Người cao tuổi thường cùng lúc mắc nhiều bệnh, phải dùng thuốc và tái khám trong thời gian dài. Một quyết định tưởng nhỏ như tự giảm thuốc, chuyển sang phương pháp truyền miệng, ngừng tập khi đau hoặc xem mệt mỏi là biểu hiện bình thường của tuổi tác có thể làm xáo trộn quá trình điều trị.
Thạc sĩ, bác sĩ Trịnh Thị Bích Hà, Phó Trưởng Khoa Lão-Chăm sóc giảm nhẹ, Bệnh viện Đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, mục tiêu chăm sóc người cao tuổi là giữ được thể chất, tinh thần và khả năng làm những việc thường ngày. Muốn vậy, từng bệnh lý phải được đặt trong quá trình quản lý sức khỏe liên tục, phát hiện sớm biểu hiện bất thường và lựa chọn biện pháp dự phòng phù hợp.
Trường hợp cụ thể khám tại Bệnh viện Đại học Y dược Thành phố cho thấy, khi một người đàn ông 62 tuổi có tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và từng mắc zona. Tổn thương ngoài da đã lành từ lâu nhưng những cơn đau buốt, đau nhói vẫn tái diễn, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày. Bệnh đã qua giai đoạn biểu hiện trên da nhưng ảnh hưởng của nó vẫn kéo dài.
Đừng để điều trị đứt quãng
Thuốc uống hằng ngày có hại gan, thận không? Đây là băn khoăn phổ biến của người mắc bệnh gút. Vì lo tác dụng của thuốc, một số người tự giảm liều, ngừng thuốc hoặc chuyển sang thuốc bắc, thuốc nam.
Theo khuyến cáo của bác sĩ, cách xử lý phù hợp là người bệnh cần tái khám, theo dõi chức năng gan, thận theo chỉ định. Kết quả kiểm tra giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị, phát hiện vấn đề có thể phát sinh và điều chỉnh thuốc khi cần thiết. Người bệnh không nên tự ngừng hoặc thay thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ.
Người cao tuổi mắc nhiều bệnh, sử dụng nhiều loại thuốc cần trao đổi với bác sĩ trước khi dùng thêm thuốc nam, thuốc bắc. Các loại thực phẩm như đậu bắp, rau mồng tơi có thể dùng trong chế độ ăn phù hợp nhưng không thay thế thuốc điều trị bệnh khớp. Thực phẩm và thuốc có vai trò khác nhau, nhầm lẫn giữa hai nhóm này dễ làm người bệnh trì hoãn phương pháp điều trị đã được chỉ định.
Vận động cũng cần được duy trì trong quá trình điều trị bệnh cơ xương khớp. Đau khớp không đồng nghĩa người bệnh phải dừng vận động hoàn toàn. Bác sĩ Huỳnh Thị Thùy Trang, Phó Trưởng Khoa Nội cơ xương khớp, Bệnh viện Nhân dân Gia Định khuyến cáo người cao tuổi duy trì vận động phù hợp, tập luyện đúng cách và xây dựng lối sống lành mạnh để bảo vệ chức năng vận động.
Theo bác sĩ Nguyễn Quang Khải, Phó Trưởng Khoa điều hành Khoa Vật lý trị liệu-Phục hồi chức năng, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, bài tập phải được lựa chọn theo sức khỏe và mức độ tổn thương. Với người thoái hóa khớp, vận động phù hợp hỗ trợ điều trị, phục hồi chức năng và duy trì khả năng đi lại. Khi đau tăng hoặc khó vận động, người bệnh cần được đánh giá để điều chỉnh bài tập, tránh tự dừng trong thời gian dài.
Dùng thuốc đúng hướng dẫn, tái khám và duy trì vận động là những phần liên quan chặt chẽ trong quản lý bệnh mạn tính. Bỏ một khâu có thể ảnh hưởng đến toàn bộ kế hoạch điều trị.
Nhận diện sớm, phòng bệnh đúng
Mệt mỏi, giảm thể lực hoặc những biểu hiện nhiễm trùng ban đầu đôi khi bị xem là thay đổi thông thường khi tuổi cao. Theo bác sĩ Trịnh Thị Bích Hà, cách nhìn chủ quan này có thể khiến người bệnh chậm đi khám, bỏ qua thời điểm cần được đánh giá và can thiệp. Nguy cơ cần được lưu ý hơn ở người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh thận hoặc bệnh hô hấp mạn tính, bởi một đợt nhiễm trùng có thể làm bệnh nền đang ổn định trở nên khó kiểm soát.
Zona là một thí dụ. Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Huy Luân, Trưởng Đơn nguyên tiêm chủng, Bệnh viện Đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh giải thích, bệnh xảy ra khi virus gây thủy đậu tái hoạt động sau thời gian tồn tại tiềm ẩn trong cơ thể.
Sau khi tổn thương ngoài da đã lành, một số người vẫn có thể đau kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ, vận động và sinh hoạt. Trường hợp người đàn ông 62 tuổi đã cho thấy biểu hiện ngoài da hết không đồng nghĩa những ảnh hưởng của bệnh đã chấm dứt.
Khi xuất hiện bóng nước kèm cảm giác đau, rát, người bệnh cần giữ vệ sinh, không chọc vỡ bóng nước, che phủ vùng tổn thương phù hợp và đi khám sớm. Thuốc kháng virus thường đạt hiệu quả tốt hơn khi được sử dụng trong những ngày đầu xuất hiện tổn thương.
Bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cũng dễ bị xem nhẹ. Virus hợp bào hô hấp có thể gây ho, sốt, sổ mũi, gần giống nhiều bệnh hô hấp thông thường. Ở người lớn tuổi hoặc người mắc bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, đái tháo đường, bệnh thận, tình trạng nhiễm bệnh có thể tiến xuống đường hô hấp dưới, gây viêm phổi và làm tăng nguy cơ nhập viện.
Phòng bệnh vì thế phải được tính trong kế hoạch quản lý sức khỏe. Tiến sĩ, bác sĩ Lê Thị Thu Hương, Trưởng Khoa Nội hô hấp, Phó Trưởng Đơn vị tiêm chủng, Bệnh viện Nhân dân Gia Định xác định tiêm chủng là biện pháp dự phòng một số bệnh truyền nhiễm ở người trưởng thành.
Loại vaccine phù hợp cần được lựa chọn theo độ tuổi, bệnh nền, sức khỏe hiện tại và tiền sử tiêm chủng. Người mắc nhiều bệnh mạn tính hoặc đang dùng nhiều thuốc không nên tự trì hoãn tiêm.
Chăm sóc người cao tuổi là quá trình nối liền điều trị, vận động, nhận diện dấu hiệu bất thường và phòng bệnh. Khi từng thay đổi đều được theo dõi và xử lý đúng lúc, người cao tuổi có thêm điều kiện duy trì khả năng tự chăm sóc, đi lại và giữ nhịp sinh hoạt quen thuộc.
