Giữ nghề làm cốm dẹp của đồng bào Khmer

Nghề làm cốm dẹp ở tỉnh Vĩnh Long đã tồn tại hàng trăm năm, mang đậm nét văn hóa độc đáo của đồng bào Khmer. Gần đây, một số hộ gia đình vẫn còn lưu giữ cách làm thủ công truyền thống, góp phần bảo tồn và phát triển sản phẩm du lịch địa phương.

Vợ chồng ông Thạch Sang giã cốm dẹp cho khách du lịch xem.
Vợ chồng ông Thạch Sang giã cốm dẹp cho khách du lịch xem.

Trước đây, đồng bào Khmer tỉnh Vĩnh Long chỉ làm cốm dẹp để dâng cúng thần Mặt trăng trong dịp Lễ hội Ok Om Bok (còn gọi là Lễ cúng trăng) vào ngày rằm tháng 10 âm lịch. Ngày nay, nhiều địa phương đã làm cốm dẹp quanh năm để đáp ứng nhu cầu thị trường và phục vụ khách du lịch.

Ông Thạch Sang, 70 tuổi (ngụ ấp Ba Se B, xã Song Lộc) là người kế thừa đời thứ ba trong gia đình có truyền thống làm cốm dẹp tại địa phương. Những vật dụng như cối gỗ, chày gỗ, nồi đất từ thời ông nội để lại vẫn được gia đình ông gìn giữ gần như nguyên vẹn. Hiện nay, ông cùng vợ và con gái làm cốm dẹp để bán cho bà con trong phum sóc và cho khách du lịch thưởng thức tại chỗ.

Ông Sang kể: “Trước đây, người dân chỉ trồng một vụ lúa mùa trong năm cho nên hạt dẻo, béo, thơm. Cốm dẹp giã ra từ loại lúa nếp này rất ngon. Vào dịp rằm tháng 10 âm lịch nhà nào cũng bày cối ra giã cốm, âm thanh vang dội khắp phum sóc nghe rất vui tai.

Bây giờ, số lượng người giã ít hơn do một số công đoạn có máy móc hỗ trợ để làm với số lượng lớn. Hiện nay người dân làm lúa ba vụ, không còn sử dụng hạt lúa nếp mới chín tới cho nên phải ngâm hạt qua đêm rồi mới rang, giã cốm để bảo đảm cốm được ngon, giữ được hương vị truyền thống của ông bà từ xưa để lại”.

Theo ông Sang, quy trình làm ra hạt cốm dẹp nhìn khá đơn giản nhưng phải chuẩn bị cẩn thận, tỉ mỉ từng công đoạn. Lúa nếp sau khi thu hoạch được sàng kỹ để loại bỏ hạt lép và chọn những hạt chắc rồi ngâm qua đêm. Trước khi rang phải đốt nồi đất cho nóng dưới bếp than củi lửa cháy riu riu và đảo đều tay khoảng vài phút, đến khi hạt nếp nổ tí tách sẽ cho ngay vào cối gỗ giã.

Hai người giã cốm đứng đối diện nhau, mỗi người cầm một cây chày gỗ giã luân phiên. Đồng thời, phải dùng thanh tre để trộn, gạt hạt cốm khi dính vào chày. Sau khi giã xong phải sảy, rồi sàng lại nhằm loại bỏ trấu, cám. Cốm thành phẩm được trộn với nước dừa, cơm dừa nạo và đường trong một giờ trước khi thưởng thức cho nguyên liệu thấm đều trong hạt cốm sẽ ngon hơn.

Những năm gần đây, gia đình ông phối hợp các đơn vị lữ hành tổ chức hoạt động trải nghiệm giã cốm thủ công cho khách du lịch xem. Du khách không chỉ được nghe giới thiệu mà còn có thể tự tay giã cốm và thưởng thức ngay tại chỗ. Nhờ du lịch phát triển, cuộc sống gia đình ông khấm khá hơn, khách đến tham quan còn mua cốm về làm quà, giúp tăng thêm thu nhập.

Ông Nguyễn Văn Tuấn, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: “Tôi từng ăn cốm dẹp nhiều lần, nhưng đây là lần đầu được tận mắt xem đồng bào dân tộc Khmer làm cốm. Nguyên liệu chỉ gồm nếp, dừa, đường và làm hoàn toàn bằng thủ công, không dùng chất bảo quản cho nên món ăn rất tự nhiên và ngon miệng. Vì vậy, tôi mua cốm về cho gia đình, bạn bè thưởng thức”.

Ông Thạch Hưng, 72 tuổi, ngụ ấp Ba Se (xã Song Lộc) cho rằng, món cốm dẹp đã gắn bó lâu đời với đồng bào Khmer, đặc biệt trong Lễ cúng trăng là đặc sản không thể thiếu. Cốm dẹp thể hiện sự gắn bó mật thiết giữa con người với thiên nhiên và lao động sản xuất nông nghiệp; không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng của sự no đủ, mùa màng bội thu của đồng bào Khmer.

Hiện tại, tỉnh Vĩnh Long có khoảng 500 hộ dân với hơn 2.000 lao động người Khmer làm nghề giã cốm dẹp. Một số nơi, bà con đã đưa máy móc vào làm các công đoạn như giã cốm, sàng giúp sản phẩm làm ra nhanh hơn. Tuy nhiên, nhiều nơi vẫn chọn cách làm hoàn toàn thủ công để giữ hương vị truyền thống.

Thạc sĩ Lâm Quang Vinh, Giám đốc Trung tâm Văn hóa Miền Tây (Trường Đại học Trà Vinh) cho biết: “Hiện nay trong xu hướng hội nhập, phương thức sản xuất công nghiệp ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại đang dần chiếm ưu thế, các làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh có nguy cơ mai một. Tuy nhiên, một số hộ vẫn làm theo cách thủ công truyền thống để phục vụ phát triển du lịch và lưu giữ nét văn hóa độc đáo của đồng bào Khmer tại địa phương”.

Mấy năm nay, tỉnh Trà Vinh (cũ) đã xây dựng Làng văn hóa du lịch Khmer tại khu vực Ao Bà Om. Đến đây, du khách được hòa mình vào không gian văn hóa Khmer lâu đời, trải nghiệm đời sống, nghề truyền thống và ẩm thực địa phương. Làng đã tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập cho người dân. Trong đó, nghề làm cốm dẹp truyền thống luôn được khách lựa chọn để khám phá và thưởng thức món đặc sản mang đậm nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer Vĩnh Long.

Có thể bạn quan tâm

Chùa Long Quang được xây dựng từ gỗ cây dừa rất độc đáo.

Chùa Dừa bên dòng Hàm Luông

Chùa Long Quang (thường được người dân địa phương gọi là chùa Dừa) tại xã Phước Mỹ Trung (tỉnh Vĩnh Long) nổi bật với kiến trúc độc đáo được tạo dựng gần như hoàn toàn từ gỗ dừa. Công trình là nơi sinh hoạt tôn giáo mang đậm dấu ấn văn hóa của vùng đất xứ Dừa, giúp gắn bó giữa đời sống tâm linh và môi trường tự nhiên.

Du khách tham quan, mua sắm tại chợ phiên Xóm Rẫy.

Chợ phiên Xóm Rẫy đậm chất miền Tây

Giữa cánh đồng Khóm 14, phường Mỹ Ngãi, tỉnh Đồng Tháp (cạnh tuyến đường N2), chợ phiên Xóm Rẫy thu hút đông đảo người dân và du khách với những quầy hàng bán rau củ, bánh dân gian và các sản phẩm OCOP do nông dân địa phương trực tiếp mang đến.

Nghề nuôi vịt chạy đồng nay đây mai đó cho nên mỗi cánh đồng đi qua đều in dấu mưu sinh.

Mưu sinh theo đàn vịt

Khi nhịp sống khắp các làng quê miền Tây chậm lại trong những ngày đầu năm mới, thì ở nhiều cánh đồng xa, vẫn có những mái lều bạt đơn sơ neo mình giữa nắng gió. Ở đó, những người nuôi vịt chạy đồng lặng lẽ đón Tết theo cách rất riêng: Bên đàn vịt hàng nghìn con, giữa mênh mang đồng nước.

Bên các nhánh sông Cửu Long là nơi trú ngụ của loài cá ngát.

Săn cá ngát bên dòng Cửu Long

Trên những nhánh sông Cửu Long chằng chịt, nghề săn cá ngát lặng lẽ tồn tại suốt hàng chục năm qua từng nuôi sống bao gia đình, nhưng nay đang dần mai một trước biến đổi khí hậu và cách đánh bắt tận diệt. Một số người vẫn giữ nghề, bám sông như lưu giữ những ký ức của thuở xa xưa cha ông đã mưu sinh.

Du khách viếng Miếu Bà Chúa Xứ tại Gò Tháp.

Nơi hội tụ di sản lịch sử và tín ngưỡng Nam Bộ

Hằng năm, Lễ giỗ Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều và Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp ở Khu di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp (xã Đốc Binh Kiều, tỉnh Đồng Tháp) luôn thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách thập phương. Đây là nơi lưu giữ giá trị văn hóa tín ngưỡng lâu đời và hiện đang được địa phương phát huy mạnh mẽ.

Du khách trải nghiệm trên xe ngựa ở cù lao Thới Sơn.

Vó ngựa vùng quê

Cù lao Thới Sơn, phường Thới Sơn (tỉnh Đồng Tháp) được khai thác du lịch từ năm 1988.

Chủ một cơ sở sản xuất kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Nhộn nhịp làng nghề cá khoai khô Cái Đôi Vàm

Những ngày cận Tết Nguyên đán 2026, không khí tại làng nghề cá khoai khô tại miền biển xã Cái Đôi Vàm (tỉnh Cà Mau) đang trở nên hối hả hơn bao giờ hết. Vượt lên những khó khăn về nguồn nguyên liệu, người dân vùng cực nam Tổ quốc vẫn đang chạy đua với thời gian để đưa đặc sản trứ danh này kịp đến tay người tiêu dùng.

Nhiều hộ gia đình ở Thuận Hưng vẫn duy trì nghề qua nhiều thế hệ.

Làng bánh tráng Thuận Hưng tất bật vào vụ Tết

Khi không khí Tết đang đến gần, làng nghề bánh tráng Thuận Hưng (phường Thuận Hưng, thành phố Cần Thơ) lại bước vào thời điểm nhộn nhịp nhất trong năm. Từ mờ sáng đến chiều muộn, các lò bánh đỏ lửa liên tục, người người tất bật với từng công đoạn, tạo nên bức tranh lao động quen thuộc của một làng nghề đã tồn tại hơn 2 thế kỷ.

Người dân làng nghề Sơn Đốc tất bật phơi bánh phồng những ngày cận Tết.

Làng nghề bánh phồng tất bật vào vụ Tết

Cứ vào dịp cuối năm, làng nghề truyền thống bánh phồng Sơn Đốc (xã Hưng Nhượng, tỉnh Vĩnh Long) lại bước vào mùa sản xuất nhộn nhịp nhất. Dọc những con đường, người dân phơi bánh phồng kín hai bên và trước sân nhà, tạo nên bức tranh lao động rộn ràng.

Năm nhánh sông cùng hội tụ về một điểm tạo nên vùng đất Ngã Năm nên thơ bình dị.

Đậm đà hương vị Ngã Năm

Phường Ngã Năm, thành phố Cần Thơ là nơi gặp gỡ của năm dòng sông, tạo nên một miền quê yên bình đầy sức sống nơi vùng Tây Nam Bộ. Ở đó, người dân sống hiền hòa giữa bức tranh thiên nhiên đa dạng, Nhờ sự quan tâm của Đảng, mỗi mùa mang một gam màu khác nhau với hương vị phù sa quyện trong những món ăn quê mộc mạc…

Gian hàng trái cây tại Lễ hội Sông nước miệt vườn ở cồn Mỹ Phước.

Cồn Mỹ Phước giữa sông Hậu

Nằm giữa dòng Hậu Giang hiền hòa, cồn Mỹ Phước, xã Nhơn Mỹ, thành phố Cần Thơ, từ lâu được biết đến như “vương quốc cây trái” của vùng hạ lưu.

Làng nghề gạch, gốm đỏ Vĩnh Long luôn gắn liền với phát triển du lịch.

Đầu tư phát triển làng nghề

Nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm của làng nghề, nhiều năm qua, tỉnh Vĩnh Long đã tích cực hỗ trợ các cơ sở sản xuất những thiết bị, máy móc hiện đại, góp phần nâng tầm phát triển làng nghề. Làng nghề gạch, gốm đỏ Vĩnh Long là một trong những địa chỉ được Trung tâm Khuyến công Vĩnh Long đầu tư bài bản và đạt hiệu quả thiết thực.

Gia đình ông Nguyễn Ngọc Lân khấm khá nhờ trồng cây nhãn xuồng đặc sản của địa phương.

Bình yên trên đất Cồn Tàu

Hơn trăm năm trước, Cồn Tàu (xã Phú Thuận, tỉnh Vĩnh Long) nằm giữa sông Tiền được những bậc tiền nhân chọn là điểm dừng chân để khai khẩn đất, lập nghiệp. Trải qua bao thế hệ, vùng đất Cồn Tàu được phù sa bồi lắng trở nên trù phú để người dân có cuộc sống bình yên, giản dị giữa sông, tách biệt với đôi bờ.

Khu tưởng niệm Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt, ngụ xã Trung Thành, tỉnh Vĩnh Long.

Độc đáo Nhà trưng bày “Vườn ông Sáu Dân”

Nhân kỷ niệm 103 năm Ngày sinh Thủ tướng Võ Văn Kiệt, những ngày tháng 11 này, Khu tưởng niệm Thủ tướng tại xã Trung Thành, tỉnh Vĩnh Long đón nhiều đoàn khách trong và ngoài tỉnh đến dâng hương, tưởng nhớ và bày tỏ lòng thành kính.

Một góc khu tái định cư Kênh Tư (ấp Lung Tràm, xã Khánh Hưng) bị ngập úng.

Chủ động, tích cực giúp người dân khắc phục hậu quả thiên tai

Người dân vùng sông nước Cà Mau vốn đã quen với con nước ròng, nước lớn, thế nhưng “cuộc hẹn” không mong muốn với thiên nhiên trong đợt triều cường hôm rằm tháng 9 âm lịch vừa qua vẫn khiến cho bao người ngỡ ngàng. Nước dâng cao bất thường, vượt mọi dự báo, nhấn chìm hy vọng và tài sản.

Cồn Chim, xã Hòa Minh, tỉnh Vĩnh Long, điểm du lịch tiêu biểu khu vực Đồng bằng sông Cửu Long

Vĩnh Long: Hấp dẫn du lịch cộng đồng ở Cồn Chim

Nằm trên dòng chảy từ sông ra biển, cù lao Cồn Chim, xã Hòa Minh, tỉnh Vĩnh Long sở hữu vẻ đẹp tự nhiên, hệ sinh thái đa dạng, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Đến đây, du khách được tận hưởng không gian xanh, sạch, trong lành và thưởng thức các món ăn dân dã, đậm chất quê Nam Bộ.

Thuyền du lịch đưa du khách tham quan Vườn quốc gia Tràm Chim.

Đi qua mùa nước nổi ở Tràm Chim

Vườn quốc gia Tràm Chim (tỉnh Đồng Tháp) - một vùng đất phèn của Đồng Tháp Mười xưa, giờ đang vào mùa nước nổi. Tại đây có hệ sinh thái đất ngập nước vô cùng đặc biệt mà gần như không nơi nào có trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Cán bộ Phòng Khoa học và Bảo tồn đất ngập nước, Khu Bảo tồn thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng kiểm tra sinh trưởng cây lúa hoang.

Bảo tồn đa dạng sinh học lúa hoang

Giữa vùng đất ngập nước trù phú của Đồng bằng sông Cửu Long, Khu Bảo tồn thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng, xã Phương Bình, thành phố Cần Thơ được ví như “kho tàng xanh” quý giá, nơi lưu giữ nguồn gen lúa hoang hiếm có.

Hàng rào phi lao dài hàng chục km là giải pháp "phi công trình" rất hiệu quả, giúp che chắn hoa màu và nhà cửa của người dân vùng Duyên Hải.

Mưu sinh nơi miền rừng chắn sóng

Về ấp Cồn Tàu, phường Trường Long Hòa thuộc vùng Duyên Hải, tỉnh Vĩnh Long, thấy con người và thiên nhiên hiện ra như hai mảng đối lập: một bên nhỏ bé, một bên kỳ vĩ. Nhưng nhìn kỹ, lại thấy rõ con người đang nương tựa vào thiên nhiên để sống và thiên nhiên cũng cần con người gìn giữ để không bị mất đi.

Các đầu bếp chế biến đặc sản Cà Mau tại phần thi “Đầu bếp tài năng”.

Đặc sắc văn hóa ẩm thực Cà Mau

Cà Mau vừa tổ chức chuỗi sự kiện hưởng ứng Ngày Du lịch Thế giới với chủ đề “Cà Mau - địa đầu cực nam Tổ quốc, nơi hội tụ thiên nhiên và sự an lành”. Điểm nhấn của chuỗi sự kiện là “Ngày hội tinh hoa văn hóa ẩm thực Cà Mau” với phần thi “Đầu bếp tài năng”.

Khâu chọn giống cũng đóng vai trò quan trọng trong thành công của quá trình nuôi lươn không bùn.

Hiệu quả từ nuôi lươn không bùn

Nuôi lươn không bùn dễ làm, tận dụng được không gian hẹp, thị trường tiêu thụ rộng mở, giá bán tương đối ổn định. Vài năm gần đây, nhiều nông hộ ở thành phố Cần Thơ lựa chọn hình thức nuôi này để phát triển kinh tế gia đình.

Hướng dẫn người bệnh làm thủ tục hồ sơ bệnh án điện tử tại Bệnh viện đa khoa Trà Vinh.

Vĩnh Long hướng tới xây dựng hệ thống y tế thông minh

Thời gian qua, cùng với tiến trình chuyển đổi số của quốc gia, ngành y tế tỉnh Vĩnh Long cũng đã đồng bộ triển khai hồ sơ bệnh án điện tử. Đây được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa rất quan trọng trong đổi mới quản lý, nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh.

Trình diễn nhạc cụ truyền thống Khmer.

Chung tay giữ gìn di sản

Vùng đất biên thùy An Giang có các dân tộc Kinh, Hoa, Khmer, Chăm… cùng sinh sống, tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu. Thời gian qua, cộng đồng các dân tộc nơi đây đã tích cực trao truyền kinh nghiệm, giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống, tránh nguy cơ mai một, đồng thời biến di sản thành nguồn lực cho phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Hoàng Nam và bức tranh "Đua bò Bảy Núi".

Hồn tranh Bảy Núi

Tranh đá Bảy Núi của nghệ sĩ Nguyễn Hoàng Nam, ngụ xã Châu Phú, tỉnh An Giang đã góp phần làm tăng sự đa dạng trong dòng chảy văn hóa nghệ thuật của tỉnh.

Ông Thum vẫn thường xuyên đi qua các cây cầu ông xây ở Mỹ Thới để kiểm tra chất lượng.

Ông Ba Thum xây cầu từ thiện

Nhiều năm qua, ông Ba Thum tức Phạm Văn Thum, 75 tuổi, ngụ khóm Thới Thạnh, phường Mỹ Thới, tỉnh An Giang đến các vùng nông thôn xây cầu bê-tông miễn phí giúp người dân, nông dân qua lại thuận lợi.

Làm cá linh non ở xã Nhơn Hội

Nhộn nhịp mùa cá linh non

Mùa nước nổi hay còn gọi mùa nước lũ từ thượng nguồn sông Mê Công đã tràn vào các cánh đồng các xã vùng biên giới Nhơn Hội, Phú Hữu, Vĩnh Xương... tỉnh An Giang. Nước nổi mang theo tôm cá nước ngọt vào đồng, trong đó, có cá linh.