Hội nghị phát triển nuôi trồng thủy sản các tỉnh phía bắc và triển khai Đề án giai đoạn 2026-2030 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với tỉnh Lào Cai tổ chức đã đưa ra nhiều định hướng, giải pháp quan trọng để khai mở tiềm năng rộng lớn trên các lòng hồ.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến khẳng định, việc phát triển thủy sản hồ chứa các tỉnh phía bắc phải được triển khai đồng bộ với nhiều giải pháp. Trong đó, cần chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển theo chuỗi giá trị. Hiện nay, phần lớn diện tích nuôi trồng thủy sản hồ chứa vẫn do các hộ dân đảm trách, phân chia với quy mô nhỏ, thiếu liên kết, đầu ra bấp bênh nên giá trị gia tăng thấp. Theo định hướng mới, cần hình thành các vùng nuôi tập trung, có doanh nghiệp dẫn dắt, gắn nuôi trồng với chế biến và tiêu thụ.
Một số doanh nghiệp đã đề xuất mô hình đầu tư lớn. Công ty Vietfood VN kiến nghị phát triển mô hình nuôi thả kết hợp quản lý nguồn lợi trên quy mô 80.000 - 100.000 ha mặt nước, sản lượng khoảng 50.000 tấn/năm, tạo việc làm cho 20.000 - 30.000 lao động. Đây là hướng đi đáng chú ý vì không chỉ tăng sản lượng mà còn mở ra chuỗi giá trị từ nuôi trồng, chế biến đến xuất khẩu.
Bên cạnh đó, cần đầu tư hạ tầng đồng bộ. Thực tế tại nhiều hồ chứa, vẫn thiếu bến bãi, kho lạnh, giao thông kết nối, cơ sở thu mua và chế biến. Hệ thống lồng bè truyền thống manh mún, dễ hư hỏng, rủi ro cao khi mưa bão. Vì vậy, cần khuyến khích đầu tư lồng nuôi công nghệ cao bằng vật liệu HDPE, vừa bền vững, vừa giảm thiệt hại và nâng năng suất.
Một giải pháp được nhấn mạnh là thúc đẩy khoa học-công nghệ và chuyển đổi số. Để hiện đại hóa nuôi trồng thủy sản hồ chứa, phải có dữ liệu, từ giám sát chất lượng nước, cảnh báo dịch bệnh đến quản lý sản lượng, truy xuất nguồn gốc. Khi môi trường nuôi được kiểm soát tốt, rủi ro sẽ giảm xuống; còn sản phẩm minh bạch nguồn gốc sẽ giúp nhà sản xuất thuận lợi hơn khi đưa hàng vào siêu thị và thị trường xuất khẩu.
Song song với đó là phát triển mô hình nuôi bền vững như nuôi đa loài, nuôi kết hợp rong biển, nhuyễn thể hoặc tái tạo nguồn lợi gắn với khai thác có kiểm soát. Những mô hình này giúp tận dụng tốt hệ sinh thái hồ chứa, tăng thu nhập nhưng vẫn bảo vệ môi trường nước.
Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là thể chế và cơ chế quản lý. Hồ chứa vừa phục vụ thủy lợi, thủy điện, cấp nước, du lịch, vừa có tiềm năng nuôi thủy sản nên trách nhiệm quản lý còn chồng chéo. Nhiều vướng mắc còn liên quan đến Luật Thủy lợi, quản lý tài nguyên nước, an toàn thực phẩm và nhiều quy định liên ngành khác.
Tại hội nghị, ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, trong giai đoạn 2026-2030, cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định để phát huy hiệu quả đa chức năng của hồ chứa. Cục Thủy sản và Kiểm ngư được giao làm đầu mối phối hợp hoàn thiện cơ chế quản lý, tháo gỡ các vướng mắc về giao mặt nước, cấp phép đầu tư, kiểm soát môi trường và tổ chức khai thác.
Một yêu cầu đặc biệt quan trọng khác là bảo vệ nguồn lợi thủy sản - điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững thủy sản hồ chứa. Muốn vậy, cần xử lý nghiêm tình trạng khai thác tận diệt bằng xung điện, lưới mắt nhỏ, chất nổ, hóa chất độc hại… vốn vẫn còn diễn ra ở nhiều nơi.
Các địa phương cần tăng cường phối hợp giữa lực lượng thủy sản, công an và chính quyền cơ sở để tuần tra, kiểm soát trên hồ. Đồng thời, ứng dụng camera giám sát, thiết bị định vị tại các điểm nóng; tuyên truyền để người dân chuyển từ khai thác tận thu sang khai thác có trách nhiệm.
