Theo The Guardian, xương rồng opuntia hiện diện tại Kenya từ những năm 50 của thế kỷ trước. Loài cây này thường được tận dụng để làm hàng rào tự nhiên hoặc cây cảnh. Hoa opuntia đẹp mắt vì mang đầy mầu sắc, trong khi quả loài cây này cũng có mầu tím đặc trưng. Dù vậy, tại khu vực phía bắc của Kenya, nơi đất đai khô cằn vì hạn hán thường xuyên, xương rồng opuntia lại là một “cơn ác mộng” đối với những chủ trang trại chăn nuôi gia súc và những người nông dân áp dụng phương pháp chăn thả tự do.
Ở Hạt Laikipia, thuộc thung lũng Rift, một số nghiên cứu chỉ ra rằng, cây xương rồng đã chiếm từ 50 đến 75% diện tích các cánh đồng chăn thả gia súc. Opuntia được Liên minh bảo tồn thiên nhiên quốc tế xếp vào danh sách 100 loài ngoại lai xâm lấn tồi tệ nhất. Việc loài cây này lan rộng đã khiến cho đồng cỏ không thể phát triển được. Hệ quả là nguồn thức ăn cho các loài động vật nuôi bị giảm sút nghiêm trọng. Hơn thế, nếu như ăn phải những loài thực vật trên, gia súc còn có nguy cơ mắc bệnh. “Gai xương rồng làm rách miệng của gia súc và đâm vào mắt khiến chúng mù lòa. Không chỉ vậy, quả loài cây này cũng gây khó tiêu, làm tắc ruột của vật nuôi, khiến chúng không thể ăn được và dần trở nên gầy mòn rồi chết”, Saikong - một người chăn gia súc tại đây cho biết.
Saikong chia sẻ, anh từng có 180 con cừu trước khi chúng chết dần vì ăn phải cây xương rồng nói trên. Hiện, đàn cừu của anh chỉ còn chưa đầy 40 con. Cũng giống Saikong, ông Sintaroi đã mất ít nhất 20 con bò do chúng ăn phải thực vật có độc. Ông nhấn mạnh: “Tôi không chắc đàn bò của tôi sẽ sống được bao lâu nữa. Hãy nhìn vào cánh đồng này. Không có một ngọn cỏ, mà chung quanh chỉ là đất trống. Opuntia xuất hiện ở mọi nơi và ngay cả những cơn mưa cũng không giúp ích được gì nhiều”.
Đáng nói, chương trình bảo tồn voi thành công ở Laikipia đã góp phần đẩy nhanh sự lây lan của “kẻ xâm lược” này. Sau khi ăn cây opuntia, voi sẽ giúp truyền hạt giống qua chất thải của chúng đến những vùng xa xôi. Saikong cho biết: “Một con voi có thể phát tán ít nhất 2.000 hạt mỗi ngày”. Những người dân tại Laikipia đang ở ngã ba đường. Họ cần gia súc để tồn tại, nhưng chúng trở thành nạn nhân của cây xương rồng. Họ muốn kiếm tiền từ du lịch, nhưng voi, điểm thu hút chính ở Laikipia, là loài siêu lan truyền hạt Opuntia độc hại.
Trước tình hình đó, phụ nữ tại đây đã quyết định tham gia chương trình hành động nhằm hạn chế sự lây lan của opuntia. Hằng ngày, những người phụ nữ ở Laikipia cùng nhau tập trung tại một nhà kính nhỏ. Sau đó, họ mang theo những chiếc xô chứa “vũ khí” duy nhất có thể chống lại loài cây đang đe dọa cuộc sống của họ: loài rệp son (cochineal). Đây là loài bọ chuyên hút nhựa sống của cây xương rồng, khiến chúng dần dần chết đi. Florence Liosoi, một bà mẹ năm con từ trang trại Il Pollei trong hạt khẳng định: “Đây là hy vọng duy nhất của chúng tôi”.
Liosoi là một trong số hàng chục phụ nữ tham gia dự án hạn chế sự xâm lấn của opuntia. Theo bà Jacqueline Nalenoi, Giám đốc của Northern Rangelands Trust - một tổ chức giúp nông dân Kenya chống lại sự lây lan của loại cây này, việc phụ nữ tham gia kiểm soát sự sinh sôi của opuntia là rất quan trọng vì họ là những người chịu thiệt hại nhiều nhất khi nền kinh tế khó khăn vì đất đai suy thoái. “Khi đàn gia súc chết, chính những người phụ nữ sẽ thiếu những thứ cần thiết cho cuộc sống như thức ăn và nơi ở thích hợp. Khi trẻ gặp các vấn đề đường ruột do ăn phải quả xương rồng, chính phụ nữ lại là người chăm sóc cho trẻ”.
Dù vậy, các nhà khoa học cho rằng, với khả năng chống chịu nhiệt, khô hạn tốt và tái sinh thần kỳ với chỉ một nhánh rễ nhỏ của loài cây opuntia, khu vực Laikipia vẫn cần có thêm nhân lực và điều kiện để có thể đẩy mạnh việc ngăn chặn sự sinh sôi của loài cây này.
