2026 đánh dấu một bước chuyển quan trọng khi xăng sinh học E10 được Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL), đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) triển khai kinh doanh đại trà trên phạm vi toàn quốc.

Lãnh đạo tỉnh Tây Ninh ấn nút khởi công Khu tái định cư xã Hòa Khánh thuộc Dự án thành phần 1-4 của Dự án đường Vành đai 4 Thành phố Hồ Chí Minh.

Tây Ninh thi đua 90 ngày đêm đẩy nhanh giải phóng mặt bằng Dự án Vành đai 4

Dự án Đường Vành đai 4 Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng tạo cú hích phát triển kinh tế-xã hội cho Tây Ninh và toàn vùng. Để kịp thời bàn giao mặt bằng phục vụ thi công, Tây Ninh phát động phong trào thi đua “90 ngày đêm” (từ 15/5 đến 12/8/2026) hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng. 

Các đại biểu tham dự hội thảo về kết nối nguồn lực đầu tư và thi công dự án hạ tầng.

Kết nối nguồn lực trong đầu tư và thi công dự án

Theo định hướng phát triển hạ tầng chiến lược của Đảng và Nhà nước, giai đoạn 2026-2035, Việt Nam sẽ triển khai đồng loạt nhiều dự án trọng điểm quốc gia. Trong bối cảnh đó, kết nối nguồn lực trong đầu tư và thi công dự án là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo động lực tăng trưởng nền kinh tế.

Ảnh minh họa.

Chứng khoán ngày 21/5: VN-Index mất hơn 16 điểm trước áp lực bán của khối ngoại

Phiên giao dịch ngày 21/5, dòng tiền suy yếu trong bối cảnh khối ngoại bán ròng mạnh trên cả ba sàn đã tạo áp lực lớn lên thị trường chứng khoán Việt Nam. VN-Index giảm hơn 16 điểm, với nhóm bất động sản và năng lượng đồng loạt lao dốc, trong khi cổ phiếu ngân hàng và bán lẻ trở thành điểm sáng hiếm hoi của phiên giao dịch.