Năm 2025, đầu tư công khép lại với nhiều dấu ấn đáng chú ý. Tổng kế hoạch vốn đầu tư công được giao lên tới hơn 902 nghìn tỷ đồng. Nếu tính cả phần vốn cân đối địa phương và chuyển nguồn từ các năm trước thì tổng số vốn cần giải ngân vượt 1,16 triệu tỷ đồng. Cả nước đã giải ngân hơn 755 nghìn tỷ đồng, đạt 83,7% kế hoạch Thủ tướng giao. Phần còn lại hơn 146 nghìn tỷ đồng tiếp tục được các bộ, ngành, địa phương dồn lực hoàn tất trước 31/1/2026.
Bứt phá giải ngân
Những con số nêu trên không chỉ phản ánh áp lực rất lớn lên bộ máy điều hành, mà còn cho thấy sự chuyển biến rõ rệt về tư duy thực thi. Lần đầu tiên trong nhiều năm, giải ngân đầu tư công trở thành thước đo năng lực quản trị và tinh thần trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.
Theo ông Nguyễn Văn Lâm, Ủy viên Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, điều đáng ghi nhận là sự thay đổi cách tiếp cận. “Khi trách nhiệm người đứng đầu gắn trực tiếp với tiến độ và kết quả giải ngân, áp lực tích cực sẽ tạo ra kỷ luật thực thi. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả vẫn là hiệu quả cuối cùng của từng dự án”, ông Lâm nhấn mạnh.
Năm 2026, kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách nhà nước được giao cho các bộ, cơ quan Trung ương đã vượt 995.000 tỷ đồng (trong đó có phần tiết kiệm 5% chi đầu tư để bổ sung cho dự án đường sắt cao tốc Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng). Quy mô ấy đặt ra yêu cầu chưa từng có về tổ chức thực hiện, đồng thời mở ra cơ hội mạnh mẽ cho tăng trưởng.
Theo ông Phạm Văn Hòa, đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp, quy mô vốn lớn đòi hỏi kỷ luật phân bổ và điều chuyển vốn phải linh hoạt hơn. Công trình nào làm tốt, giải ngân hiệu quả thì ưu tiên vốn; công trình nào chậm, kém hiệu quả thì mạnh dạn điều chỉnh.
Trong bức tranh chung, giải ngân đầu tư công của tỉnh Ninh Bình năm 2025 nổi lên như một điểm sáng. Với số vốn được giao gần 76.000 tỷ đồng, địa phương này đạt tỷ lệ giải ngân tới 144%. Thành công ấy không đến từ may mắn, mà từ cách làm bài bản ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư.
Tỉnh thành lập Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng, coi đây là “nút thắt của mọi nút thắt”. Việc bố trí tái định cư, chuyển đổi mục đích sử dụng đất được triển khai linh hoạt theo từng phần, từng giai đoạn, tránh tình trạng dự án chờ mặt bằng kéo dài. Ở khâu chuẩn bị, tỉnh đặc biệt chú trọng tuyển chọn tư vấn, nhà thầu có đủ năng lực tài chính và kinh nghiệm thi công, hạn chế thấp nhất rủi ro phát sinh.
Theo các chuyên gia quản lý dự án, bài học từ Ninh Bình cho thấy giải ngân cao xuất phát từ chuẩn bị kỹ và phân quyền rõ ràng. Khi mặt bằng sạch và vật liệu được bảo đảm, tiến độ thi công gần như tự động được “mở khóa”.
Một bài học khác là chủ động bảo đảm nguồn vật liệu. Khi nguồn cát, đất san lấp tại chỗ không đủ, Ninh Bình đã sớm làm việc với Thanh Hóa và Hòa Bình để tìm nguồn cung thay thế. Nhờ đó, nhiều dự án hạ tầng không bị gián đoạn vì thiếu vật liệu, tình trạng từng gây đình trệ ở không ít địa phương.
Song song, tỉnh duy trì giao ban tiến độ hằng tuần, hằng tháng, xử lý ngay các vướng mắc theo đúng thẩm quyền, đồng thời linh hoạt điều chuyển vốn từ dự án chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt hơn. Bước sang 2026, năm đầu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm 2026-2030, Ninh Bình cam kết tiếp tục giải ngân 100% vốn được giao.
Hà Nội lại cho thấy sức mạnh của cơ chế điều hành linh hoạt trong đô thị đặc biệt. Năm 2025, với kế hoạch vốn hơn 103.000 tỷ đồng, Hà Nội giải ngân vượt kế hoạch Thủ tướng giao, đạt hơn 106%.
Thành phố xác định đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm và động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng GRDP. Cơ chế “làn xanh” trong thủ tục đầu tư công đối với các dự án trọng điểm được đánh giá là bước cải tiến hành chính đáng chú ý, giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm độ trễ.
Ở cấp bộ, với số vốn đầu tư công 83.057 tỷ đồng trong năm vừa qua, Bộ Xây dựng xác định phải chủ động tháo gỡ “điểm nghẽn” ngay khi phát sinh. Các tổ công tác bám sát công trường, người đứng đầu trực tiếp phụ trách dự án, kịp thời xử lý vướng mắc.
Theo ông Lê Thắng, Giám đốc Ban Quản lý Dự án 2 (Bộ Xây dựng), kinh nghiệm lớn nhất là hoàn thiện thủ tục pháp lý sớm, xây dựng kế hoạch chi tiết cho từng hạng mục và gắn tiến độ thi công với cam kết giải ngân. Việc thi công “3 ca 4 kíp”, nghiệm thu theo đúng khối lượng thực tế giúp hạn chế tình trạng dồn thanh toán vào cuối năm vốn là điểm yếu từng tồn tại nhiều năm. “Những năm gần đây chúng tôi giải ngân được 10.000 tỷ đồng cũng đã là rất nỗ lực. Đẩy nhanh tiến độ phải làm đúng trình tự nên các đơn vị phải hỗ trợ lẫn nhau để giải quyết”, ông Thắng chia sẻ.
Ông Trần Quốc Phương, Thứ trưởng Tài chính thẳng thắn nhìn nhận, dù đã trải qua một nhiệm kỳ 2021-2025, nhưng những tồn tại trong đầu tư công vẫn còn. Thực tế cho thấy, nếu không cải cách triệt để quy trình, đầu tư công dễ rơi vào vòng lặp “vướng - gỡ - lại vướng”, làm giảm hiệu quả đầu tư công trong dài hạn.
Các chuyên gia kinh tế nhận định, trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc Hà Nội mạnh dạn phân cấp sâu hơn cho xã, phường là phép thử quan trọng về quản trị đô thị. Khi quy trình phê duyệt được rút ngắn, trách nhiệm và quyền hạn được giao đồng bộ, hiệu quả giải ngân có điều kiện cải thiện bền vững.
Từ con số đến niềm tin tăng trưởng
Năm 2026, Bộ Xây dựng được giao hơn 133.000 tỷ đồng, mức tăng mạnh so với năm trước. Toàn bộ vốn đã được phân bổ cho các chủ đầu tư, cùng với chỉ thị yêu cầu giải ngân 100% trong năm. Áp lực lớn, nhưng cũng là cơ hội khẳng định vai trò đầu tàu trong phát triển hạ tầng quốc gia.
Điểm khác biệt của năm 2026 không chỉ nằm ở quy mô vốn, mà còn ở cấu trúc đầu tư. Nếu giai đoạn trước tập trung mạnh vào đường bộ cao tốc, thì từ năm nay, trọng tâm bắt đầu dịch chuyển sang các dự án đường sắt và hạ tầng đô thị quy mô lớn.
Mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành 5.000km đường cao tốc tiếp tục được theo đuổi, song song với đó là việc khởi động mạng lưới đường sắt dài 2.362 km, nổi bật là dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam với tổng vốn khoảng 1,7 triệu tỷ đồng. Theo đánh giá của các chuyên gia hạ tầng, đây là bước chuyển chiến lược, bởi đầu tư vào đường sắt và metro có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa lớn hơn về cơ cấu kinh tế và phát triển đô thị bền vững.
Theo dự báo của Công ty Chứng khoán MBS, giải ngân đầu tư công năm 2026 có thể đạt kỷ lục 930.000 tỷ đồng, tăng khoảng 20% so với cùng kỳ. Con số này phản ánh sự chuyển dịch từ giai đoạn “chuẩn bị” sang “thực thi quyết liệt”.
Cùng với đó, Luật Đất đai (sửa đổi) và Luật Đầu tư công (sửa đổi) đi vào thực tiễn, tháo gỡ các vướng mắc về bảng giá đất, đền bù giải phóng mặt bằng và thẩm quyền phê duyệt. Theo các chuyên gia thể chế, khi nền tảng pháp lý được củng cố, đầu tư công sẽ không chỉ mang tính kích thích ngắn hạn, mà trở thành trụ cột tăng trưởng trung hạn giai đoạn 2026-2030.
Với nguồn lực lớn và quyết tâm chính trị cao, năm 2026 hứa hẹn là năm bản lề của chu kỳ phát triển mới. Nguồn lực được chuyển hóa thành công trình, công trình tạo ra tăng trưởng và tăng trưởng quay trở lại phục vụ người dân, khi đó đầu tư công mới thật sự đóng vai trò dẫn dắt và củng cố vị thế kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030.
