Thị trường toàn cầu “rực lửa”, nội địa lo thiếu nguồn cung
Thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn “rực lửa” khi xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran nhanh chóng làm gia tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung dầu thô. Tâm điểm lo ngại nằm ở khu vực Vịnh Ba Tư, đặc biệt là eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí hóa lỏng của thế giới. Khi căng thẳng leo thang và hoạt động vận tải dầu qua khu vực này bị gián đoạn, thị trường ngay lập tức phản ứng bằng việc đưa “phụ phí rủi ro địa chính trị” vào giá dầu.
Dữ liệu từ Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam cho thấy, chỉ vài ngày sau khi chiến sự bùng phát, giá dầu Brent đã vọt lên hơn 85 USD/thùng, mức cao nhất trong hơn một năm.
Giới phân tích cho rằng, giá dầu sẽ tiếp tục biến động mạnh theo diễn biến địa chính trị. Kịch bản cơ sở là xung đột được kiểm soát trong vài tuần tới, khi đó giá dầu Brent có thể dao động trong vùng 80-90 USD/thùng trước khi dần hạ nhiệt. Tuy nhiên, nếu căng thẳng kéo dài hoặc eo biển Hormuz bị phong tỏa nghiêm trọng, giá dầu hoàn toàn có thể vượt mốc 100 USD/thùng, kéo theo nguy cơ lạm phát năng lượng lan rộng toàn cầu.
Ở chiều ngược lại, một số tổ chức năng lượng cho rằng, ngay cả khi xung đột tiếp diễn, thị trường vẫn có “van an toàn” nhất định nhờ công suất dự phòng của các nước OPEC+ và nguồn cung từ các khu vực khác. Điều này có thể khiến giá dầu tăng mạnh trong ngắn hạn nhưng khó duy trì ở mức quá cao trong dài hạn.
Sức nóng của thị trường năng lượng thế giới nhanh chóng lan sang thị trường trong nước. Nguồn cung xăng dầu nội địa có thể chịu áp lực, do hai nhà máy lọc hóa dầu lớn vẫn phụ thuộc nhiều vào dầu thô nhập khẩu để sản xuất. Cụ thể, Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn phụ thuộc khoảng 70-80% nguồn dầu thô từ Kuwait, thậm chí có thời điểm gần như hoàn toàn nhập khẩu. Trong khi đó, Nhà máy lọc dầu Dung Quất sử dụng khoảng 30-35% dầu thô nhập từ các khu vực như Tây Phi, Địa Trung Hải, Mỹ và một phần từ Trung Đông.
Ông Nguyễn Việt Thắng, Tổng Giám đốc Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn cho biết, Nhà máy lọc dầu Dung Quất đang đối mặt áp lực lớn về nguồn dầu thô phục vụ sản xuất xăng dầu cho thị trường trong nước. Từ tháng 3 đến tháng 5/2026, BSR đã ký hợp đồng nhập khoảng 3 triệu thùng dầu thô từ các nguồn như Qua Iboe, Bu Attifel, Medanito và Palanca Blend. Dù không nằm trong khu vực xung đột, các nguồn cung này vẫn có nguy cơ bị ảnh hưởng gián tiếp từ căng thẳng tại Trung Đông.
Đáng chú ý, nhà máy có nhu cầu mua bổ sung theo hợp đồng chuyến dự kiến khoảng 900.000-1 triệu thùng trong tháng 5 và từ 1-1,3 triệu thùng trong tháng 6/2026. Trong bối cảnh nhà máy vận hành ở mức 118-120% công suất, áp lực về giá và khả năng tiếp cận nguồn dầu thô sẽ gia tăng đáng kể.
Không chỉ chi phí leo thang, rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng cũng hiện hữu khi một số quốc gia có thể siết xuất khẩu để ưu tiên nhu cầu trong nước, qua đó tác động trực tiếp đến kế hoạch sản xuất, nhất là giai đoạn cuối quý II và đầu quý III.
Theo tính toán, so với kỳ điều hành ngày 26/2, đến ngày 7/3 giá xăng dầu trong nước đã tăng rất mạnh: xăng E5 RON 92 tăng 5.703 đồng/lít (29,2%), RON 95-III tăng 6.896 đồng/lít (34,22%); dầu diesel tăng 10.960 đồng/lít (56,85%); dầu hỏa tăng 15.622 đồng/lít (80,24%). Như vậy, chỉ trong khoảng 10 ngày kể từ khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát, giá xăng dầu đã tăng đột biến, có mặt hàng gần như tăng gấp đôi.
Tìm nguồn cung thay thế
Trước tình hình này, BSR đề xuất cơ chế cho phép doanh nghiệp được ưu tiên mua tối đa nguồn dầu thô và condensate khai thác trong nước. Cùng với đó, doanh nghiệp kiến nghị cơ quan quản lý xem xét áp dụng cơ chế tạm thời ưu tiên nguồn dầu thô nội địa cho Nhà máy lọc dầu Dung Quất, đồng thời hạn chế xuất khẩu trong giai đoạn rủi ro cao.
Ngoài ra, BSR cũng đề xuất được mua trực tiếp dầu thô từ các lô Ruby, Bunga Orkid (BO) và Chim Sáo trong giai đoạn này theo mức giá chào cao nhất, như một giải pháp linh hoạt để kịp thời bổ sung nguồn cung.
Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam cho biết, ngay khi xung đột bùng phát, doanh nghiệp đã nhanh chóng rà soát tồn kho và điều chỉnh kế hoạch nhập hàng. Nguồn cung được chủ động từ cả hai nhà máy lọc dầu trong nước kết hợp nhập khẩu, bảo đảm đáp ứng nhu cầu theo kế hoạch. Riêng trong 10 ngày đầu tháng 3, lượng hàng nhập tạo nguồn đã được tăng thêm gần 50%.
Tập đoàn cũng yêu cầu các đơn vị thành viên xây dựng phương án điều độ, đồng thời triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng đầy đủ nhu cầu tiêu dùng và sản xuất trong toàn hệ thống phân phối.
Tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường xăng dầu
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 385/QĐ-TTg thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của cuộc xung đột tại Trung Đông; Bộ Công thương cũng thành lập tổ công tác chuyên trách để theo dõi sát tình hình và kịp thời tham mưu các giải pháp điều hành.
Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 36 về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 2/2026 (ngày 6/3), trong đó có nội dung liên quan cơ chế điều hành giá xăng dầu. Theo Nghị quyết, Chính phủ thống nhất giao Bộ Công thương chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính điều chỉnh giá xăng dầu khi giá cơ sở của một trong các mặt hàng xăng dầu tiêu dùng phổ biến trên thị trường trong ngày tăng từ 7% trở lên so với giá cơ sở của kỳ điều hành liền kề trước đó.
Bộ Công thương thừa nhận thị trường xăng dầu đang chịu tác động từ những biến động phức tạp của tình hình chính trị, an ninh quốc tế, đặc biệt là căng thẳng leo thang tại Trung Đông. Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã đề nghị Sở Công thương các địa phương chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường triển khai đồng bộ, quyết liệt các nhiệm vụ trọng tâm.
Theo yêu cầu, lực lượng quản lý thị trường cần bám sát địa bàn, theo dõi chặt diễn biến cung - cầu và giá xăng dầu, kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường như thiếu hàng, tăng giá bất hợp lý, gián đoạn nguồn cung hoặc ngừng bán không có lý do chính đáng để xử lý.
Cùng với đó, công tác kiểm tra, kiểm soát phải được thực hiện có trọng tâm, tập trung vào các doanh nghiệp và cửa hàng bán lẻ xăng dầu. Các hành vi găm hàng, đẩy giá, bán sai giá niêm yết, kinh doanh hàng nhập lậu, không rõ nguồn gốc hoặc không bảo đảm chất lượng cần được phát hiện và xử lý nghiêm. Với những vụ việc phức tạp, vượt thẩm quyền, cần báo cáo kịp thời và phối hợp với các lực lượng chức năng để xử lý theo quy định.
Cơ quan chức năng cũng được yêu cầu tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, nâng cao trách nhiệm trong việc bảo đảm nguồn cung và ổn định thị trường. Đồng thời, làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu và cán bộ phụ trách địa bàn nếu để xảy ra vi phạm mà không kịp thời phát hiện, xử lý.
Về nguồn cung, Bộ Công thương cho biết, đã yêu cầu các thương nhân đầu mối bảo đảm thực hiện đủ tổng nguồn tối thiểu năm 2026. Hai nhà máy lọc dầu trong nước phải chủ động nguồn nguyên liệu, hạn chế gián đoạn sản xuất; nếu phát sinh sự cố cần báo cáo ngay. Doanh nghiệp cũng phải linh hoạt điều tiết hàng hóa, tăng cường nhân lực để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Tuy nhiên, Bộ này cũng cho rằng, cần sự chung tay của doanh nghiệp và người dân. Người dân được khuyến nghị chủ động thực hành tiết kiệm năng lượng, ưu tiên sử dụng phương tiện giao thông công cộng, xe điện và các loại nhiên liệu sinh học nhằm giảm phụ thuộc vào xăng khoáng. Đồng thời, người dân cần giữ tâm lý bình tĩnh trước những biến động của thị trường, tránh hoang mang hoặc tích trữ xăng dầu không cần thiết, qua đó góp phần ổn định thị trường và bảo đảm nguồn cung cho nhu cầu thiết yếu của nền kinh tế.
Đối với các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, việc bảo đảm nguồn cung ổn định cho thị trường là trách nhiệm quan trọng. Doanh nghiệp cần nâng cao văn hóa kinh doanh, không găm hàng, không bán cầm chừng chờ giá tăng, chủ động duy trì nguồn cung cho hệ thống phân phối, qua đó góp phần giữ ổn định thị trường và bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh của nền kinh tế.
