Ngày 18/8, tại Khu dự án CNC, Vành đai 4, xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên, Hội Hàng không-Vũ trụ Việt Nam (VASA) tổ chức “Chương trình diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh quốc gia trên không gian tầm thấp”.
Chương trình diễn tập là dịp giới thiệu kết quả nghiên cứu và năng lực công nghệ của đội ngũ khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời góp phần thúc đẩy nghiên cứu, làm chủ các công nghệ cao lưỡng dụng, phục vụ công tác Công an, phát triển kinh tế-xã hội và góp phần xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Thế giới đang bước vào một cuộc cạnh tranh mới về không gian tầm thấp. Đây không còn là câu chuyện viễn tưởng, mà đang hình thành một lĩnh vực kinh tế cụ thể, với quy mô được dự báo tăng mạnh từ 4,6 tỷ USD năm 2024 lên 210 tỷ USD vào năm 2045.
Không gian tầm thấp mở ra nhiều dư địa ứng dụng trong nông nghiệp thông minh, logistics tự động, giám sát tài nguyên, cứu hộ, cứu nạn; đồng thời đặt ra những yêu cầu mới về kiểm soát, bảo vệ an ninh và chủ quyền quốc gia.
Phát biểu khai mạc chương trình diễn tập, Thiếu tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Lãng, Chủ tịch Hội Hàng không-Vũ trụ Việt Nam (VASA) nhấn mạnh, để làm chủ không gian công nghệ tầm thấp, thể chế, hạ tầng số và nguồn nhân lực trở thành những yếu tố quyết định.
Nếu chậm chân trong khi nhiều quốc gia đã rút ngắn quy trình cấp phép bay xuống chỉ còn vài phút, thậm chí gần như tức thời, Việt Nam có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội làm chủ một không gian công nghệ giàu tiềm năng.
Theo Thiếu tướng Phạm Ngọc Lãng, từ yêu cầu thực tiễn, VASA kiến nghị chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong cấp phép bay; xây dựng các trung tâm sandbox thử nghiệm công nghệ có kiểm soát; số hóa toàn bộ quy trình cấp phép trên Cổng Dịch vụ công quốc gia; đồng thời tập hợp, đào tạo đội ngũ trí thức trẻ thông qua chương trình “Khoa học & Tổ quốc”.
Tại chương trình, 6 mẫu UAV lưỡng dụng thuộc dòng H-X do Việt Nam nghiên cứu, phát triển được đưa vào diễn tập cùng hệ thống nhận diện, giám sát và tác chiến trên không gian tầm thấp. Đây là những kết quả nghiên cứu, phát triển công nghệ có sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ là hội viên tập thể của Hội Hàng không-Vũ trụ Việt Nam; trong đó có các kết quả nghiên cứu ứng dụng mở rộng từ đề tài cấp Nhà nước do Thiếu tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Lãng, Chủ tịch Hội Hàng không-Vũ trụ Việt Nam, làm chủ nhiệm.
Kịch bản diễn tập được xây dựng theo chuỗi tình huống tác chiến liên hoàn. Khoa mục đầu tiên, UAV thực hiện nhiệm vụ trinh sát tầm cao, tiếp cận và nhận diện mục tiêu trong cả điều kiện ban ngày và ban đêm. Hệ thống sử dụng camera AI và camera nhiệt để truyền dữ liệu theo thời gian thực về trung tâm chỉ huy, hỗ trợ tự động phát hiện mục tiêu nghi vấn và phân tích tình huống tác chiến. Khi phát hiện UAV lạ xâm nhập khu vực bảo vệ, hệ thống trực chiến lập tức được kích hoạt. Các biện pháp áp chế điện tử và phương tiện chuyên dụng được sử dụng trước tiên nhằm kiểm soát hoặc buộc UAV xâm nhập hạ cánh.
Khoa mục thứ hai, trường hợp mục tiêu lạ có khả năng khắc chế hoặc không bị vô hiệu hóa bởi tác chiến điện tử, các UAV đánh chặn được triển khai để xử lý mục tiêu. Điểm nhấn của chương trình là phương án sử dụng UAV “mẹ” mang theo hai UAV “con” tới khu vực đánh chặn. Khi tiếp cận mục tiêu, UAV “mẹ” đảm nhiệm nhiệm vụ khóa mục tiêu và chỉ huy hoạt động tác chiến; các UAV “con” được triển khai để tự động tìm kiếm, truy bám và đánh chặn mục tiêu. Trong những tình huống phức tạp, trung tâm chỉ huy có thể trực tiếp điều khiển hoặc phân quyền cho AI triển khai các UAV đánh chặn tốc độ cao, tạo thành phương thức tác chiến phối hợp nhiều lớp.
Bên cạnh khoa mục đánh chặn UAV xâm nhập, chương trình còn trình diễn khả năng phối hợp của các UAV trong nhiệm vụ trinh sát, chỉ thị mục tiêu mặt đất vào ban đêm, phóng pháo sáng và thực hiện các tình huống tác chiến bằng quả nổ mô phỏng, quả khói mô phỏng đối với mục tiêu giả định. Qua đó, chương trình thể hiện khả năng phối hợp giữa hệ thống trinh sát - nhận diện - trung tâm chỉ huy - trí tuệ nhân tạo - tác chiến điện tử và các phương tiện bay không người lái trong nhiệm vụ bảo đảm an ninh quốc gia trên không gian tầm thấp.
Cùng với hoạt động diễn tập, VASA đã chính thức phát động và xây dựng chương trình tập hợp, thu hút trí thức trẻ với chủ đề “Khoa học & Tổ quốc”. Theo đó, các trí thức trẻ chỉ cần đề xuất một ý tưởng khả thi và đóng góp 500 nghìn đồng vào quỹ Hội sẽ được kết nạp vào VASA, đồng thời nhận được sự hỗ trợ phát triển ý tưởng, mở đề tài cấp cơ sở cũng như tạo điều kiện, hướng dẫn nghiên cứu khoa học.
VASA cũng đang đề xuất lên cấp có thẩm quyền sớm triển khai xây dựng các trung tâm công nghệ không gian thuộc chương trình thử nghiệm công nghệ có kiểm soát (sandbox) tại ba miền bắc, trung, nam. Các trung tâm này sẽ tạo môi trường để các nhà khoa học và doanh nghiệp nghiên cứu, chế tạo, thử nghiệm, hoàn thiện các phương tiện bay không người lái; từ đó từng bước phát triển đa dạng các sản phẩm UAV, drone phục vụ nhu cầu trong nước và hướng tới xuất khẩu.
Theo Thiếu tướng Phạm Ngọc Lãng, để biến kết quả nghiên cứu thành sản phẩm cụ thể, cần phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp. Với VASA, thông điệp “Khoa học phục vụ Tổ quốc” cần được thể hiện bằng những sản phẩm, đề tài và công trình nghiên cứu cụ thể, góp phần xây dựng năng lực công nghệ độc lập, tự chủ.
