Điều chỉnh Quy chế tuyển sinh đại học tập trung vào nguồn tuyển, phương thức xét tuyển, kiểm soát đầu vào

Phóng viên: Thưa Vụ trưởng Giáo dục đại học Nguyễn Tiến Thảo, ông có thể khái quát những nội dung sửa đổi, bổ sung của Quy chế tuyển sinh trình độ đại học các ngành đào tạo và tuyển sinh trình độ cao đẳng giáo dục mầm non mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến góp ý?

Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo: Như chúng ta biết, Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo chỉ ra “Giáo dục đại học là nòng cốt phát triển nhân lực trình độ cao, nhân tài, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo” và “Đổi mới tuyển sinh đại học theo hướng đánh giá đúng năng lực người học, bảo đảm kiểm soát thống nhất chuẩn đầu vào của các ngành đào tạo.

Cùng với đó, Luật Giáo dục đại học 125/2025/QH15 quy định việc tuyển sinh bảo đảm nguyên tắc công bằng, khách quan, công khai, minh bạch; có lộ trình phù hợp khi điều chỉnh; bảo đảm quyền lợi của người dự tuyển. Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo ban hành quy chế tuyển sinh các trình độ của giáo dục đại học.

Đây là cơ sở chính trị và pháp lý quan trọng để sửa đổi, bổ sung Quy chế tuyển sinh trình độ đại học các ngành đào tạo và tuyển sinh trình độ cao đẳng giáo dục mầm non theo hướng tuyển chọn đúng người học, kiểm soát và nâng cao chất lượng đầu vào.

Theo đó, các nội dung, điều chỉnh của Quy chế tập trung vào nguồn tuyển, phương thức xét tuyển, kiểm soát đầu vào toàn diện hơn; bảo đảm các nguyên tắc công bằng, khách quan, minh bạch; giảm chi phí và tiết kiệm xã hội; giảm áp lực, gắn quyền lợi và trách nhiệm của thí sinh tham gia xét tuyển; đồng thời tăng cường tự chủ và tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục đại học và về tổng thể hướng tới sự ổn định và bền vững trong công tác tuyển sinh.

Hiện nay, dự thảo đang được lấy ý kiến các chuyên gia, các nhà khoa học, các cơ sở đào tạo, các bộ, ngành liên quan.

Phóng viên: Tại Dự thảo Quy chế tuyển sinh quy định phương thức xét tuyển kết quả học tập cấp trung học phổ thông (học bạ) yêu cầu sử dụng điểm trung bình chung kết quả học tập 6 học kỳ (lớp 10, 11, 12) của tối thiểu 3 môn học, trong đó bắt buộc phải có môn Toán hoặc Ngữ văn với trọng số tính điểm xét không thấp hơn 1/3 của tổng điểm theo thang điểm 30; đồng thời yêu cầu thí sinh phải đạt tối thiểu 16 điểm ở tổ hợp các thi tốt nghiệp trung học phổ thông tương ứng. Xin ông cho biết lý do đưa ra quy định này?

Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo: Trước hết, cần khẳng định phương thức xét tuyển bằng kết quả học tập cấp trung học phổ thông, hay còn gọi là xét học bạ, đã được triển khai hơn 10 năm qua và luôn chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh trúng tuyển. Tuy nhiên, trong thời gian dài, phương thức này chủ yếu dựa trên kết quả học tập của học sinh ở lớp 12.

Dự thảo Quy chế hiện nay thực hiện đúng chủ trương đánh giá toàn diện quá trình học tập của học sinh thông qua kết quả học tập đủ ba năm cấp trung học phổ thông. Đồng thời, việc bổ sung điều kiện cần là học sinh phải đạt 16 điểm cho 3 môn trong tổ hợp xét tuyển (hoặc điểm môn Toán và môn Ngữ văn và một môn thi khác) nhằm bảo đảm thí sinh không lơ là việc học tập ở năm lớp 12. Bởi theo thiết kế chương trình trung học phổ thông, kiến thức lớp 12 là nền tảng quan trọng, có tính kết nối với khối kiến thức cơ bản của các ngành đào tạo bậc đại học. Quy định này không chỉ góp phần nâng cao ý thức học tập nghiêm túc của học sinh, giúp các em sẵn sàng cho kỳ thi tốt nghiệp mà còn tạo hành trang vững chắc khi trúng tuyển, qua đó nâng cao khả năng hoàn thành tốt chương trình đào tạo bậc đại học.

Phóng viên: Dự thảo Quy chế lần này đề xuất các cơ sở đào tạo chỉ sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh? Vì sao cần siết lại số lượng phương thức tuyển sinh của các trường, thưa ông?

Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo: Qua thống kê hằng năm cho thấy, thời gian qua các cơ sở giáo dục đại học đã sử dụng gần 20 phương thức tuyển sinh khác nhau. Tuy nhiên, khoảng 90% thí sinh trúng tuyển chủ yếu tập trung ở các phương thức sử dụng điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông và xét tuyển bằng kết quả học tập cấp trung học phổ thông hoặc kết hợp đồng thời thi tuyển và xét tuyển học bạ. Một số phương thức khác có số lượng thí sinh tham gia và trúng tuyển rất ít, trong khi lại gây khó khăn cho phụ huynh và thí sinh khi tìm hiểu về thông tin, đồng thời gây lãng phí sức người, sức của.

Xuất phát từ yêu cầu đơn giản hóa phương thức tuyển sinh, tăng cường cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện để thí sinh và phụ huynh hiểu đúng, dễ tiếp cận các phương thức tuyển sinh, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất mỗi cơ sở đào tạo sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh, không bao gồm phương thức xét tuyển thẳng. Nội dung này đã được thảo luận và lấy ý kiến tại các tọa đàm xây dựng dự thảo Quy chế tuyển sinh và nhận được sự đồng thuận cao từ các cơ sở đào tạo.

Thực tiễn cho thấy, với 5 phương thức xét tuyển (chưa bao gồm phương thức tuyển thẳng) đã bao phủ hơn 95% thí sinh trúng tuyển thời gian qua; giảm số phương thức không chỉ có tác động lớn đến quá trình đơn giản hóa tuyển sinh mà còn giúp tiết kiệm chi phí, tăng tính minh bạch hóa và tạo sự công bằng hơn cho thí sinh.

Phóng viên: Một điểm đáng chú ý tại dự thảo Quy chế là quy định giới hạn số lượng nguyện vọng đăng ký của thí sinh. Mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 10 nguyện vọng trong mỗi đợt tuyển sinh thay vì không giới hạn số lượng nguyện vọng như những năm trước. Ông đánh giá ra sao về sự điều chỉnh này?

Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo: Qua theo dõi kết quả tuyển sinh những năm gần đây cho thấy, thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng 1 chiếm 35,1%; thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng dưới 10 chiếm 98,5%. Số thí sinh xét tuyển ở các đợt bổ sung chiếm hơn 1,0%. Như vậy, tỷ lệ thí sinh trúng tuyển và nhập học ở nguyện vọng lớn hơn 10 là rất thấp.

Tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2025, phần lớn các trường đại học đề xuất giới hạn nguyện vọng đăng ký từ 1 đến 5 cho mỗi thí sinh. Trên cơ sở phân tích số liệu thực tiễn, đồng thời bảo đảm cơ hội học tập của thí sinh theo cách thức xét tuyển hiện nay - trong đó tất cả thí sinh được xét chọn bình đẳng dựa trên điểm xét theo từng phương thức xét tuyển mà không phụ thuộc thứ tự ưu tiên của nguyện vọng đăng ký.

Vì vậy, việc quy định tối đa 10 nguyện vọng cho mỗi đợt xét tuyển của một thí sinh được đánh giá là phù hợp. Điều chỉnh này không chỉ góp phần tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian xét tuyển, mà còn đặt ra yêu cầu để thí sinh phải tìm hiểu nghiêm túc hơn về ngành nghề đào tạo, đặc biệt là việc xác định ngành học phù hợp với năng lực, sở trường của bản thân.

Việc quy định tối đa 10 nguyện vọng cho mỗi đợt xét tuyển của một thí sinh được đánh giá là phù hợp. Điều chỉnh này không chỉ góp phần tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian xét tuyển, mà còn đặt ra yêu cầu để thí sinh phải tìm hiểu nghiêm túc hơn về ngành nghề đào tạo, đặc biệt là việc xác định ngành học phù hợp với năng lực, sở trường của bản thân.

Vụ trưởng Giáo dục đại học Nguyễn Tiến Thảo

Phóng viên: Cũng về nguyện vọng đăng ký của thí sinh, ông có thể giải thích vì sao quy định đối với các chương trình đào tạo giáo viên chỉ xét tuyển đối với các nguyện vọng có thứ tự từ 1 đến 3?

Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo: Đối với các chương trình đào tạo giáo viên được Nhà nước hỗ trợ ngân sách, việc chỉ xét tuyển các nguyện vọng từ 1 đến 3 nhằm yêu cầu thí sinh cần xác định rõ ràng mục tiêu nghề nghiệp ngay từ đầu. Quy định này đồng thời giúp các trường đại học sư phạm chủ động hơn trong việc xác định chính xác số lượng sinh viên nhập học hưởng ngân sách và xác định vị trí công tác sau khi tốt nghiệp.

Xin trân trọng cảm ơn ông!