Cơ sở pháp lý quan trọng
Khu công nghiệp Biên Hòa 1 tiền thân là khu kỹ nghệ Biên Hòa ra đời từ năm 1963, hạ tầng xây dựng theo công nghệ cũ, thiếu hệ thống xử lý nước thải đồng bộ, dù đã nhiều lần được nâng cấp. Mỗi ngày, các doanh nghiệp trong Khu công nghiệp Biên Hòa 1 xả hơn 9.000m3 nước thải, nhưng chỉ có hơn 1.000m3 được đấu nối qua Khu công nghiệp Biên Hòa 2 để xử lý. Phần còn lại được các doanh nghiệp tự xử lý rồi xả trực tiếp ra sông Ðồng Nai. Khoảng hơn 20 năm trước, Tỉnh ủy Ðồng Nai đã có chủ trương di dời, chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1 có tổng diện tích 335 ha, nằm sát bờ sông Ðồng Nai, đoạn qua địa bàn thành phố Biên Hòa để góp phần bảo vệ nguồn nước, chỉnh trang đô thị. Năm 2008, Ủy ban nhân dân tỉnh Ðồng Nai đề xuất chuyển đổi công năng của Khu công nghiệp Biên Hòa 1 thành Khu đô thị-thương mại-dịch vụ. Đến năm 2009, sau khi được Thủ tướng Chính phủ đồng ý, tỉnh Ðồng Nai đã ban hành lộ trình thực hiện với tổng kinh phí dự kiến hơn 15.700 tỷ đồng. Tuy nhiên, việc chuyển đổi khu công nghiệp này không có bước tiến triển nào vì thiếu cơ chế triển khai.
Ngày 28/1/2021, Thủ tướng Chính phủ có văn bản chấp thuận đưa Khu công nghiệp Biên Hòa 1 ra khỏi quy hoạch phát triển các khu công nghiệp nước ta. Ðây chính là cơ sở pháp lý quan trọng để Ðồng Nai có thể thực hiện thủ tục di dời các doanh nghiệp, chấm dứt hoạt động của khu công nghiệp lâu đời nhất cả nước. Qua đó, góp phần quan trọng bảo vệ môi trường lưu vực sông Ðồng Nai và chỉnh trang đô thị ven sông khu vực này. Trong ba năm gần đây, Tỉnh ủy Đồng Nai đã rốt ráo chỉ đạo thực hiện chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1 thành khu đô thị-thương mại-dịch vụ. Năm 2023, đề án được Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Hội đồng nhân dân tỉnh thông qua. Tháng 1/2024, Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai đã quyết định phê duyệt Đề án chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1 thành Khu đô thị-thương mại-dịch vụ và cải thiện môi trường. Theo đó, Đề án gồm dự án khu vực Trung tâm chính trị-hành chính của tỉnh Đồng Nai quy mô diện tích khoảng 44 ha và Khu đô thị dịch vụ Biên Hòa 1 có diện tích hơn 283 ha. Hiện nay còn 76 đơn vị đang thuê đất, hạ tầng còn hoạt động tại Khu công nghiệp Biên Hòa 1.
Để hiện thực hóa đề án, Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai đã ban hành kế hoạch tổ chức thực hiện cuộc thi tuyển “Ý tưởng quy hoạch chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1 thành Khu đô thị-thương mại-dịch vụ tại phường An Bình, thành phố Biên Hòa”. Qua đó, nhằm chọn được ý tưởng tốt nhất, phát huy tối đa tiềm năng khi chuyển đổi công năng thành khu đô thị-thương mại-dịch vụ. Bảo đảm việc gắn kết với khu trung tâm đô thị hiện hữu, tổ chức các quảng trường và công viên dọc sông, phát huy tối đa tiềm năng của khu vực vào đồ án điều chỉnh tổng thể quy hoạch chung thành phố Biên Hòa đến năm 2045, bảo đảm đồng bộ giữa các cấp độ quy hoạch, Hội đồng thi tuyển sẽ chấm và trao giải cho 10 phương án gồm các giải nhất, nhì, ba và hỗ trợ cho khoảng bảy phương án không đoạt giải. Trong đó, giải nhất sẽ được thưởng và hỗ trợ chi phí với số tiền 900 triệu đồng. Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai cũng quyết định thành lập Tổ giúp việc Ban chỉ đạo triển khai Đề án chuyển đổi Khu công nghiệp Biên Hòa 1. Tổ giúp việc có nhiệm vụ tham mưu Ban chỉ đạo hướng dẫn, triển khai thực hiện các nhiệm vụ được giao trong Đề án chuyển đổi Khu công nghiệp Biên Hòa 1. Trực tiếp theo dõi, nắm bắt tình hình, báo cáo tiến độ thực hiện và các khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Tăng trách nhiệm, tháo gỡ khó khăn
Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Đồng Nai Nguyễn Hữu Nguyên cho biết: Việc di dời các nhà máy, xí nghiệp tại Khu công nghiệp Biên Hòa 1 sẽ được thực hiện với hai giai đoạn. Giai đoạn 1 trước tháng 12/2024 di dời các doanh nghiệp nằm trong phần diện tích khu 1 có diện tích khoảng 75 ha nằm ở phía nam Khu công nghiệp Biên Hòa 1; giai đoạn 2, sẽ di dời các doanh nghiệp nằm trong phần diện tích còn lại của khu công nghiệp trước tháng 12/2025. Hiện nay, tiến độ di dời của các doanh nghiệp còn chậm so với kế hoạch. Ở giai đoạn 1 có hai doanh nghiệp đã và đang thực hiện di dời, 10 đơn vị chưa có kế hoạch di dời. Trong khi đó, giai đoạn 2 có ba doanh nghiệp có kế hoạch di dời, bốn đơn vị chưa có kế hoạch di dời. Khó khăn lớn nhất hiện nay là cơ chế, chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp, người lao động khi di dời. Bởi lẽ, qua rà soát, địa phương không có căn cứ pháp lý để xây dựng cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, đời sống người lao động trong quá trình thực hiện di dời. Theo Phó Giám đốc Sở Lao động-Thương binh và Xã hội tỉnh Đồng Nai Nông Văn Dũng, đơn vị đã phối hợp với các ngành liên quan tiến hành khảo sát nhu cầu của doanh nghiệp và người lao động khi thực hiện di dời. Kết quả bước đầu, nhiều lao động mong muốn được hỗ trợ giới thiệu việc làm tại các doanh nghiệp trong khu vực Biên Hòa; hỗ trợ chế độ trong thời gian nghỉ việc; hỗ trợ vay vốn, giải quyết việc làm. Thời gian tới, Sở Lao động-Thương binh và Xã hội sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành và thành phố Biên Hòa tuyên truyền cũng như nắm bắt thông tin của doanh nghiệp, người lao động để có cơ sở xây dựng phương án cụ thể phục vụ việc di dời.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai Võ Tấn Đức cho biết: Thực hiện chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1 là việc làm chưa có trong tiền lệ nước ta, khi phải di dời cả một khu công nghiệp. Thời gian qua, tiến độ thực hiện các phần việc của Đề án chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1 chậm so với yêu cầu đặt ra, đáng chú ý có một số đơn vị được phân công nhiệm vụ nhưng chưa tích cực thực hiện. Do đó, người đứng đầu chính quyền tỉnh Đồng Nai đề nghị các sở, ngành và thành phố Biên Hòa nâng cao tinh thần trách nhiệm, xây dựng đường găng công việc trong quá trình thực hiện lộ trình chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1. “Các đơn vị được giao nhiệm vụ tăng cường tinh thần trách nhiệm, có cơ chế phối hợp liên ngành, hằng tháng đánh giá tiến độ công việc đã làm được, hạn chế và đề xuất giải pháp tháo gỡ trong thực hiện Đề án chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1. Quá trình thực hiện, với các vấn đề chưa rõ thì xin ý kiến các bộ, ngành Trung ương để được hướng dẫn kịp thời”, đồng chí Võ Tấn Đức nhấn mạnh ■
