Tỷ lệ này, vượt xa mức trung bình cả nước và cao gấp hai lần so với nhiều quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), béo phì được xếp vào nhóm bệnh mạn tính nguy hiểm, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch, đái tháo đường, ung thư và rối loạn chuyển hóa. Tại Việt Nam, Viện Dinh dưỡng quốc gia cho biết chỉ trong 10 năm (2010-2020), tỷ lệ người từ 5 đến 19 tuổi bị thừa cân, béo phì đã tăng gấp hơn hai lần, từ 8,5% lên 19%. Đáng chú ý, ở khu vực thành thị, tỷ lệ này lên tới 26,8%, cao hơn hẳn so với 18,3% ở khu vực nông thôn và 6,9% ở miền núi.
Riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh, qua dữ liệu khám sức khỏe học sinh năm 2024, ngành y tế nhận thấy, tỷ lệ thừa cân, béo phì trong học sinh hiện nay đã vượt mốc 37%, cao hơn rất nhiều so với mức trung bình 17,3% của các nước Đông Nam Á. Các chuyên gia cảnh báo, nếu không có biện pháp can thiệp sớm, đến năm 2030, Việt Nam có thể có gần 2 triệu trẻ em bị thừa cân, béo phì.
Đáng báo động khi trẻ béo phì ở độ tuổi thanh thiếu niên có tỷ lệ tiền đái tháo đường cao gấp 2,6 lần, tỷ lệ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ đến 60% ở trẻ em và thanh thiếu niên béo phì. Khoảng 70% số trẻ từ 5 đến 17 tuổi thừa cân có ít nhất một yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Ngoài ra còn có các nguy cơ về gan nhiễm mỡ hoặc trạng thái rối loạn tâm lý do bị kỳ thị,...
Nguyên nhân gia tăng béo phì ở trẻ em đã được ngành y tế nhận định từ lâu, đó là do yếu tố ít vận động, sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều, chế độ ăn uống không hợp lý, thiếu ngủ và thậm chí là áp lực học tập.
Ngoài ra, theo Thạc sĩ, bác sĩ Võ Đình Bảo Văn, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh Thành phố Hồ Chí Minh, nguyên nhân gây béo phì ở trẻ em còn có thể do yếu tố di truyền, nội tiết, do thuốc, tâm lý, môi trường… “Các nghiên cứu cho thấy, bố mẹ béo phì thường sinh con béo phì, ở gia đình có bố mẹ bình thường, trẻ bị béo phì chiếm khoảng 9%, nếu gia đình có bố hoặc mẹ béo phì thì tỷ lệ này khoảng từ 41 - 50%”, bác sĩ Văn cho biết.
Tại nhiều diễn đàn khoa học, Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn lưu ý vấn đề dinh dưỡng khoa học là nền tảng cho sức khỏe, tầm vóc và trí tuệ của mỗi cá nhân.
Hiện Bộ Y tế đã triển khai nhiều chính sách quan trọng, nổi bật là Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2021 - 2030, đặt ra mục tiêu bảo đảm chế độ ăn đa dạng, an toàn cho mọi nhóm dân cư, đặc biệt chú trọng các nhóm đối tượng trẻ em, phụ nữ mang thai và cộng đồng dễ bị tổn thương.
Qua thực tiễn điều trị bệnh béo phì, nhiều chuyên gia y tế cho rằng, quản lý béo phì không chỉ là kiểm soát cân nặng mà còn là cải thiện chất lượng sống tổng thể, giảm các bệnh đi kèm và phục hồi chức năng thể chất, tinh thần. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận đa ngành, kết hợp dinh dưỡng, nội tiết, tâm lý và phẫu thuật cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và hệ thống y tế.
Trong quá trình khám sàng lọc, không ít bác sĩ ngần ngại đề cập vấn đề cân nặng vì sợ gây tổn thương tâm lý cho bệnh nhân, trong khi gần 50% số người bệnh cảm thấy xấu hổ khi được hỏi về cân nặng. Chính sự kỳ thị xã hội, từ trường học, nơi làm việc đến quan hệ cá nhân đang trở thành rào cản vô hình nhưng vô cùng nguy hiểm trong quản lý bệnh béo phì.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Phẫu thuật tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đề nghị các bậc cha mẹ và nhà trường cần phối hợp xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học, hạn chế thức ăn nhanh, đồ ngọt, quản lý thời gian sử dụng thiết bị điện tử và bảo đảm giấc ngủ cho trẻ. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta có nghĩa vụ giúp người bệnh tiếp cận điều trị hiệu quả, dựa trên bằng chứng khoa học và sự thấu hiểu. Đây là hành trình cả đời và người bệnh không thể đi một mình”.
Từ những dữ liệu đáng báo động, các chuyên gia y tế khẳng định cần sớm xây dựng chương trình quốc gia về phòng chống béo phì với ba trọng tâm gồm: Sàng lọc sớm và can thiệp kịp thời trong trường học và cộng đồng; hỗ trợ đa chuyên khoa, kết hợp y tế, dinh dưỡng, tâm lý và giáo dục; giảm kỳ thị xã hội, nâng cao nhận thức cộng đồng, xem béo phì là bệnh mạn tính cần điều trị toàn diện, không phải vấn đề cá nhân. Chỉ với các tiếp cận chủ động, khoa học và nhân văn mới có thể bảo vệ sức khỏe thế hệ tương lai trước căn bệnh thầm lặng mang tên béo phì.
Ngành y tế Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến năm 2030, kiểm soát tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em dưới 5 tuổi còn dưới 14%, đối với người từ 5-18 tuổi là dưới 40% và ở người trưởng thành là dưới 35%.
