Giáo sư Đặng Văn Chí: "Giành được giải thưởng VinFuture sẽ có nhiều khả năng giành được giải Nobel hơn"

Các công trình nghiên cứu đạt giải có tầm ảnh hưởng đến một quy mô dân số rất lớn

Phóng viên: Thưa Giáo sư Đặng Văn Chí, các đề cử của năm nay liệu có đáp ứng được hết chủ đề mà giải thưởng đưa ra hay không?

Giáo sư Đặng Văn Chí: Giải VinFuture bao gồm giải thưởng Chính và các giải Đặc biệt, đều có ý nghĩa rất lớn khi vinh danh các công trình nghiên cứu khoa học tác động tới hàng triệu người trên thế giới. Bởi vì thông điệp của giải thưởng VinFuture là khoa học công nghệ phụng sự nhân loại và nó khác biệt hẳn với những giải thưởng khác trên thế giới.

Khi nào các bạn nghe thông báo chính thức về chủ nhân giải thưởng, đặc biệt là Giải thưởng Chính năm nay là công trình nghiên cứu của tác giả hay nhóm tác giả nào, các bạn sẽ thấy được tầm ảnh hưởng của công trình nghiên cứu đó đến một quy mô dân số rất lớn.

Chúng ta sẽ đều nhận thấy rằng đây là một giải thưởng đóng vai trò cực kỳ quan trọng và nó tạo ra sự phấn khích trên cộng đồng thế giới. Vì thể hiện một thông điệp sâu sắc, nhân văn: làm khoa học không chỉ để làm khoa học, mà làm khoa học là để phụng sự cho nhân loại, mang lại tác động cho hàng triệu người.

Phóng viên: Việc gia tăng đề cử như hiện nay có gây ra những khó khăn gì cho thành viên Hội đồng Giải thưởng hay không, thưa Giáo sư? Nếu so với năm thứ nhất đến bây giờ là năm thứ 5, ông đánh giá thế nào về những đóng góp của VinFuture tính đến thời điểm này?

Giáo sư Đặng Văn Chí: Mỗi năm chúng ta có nhiều đề cử xứng đáng hơn số giải thưởng chúng ta có thể trao. Trong 5 năm qua, ngày càng có nhiều đề cử hơn, và vì vậy mỗi năm chúng ta phải thực sự làm nhiều hơn để cố gắng chọn ra những đề cử xuất sắc nhất.

Vì vậy, Hội đồng đã dành khá nhiều thời gian để tranh luận giữa những người giỏi nhất xem ai sẽ nhận được giải thưởng trong năm nay. Điều đó không có nghĩa là họ không thể nhận được giải thưởng trong những năm tiếp theo nếu họ được đề cử lại, vì chúng ta có rất nhiều đề cử tốt.

"Chúng tôi đã chọn họ trước khi họ nhận được Giải Nobel"

Phóng viên: Là một người gắn bó với giải thưởng từ khi bắt đầu cho đến bây giờ, Giáo sư đánh giá như thế nào về sự quan tâm của cộng đồng quốc tế đối với giải thưởng này?

Giáo sư Đặng Văn Chí: VinFuture được tổ chức năm đầu tiên vào 2020 và khi đó, không nhiều người biết về Giải thưởng VinFuture. Thời gian đầu, khi VinFuture là giải thưởng mới mẻ nên chúng tôi phải tập trung quảng bá thông tin. Sau 5 năm, tất cả các trường đại học lớn trên thế giới đã gửi rất nhiều đề cử. Và nếu bạn nhìn vào các giải thưởng trong 5 năm qua, sẽ thấy đều rất nổi bật.

Như bạn đã biết, một số giải thưởng sau đó đã giành được Giải Nobel. Vì vậy, chúng tôi, với tư cách là thành viên của hội đồng, đã chọn đúng người. Nếu bạn nhìn lại và xem xét, khá nhiều người, ít nhất là 4 người mà chúng tôi đã chọn trước khi họ nhận được Giải Nobel, cuối cùng đã nhận được Giải Nobel.

Phóng viên: Có người nói: đạt giải VinFuture rồi thì rất dễ là thắng giải Nobel, ông nghĩ sao về điều này?

Giáo sư Đặng Văn Chí: Ít nhất là đã có 4 nhà khoa học, tôi nghĩ thực tế là 5 đã chiến thắng giải Nobel. Vì vậy, tôi nghĩ điều đúng đắn cần nói là nếu bạn giành được giải thưởng VinFuture, bạn sẽ có nhiều khả năng giành được giải Nobel hơn.

Phóng viên: Giáo sư có thể bật mí về hướng tiếp theo của giải thưởng trong thời gian tới được không?

Giáo sư Đặng Văn Chí: Nếu nhìn lại 5 năm qua và nhìn vào giải thưởng chính, mỗi giải thưởng đều là những khám phá đáng trân trọng, góp phần cải thiện cuộc sống của hàng triệu người. Và nếu nhìn vào các giải thưởng, bạn sẽ thấy chúng trải rộng từ y học, pin, năng lượng mặt trời đến tất cả các lĩnh vực khác. Vậy điều gì sẽ đến tiếp theo, vẫn chưa rõ ràng, vì chúng ta cũng đã trao một giải thưởng cho trí tuệ nhân tạo (AI) và khoa học máy tính.

Hội đồng giám khảo vẫn liên tục tìm kiếm xem điều gì sẽ xảy ra trong tương lai, sẽ tạo nên sự khác biệt, mà chúng tôi sẽ trao giải thưởng. Bạn sẽ thấy những giải thưởng mà chúng tôi trao mỗi năm rất khác so với những giải thưởng khác, phải không? Bởi vì VinFuture có sứ mệnh khác biệt.

Hiện tại tôi không thể cho bạn biết cụ thể các lĩnh vực nào giành giải thưởng năm nay. Tôi chỉ có thể trả lời đó sẽ là những công nghệ có ảnh hưởng đến hàng triệu người. Có thể là công nghệ cung cấp nhiều lương thực hơn cho thế giới, hay không khí sạch, đại dương sạch… Đây là những lĩnh vực mà hầu hết các giải thưởng không xem xét kỹ lưỡng.

Cách các nhà sáng lập đã thiết lập ra tiêu chí riêng cho giải thưởng, để thực sự trao giải cho nghiên cứu đã tạo ra cuộc sống tốt đẹp hơn cho hàng triệu người. Vì vậy, bạn có thể tưởng tượng, bất kỳ nghiên cứu nào thực sự có thể cải thiện cuộc sống của nhân loại, đó có thể là một giải thưởng trong tương lai.

Giải thưởng VinFuture thực sự là động lực cho các nhà khoa học và công nghệ trẻ Việt Nam

Phóng viên: Giải thưởng VinFuture này là do người Việt sáng lập, không biết trong danh sách đề cử đã nhận được năm nay có nhận được nhiều đề cử từ Việt Nam hay không? Ông đánh giá như thế nào về chất lượng các đề cử từ các nhà khoa học ở Việt Nam?

Giáo sư Đặng Văn Chí: Năm nay là kỷ niệm 50 năm Thống nhất đất nước, 80 năm Quốc khánh. Và tôi nghĩ rằng đất nước đang có một quỹ đạo rất rõ ràng hướng tới tương lai.

Chúng tôi nhận được một số đề cử từ Việt Nam. Đầu tư vào khoa học cần có thời gian. Và vì vậy tôi nghĩ rằng một trong những lĩnh vực mà Việt Nam đã làm rất tốt là AI, khoa học máy tính, khoa học sinh học như nghiên cứu về ung thư. Điều đó sẽ mất nhiều thời gian hơn một chút. Vì vậy, tôi nghĩ rằng số lượng đề cử sẽ tăng theo thời gian.

Việt Nam vẫn đang xây dựng năng lực nghiên cứu và phát triển khoa học và công nghệ. Nhưng tôi nghĩ rằng những gì chúng ta sẽ thấy sẽ ngày càng nhiều hơn nữa. Và tôi hy vọng rằng Giải thưởng VinFuture là động lực cho các nhà khoa học và công nghệ trẻ Việt Nam thực sự đổi mới và đưa cả nước tiến lên.

Phóng viên: Ông có lời khuyên thế nào với những nhà khoa học, đặc biệt là những nhà khoa học trẻ vẫn còn đang do dự có nên tham gia VinFuture hay không, có nên gửi đề cử tới VinFuture không?

Giáo sư Đặng Văn Chí: Các nhà khoa học thì không thể tự đề cử bản thân mình mà phải có đối tác đề cử. Nhưng mà có một hạng mục mà tôi nghĩ rằng là các nhà khoa học Việt Nam, đặc biệt là nhà khoa học trẻ có thể quan tâm, đó là giải thưởng đặc biệt dành cho các nhà khoa học nữ. Đây là một hạng mục giải thưởng tôn vinh những n nữ.

Không nhất thiết đây phải là những cái nhà khoa học gạo cội như là giáo sư Võ Tòng Xuân mà hoàn toàn có thể là những nhà nghiên cứu trẻ hơn. Và nếu chúng ta nhìn vào những năm gần đây của giải thưởng thì là chúng ta cũng thấy xu hướng “trẻ hóa” của các chủ nhân giải thưởng.

Phóng viên: Giáo sư gắn bó với giải thưởng VinFuture 5 năm qua, ông nghĩ giá trị mà giải thưởng mang lại đối với việc phát triển khoa học công nghệ ở Việt Nam như thế nào, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam đang xem khoa học công nghệ là 1 trong những trụ cột phát triển quan trọng?

Giáo sư Đặng Văn Chí: Nếu bạn đặc biệt chú ý đến Giải thưởng chính và các giải thưởng khác, cũng như chủ đề mà giải thưởng VinFuture hướng đến thực sự là những điều mà Việt Nam mong muốn hướng tới, đó là công nghệ cốt lõi ở mọi lĩnh vực, đồng thời đề cao việc bảo đảm môi trường sống. Tôi biết Việt Nam đang khao khát trở thành người dẫn đầu trong lĩnh vực đó, rằng chúng ta phải chăm sóc trái đất như trái đất chăm sóc chúng ta.

Hiện tại, tôi đang ở Hoa Kỳ, mọi người đang biết nhiều hơn về Giải thưởng VinFuture và tôi nghĩ điều đó rất tốt và tuyệt vời. Và giải thưởng này đã trở thành một giải thưởng thực sự rất uy tín chỉ sau 5 năm. Giải thưởng này đến từ Việt Nam. Vì vậy, tôi nghĩ đó là điều rất đáng tự hào.

Xin cảm ơn Giáo sư Đặng Văn Chí!