Theo các chuyên gia, sau hợp nhất, với vị trí địa lý chiến lược, Thành phố Hồ Chí Minh có lợi thế lớn về giao thương quốc tế, xuất nhập khẩu, logistics biển, thu hút đầu tư; điều kiện thuận lợi để tập trung phát triển những lĩnh vực mũi nhọn với khả năng lan tỏa đến các khu vực kinh tế lân cận. Trong bối cảnh công nghệ đang thay đổi nhanh chóng, thành phố có nhiều thế mạnh để ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số vào các lĩnh vực; qua đó, nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, tăng hiệu quả, giảm chi phí, hiện đại hóa quy trình sản xuất. Đặc biệt, địa phương có “đòn bẩy” đến từ các chủ trương và chính sách trọng điểm của Trung ương như Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh; Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế-xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đông Nam Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây là các chủ trương, chính sách giúp tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế-xã hội của thành phố trong thời gian tới.
Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, thành phố cũng đối mặt không ít thách thức như: Với tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số nhanh chóng, thành phố đang chịu sức ép lớn về giao thông, nhà ở, cơ sở hạ tầng công cộng; sự cạnh tranh gay gắt đến từ các thành phố lớn trong khu vực Đông Nam Á; tác động ngày càng nghiêm trọng từ nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan...
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trọng Hoài, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh: Thành phố là nơi cư dân nhiều tỉnh, thành và các nhà đầu tư nhiều quốc gia đến sinh sống, lập nghiệp. Do bối cảnh phát triển nhanh, công nghiệp hóa và thu hút FDI sớm nên cơ sở hạ tầng giao thông, cơ sở hạ tầng xã hội không theo kịp tốc độ tăng dân số cơ học. Cùng với đó, tình trạng ô nhiễm môi trường, chi phí vận chuyển cao do ách tắc giao thông làm ảnh hưởng đến chất lượng sống của người dân và doanh nghiệp. Thành phố còn phải đối mặt với ba thách thức lớn trong việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng để bước sang kỷ nguyên mới với tốc độ tăng trưởng cao và bền vững, đó là: Nguồn nhân lực chất lượng cao, đầu tư của các doanh nghiệp nội địa và nước ngoài, cơ sở hạ tầng. Trong ba thách thức này, chú trọng giải quyết vấn đề cơ sở hạ tầng là cách tiếp cận hiệu quả nhất. Trong năm 2025 và những năm tiếp theo, thành phố cần tập trung nguồn lực để nhanh chóng hoàn thành các công trình cơ sở hạ tầng quan trọng. Tốc độ giải quyết thách thức về cơ sở hạ tầng sẽ góp phần quyết định tốc độ tăng trưởng của thành phố.
Trong kỷ nguyên mới, khi Việt Nam vươn mình mạnh mẽ trên trường quốc tế, thành phố phải đảm nhận vai trò tiên phong, là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hội nhập và phát triển bền vững. Điều đó đòi hỏi thành phố phải đổi mới mô hình tăng trưởng, tập trung vào kinh tế số, công nghệ cao, lấy khoa học và công nghệ làm nền tảng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, kiện toàn bộ máy hành chính theo hướng tinh gọn. Trong đó, cần đẩy mạnh xây dựng thành phố thông minh, tập trung vào giao thông công cộng, quản lý năng lượng và hạ tầng số; ưu tiên các giải pháp chống ngập và quy hoạch đô thị xanh để ứng phó với biến đổi khí hậu. Đồng thời, chuyển đổi mô hình kinh tế cần dựa vào đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và kinh tế tri thức; tạo hành lang pháp lý thuận lợi để thu hút đầu tư nước ngoài, nhất là trong lĩnh vực công nghệ. Thành phố cần tận dụng triệt để các nghị quyết mà Trung ương đã ban hành nhằm phát huy tối đa tiềm năng, vai trò đầu tàu, nâng cao vị thế trong phát triển quốc gia.
Các chuyên gia cho rằng, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo chính là “động cơ” tăng tốc cho sự phát triển của thành phố trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0. Nếu không có “động cơ” này, nền kinh tế sẽ chỉ “trườn chậm”. Việc đầu tư vào các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), ứng dụng công nghệ cao… giúp thành phố tăng tốc và phát triển nhanh. Đồng thời, thành phố phải tăng tốc chuyển đổi số với quyết tâm trở thành một đô thị thông minh hàng đầu, nơi mọi dịch vụ công đều được số hóa. Việc đẩy mạnh ứng dụng số sẽ là cú huých mạnh mẽ, biến thành phố trở thành một “siêu đô thị thông minh” tương tác cao, nơi công nghệ kết nối mọi người và mọi thứ. Thành phố cũng cần tiếp tục tăng tốc trong nâng cao chất lượng các hoạt động dịch vụ về y tế hiện đại; giáo dục tiên tiến và hội nhập thế giới, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; dịch vụ tài chính ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kiểm toán gắn với trung tâm tài chính quốc tế hiện đại, dịch vụ logistics đồng bộ, thương mại quốc tế…
Ông Cao Minh Nghĩa, Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh cùng cộng sự cho rằng: Sau sáp nhập, thành phố là vùng đô thị-công nghiệp-cảng biển lớn nhất Việt Nam, giữ vai trò hạt nhân trong dịch vụ tài chính, thương mại, logistics, giáo dục và y tế. Mỗi khu vực có một thế mạnh riêng biệt tạo nên sức mạnh tổng hợp vượt trội. Cách mạng công nghiệp 4.0 với sự bùng nổ của kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn mở ra cơ hội lớn để thành phố tái cơ cấu nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng nhanh, bền vững.
