Vùng cao xanh hơn sau những mùa mưa lũ

Sau những mùa mưa lũ dữ dội, nhiều nơi đã thay đổi cách sống và hướng phát triển. Người dân học cách làm nhà an toàn, trồng rừng giữ đất, phát triển du lịch sinh thái, biến thiên nhiên từ thử thách thành nguồn sống bền vững.

Bản làng giờ không chỉ an toàn hơn trước thiên tai, mà còn trở thành điểm đến sinh thái hấp dẫn. Ảnh: Nam Nguyễn
Bản làng giờ không chỉ an toàn hơn trước thiên tai, mà còn trở thành điểm đến sinh thái hấp dẫn. Ảnh: Nam Nguyễn

Anh Giàng Seo Chứ, cư dân bản Lùng Lùng, xã Lùng Lùng, tỉnh Lào Cai, vẫn nhớ rõ trận lũ vài năm trước khi nương ngô và căn nhà gỗ của mình bị cuốn trôi. Những ngày sau đó, mọi người trong nhà như lạc lõng giữa thiên nhiên dữ dội. Sau đợt đó, nhờ sự hướng dẫn của chính quyền xã và các tổ chức hỗ trợ, anh Chứ học cách xây nhà chống sạt lở bằng đá và đất, trồng cây quanh nhà để giữ đất, đồng thời cải tạo ruộng bậc thang cho sản xuất nông nghiệp.

Hành trình thay đổi

Câu chuyện của anh Chứ chỉ là một phần trong hành trình thay đổi của cả bản Lùng Lùng. Nhiều hộ dân khác cũng áp dụng kỹ thuật xây dựng chống sạt lở, trồng cây giữ đất và tham gia du lịch cộng đồng. Bản làng giờ không chỉ an toàn hơn trước thiên tai, mà còn trở thành điểm đến sinh thái hấp dẫn. Mỗi năm, bản đón hơn 4.000 lượt khách, trong đó nhiều người nước ngoài tìm đến để trải nghiệm cuộc sống bản địa bền vững.

Không chỉ riêng Lào Cai, ở tỉnh Hà Giang (cũ), vùng cao Đồng Văn và Quản Bạ cũng đang chứng kiến những thay đổi rõ rệt. Sau các đợt mưa lũ, chính quyền và người dân đã cùng nhau triển khai các mô hình “nhà an toàn”, “vườn rừng hộ gia đình”, và “du lịch sinh thái cộng đồng”. Nhiều hộ dân H’Mông, Dao, Tày tận dụng triền đá để trồng dược liệu, nuôi ong, kết hợp làm homestay đón khách. Những thung lũng trước kia khô cằn, giờ đã xanh mướt ngô, đậu và cây ăn quả.

Theo số liệu thống kê, chỉ trong giai đoạn 2020-2025, khu vực trung du và miền núi phía bắc đã có hơn 50 mô hình cộng đồng thích ứng thiên tai được triển khai, tập trung vào sinh kế bền vững, du lịch sinh thái và quản lý tài nguyên nước. Không ít bản làng từ chỗ từng chịu thiệt hại nặng do lũ quét, sạt lở, nay đã trở thành điểm sáng “kinh tế xanh vùng cao”.

Vững vàng nhờ chính sách xanh

Theo các nhà khoa học, thích ứng khí hậu ở vùng cao không chỉ là xây kè, làm cảnh báo sớm hay di dời dân khỏi vùng nguy cơ, mà quan trọng hơn là sống thuận theo tự nhiên. Đó là việc bố trí dân cư, sản xuất và hạ tầng theo cấu trúc sinh thái của núi rừng, giảm tối đa can thiệp phá vỡ địa hình và hệ thống thoát nước tự nhiên. Khi phát triển hài hòa với môi trường, mỗi ngôi nhà, mỗi thửa ruộng đều trở thành một “pháo đài xanh” trước biến đổi khí hậu.

Từ nhận thức đó, nhiều chính sách lớn đã được triển khai như Nghị quyết số 24-NQ/TW về thích ứng biến đổi khí hậu và Nghị quyết 98/NQ-CP về phát triển bền vững vùng trung du, miền núi phía bắc đều khẳng định “Phát triển kinh tế phải gắn liền với bảo vệ rừng, tài nguyên nước và đa dạng sinh học, coi đây là nền tảng để tăng khả năng chống chịu của vùng”.

Các chuyên gia khẳng định, khi các mô hình này được triển khai đồng bộ, chúng sẽ không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng lực chống chịu của cộng đồng, mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho miền núi phía bắc, nơi thiên nhiên không còn là thách thức, mà trở thành đối tác đồng hành trong phát triển.

Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 tiếp tục ưu tiên vốn đầu tư cho hạ tầng phòng chống thiên tai, hỗ trợ người dân chuyển đổi sinh kế theo hướng nông lâm kết hợp và phát triển du lịch sinh thái. Chương trình cũng khuyến khích nhân rộng mô hình “rừng cộng đồng”, nơi người dân trực tiếp tham gia quản lý và hưởng lợi từ tài nguyên rừng.

Có thể bạn quan tâm

Một gian hàng trong tuần lễ nông sản và thực phẩm an toàn do tỉnh Sơn La tổ chức tại thành phố Hải Phòng.

Đồng hành mở lối cho nông sản

Huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, phát huy vai trò người đứng đầu cấp ủy trong chỉ đạo sản xuất, chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu nông sản là cách làm đã và đang được tỉnh Sơn La triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao giá trị nông sản.

Dây chuyền sản xuất tại Nhà máy chế biến sữa Mộc Châu. Ảnh: La Sơn

Tổ chức lại chuỗi sản xuất

Phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến sâu đang giúp Sơn La giảm áp lực tiêu thụ nông sản chính vụ, nâng giá trị sản phẩm và từng bước hình thành các chuỗi sản xuất phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

Phiên livestream “Về bản chốt đơn” đầu tiên được tổ chức tại bản Phiêng Lương, xã Gia Phù.

Cán bộ cùng dân làm kinh tế

Khởi nguồn từ sáng kiến của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam xã Gia Phù, tỉnh Sơn La, 30 cán bộ đã được phân công đồng hành với 30 hộ dân, cùng tháo gỡ khó khăn trong sản xuất, tiêu thụ. Cách làm hướng tới tạo sinh kế bền vững, giúp người dân từng bước làm chủ mô hình kinh tế của mình.

Đổi mới hoạt động dạy và học ở xã Lương Sơn, tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Ngọc Hoa

Xây dựng phương án khoa học, minh bạch

Thực hiện Kế hoạch số 277/KH-UBND của UBND tỉnh Phú Thọ về tổ chức lại hệ thống cơ sở giáo dục công lập, xã Lương Sơn đang khẩn trương rà soát, xây dựng phương án sắp xếp theo hướng tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng hợp lý cơ sở vật chất và đội ngũ cán bộ, giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Sau sắp xếp, các cơ sở giáo dục phổ thông ở vùng cao sẽ được đầu tư để nâng cao chất lượng học tập.

Tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng dạy và học

Là một trong 15 địa phương được Bộ Giáo dục và Đào tạo lựa chọn thí điểm sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập, Lạng Sơn đang triển khai phương án tổ chức lại hệ thống trường lớp gắn với phát triển các trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp ở khu vực biên giới.

Việc sắp xếp trường học phải được tính toán theo tiêu chí lấy người học làm trung tâm.

Cần bước đi và tiêu chí phù hợp

Trước thềm năm học 2026-2027, các địa phương đang khẩn trương sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục phổ thông công lập theo hướng tinh gọn bộ máy, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục. Với khu vực miền núi phía bắc, nơi nhiều trường học có nhiệm vụ duy trì sĩ số và bảo đảm cơ hội đến trường cho học sinh, việc triển khai cần có lộ trình và giải pháp phù hợp với đặc thù từng địa bàn.

Nhiều loại cây trồng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên mang lại hiệu quả kinh tế cao, gúp người dân làm giàu. Ảnh: Ngọc Tú

Một container hàng, một container dữ liệu

Muốn xuất khẩu một container quế sang châu Âu, doanh nghiệp bây giờ không chỉ chuẩn bị hàng hóa. Họ còn phải chuẩn bị cả một “container dữ liệu”. Xu hướng ấy đang được nhiều địa phương cụ thể hóa bằng các chương trình nâng cao chất lượng và truy xuất nguồn gốc nông sản.

Cơ sở dữ liệu đất đai đầy đủ và minh bạch là yếu tố quan trọng giúp tỉnh Lào Cai phát triển mạnh mô hình du lịch sinh thái. Ảnh: Nam Nguyễn

Mở những cơ hội mới

Từ giữa tháng 5/2026, nền tảng chuyên ngành VBDLis đã được tỉnh Lào Cai đưa vào khai thác thống nhất, khép kín quy trình xử lý hồ sơ địa chính trên không gian số. Việc minh bạch hóa dữ liệu đã giúp cắt giảm từ 20% đến 40% thời gian giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đất đai, tiết kiệm đáng kể thời gian, công sức cho người dân và doanh nghiệp.

Các sản phẩm thổ cẩm được giới thiệu trong không gian văn hóa tại Lào Cai. Ảnh: Nam Hải

Chuyển hóa tiềm năng thành giá trị

Nếu trước đây hàng hóa không thể đi vì thiếu đường thì hôm nay nhiều cơ hội phát triển lại bị bỏ lỡ vì thiếu dữ liệu. Khi dữ liệu về dân cư, đất đai, nông nghiệp, du lịch và cửa khẩu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả, những tiềm năng của vùng mới có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế.

Khám sức khỏe cho người dân tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Tuyên Quang.

Tăng cơ hội chăm sóc sức khỏe

Những quy định mới của Luật Bảo hiểm y tế có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 sẽ góp phần giảm bớt gánh nặng về sức khỏe và chi phí đối với người dân, đặc biệt đồng bào miền núi.

Khám sức khỏe định kỳ cho học sinh trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.

Tiếp sức cho bệnh nhân điều trị dài ngày

Từ ngày 1/7/2026, người tham gia bảo hiểm y tế (BHYT) đủ 5 năm liên tục sẽ được quỹ BHYT chi trả 100% chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi hưởng khi vượt ngưỡng cùng chi trả. Chính sách mới này đang trở thành điểm tựa rất thiết thực cho nhiều bệnh nhân phải điều trị dài ngày.

Các bác sĩ đang thăm khám bệnh cho người dân tại Bệnh viện Nam Lương Sơn.

Nâng cấp “lá chắn” đầu tiên

Hướng tới nâng cao năng lực y tế cơ sở, tỉnh Phú Thọ đang dành nguồn lực lớn nhằm đầu tư nâng cấp hệ thống y tế, đặc biệt là ở tuyến cơ sở, với mục tiêu củng cố cho “lá chắn” đầu tiên trong hệ thống bảo vệ sức khỏe toàn dân.

Dự án Nhà máy điện tử BYD Việt Nam của Tập đoàn BYD (Trung Quốc) đặt tại Khu công nghiệp Phú Hà, tỉnh Phú Thọ.

Sự xuất hiện của những “cực hút mới”

Trong những tháng đầu năm 2026, dòng vốn đầu tư nước ngoài, nhất là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mới, không chỉ tập trung vào các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng hay Thành phố Hồ Chí Minh, mà đang có xu hướng lan tỏa về các vùng xa hơn, sâu hơn. Sự chuyển dịch này đã và đang góp phần hình thành các “cực hút mới”, trong đó có khu vực trung du và miền núi phía bắc.

Việc tỉnh Phú Thọ triển khai cơ chế “luồng xanh” đã góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh cho doanh nghiệp, đặc biệt là với các doanh nghiệp FDI.

Cải thiện môi trường đầu tư

Quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp, thương mại, logistics của vùng trung du và miền núi phía bắc, cũng như của cả nước vào năm 2030, tỉnh Phú Thọ đã triển khai nhiều giải pháp mạnh nhằm cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, đẩy mạnh thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mới.

Khai thác không gian mặt nước lòng hồ để nuôi thủy sản ở thủy điện Sơn La.

Nhiều lợi thế, không ít trở ngại

Sở hữu hàng trăm nghìn héc-ta mặt nước của các hồ thủy điện, thủy lợi lớn, khu vực phía bắc được đánh giá là vùng giàu tiềm năng phát triển thủy sản hồ chứa.

Nhân viên Công ty Vietfood VN thả cá giống xuống lòng hồ Thác Bà năm 2024.

Tìm lời giải từ lòng hồ Thác Bà

Từng là “vựa cá” nổi tiếng miền bắc, hồ Thác Bà, tỉnh Lào Cai, đang được kỳ vọng hồi sinh bằng mô hình nuôi trồng thủy sản sinh thái: Doanh nghiệp thả giống, hỗ trợ sinh kế cho người dân các tổ cộng đồng để cùng quản lý mặt hồ.

Nông sản Cao Bằng được giới thiệu tại hội chợ du lịch. Ảnh: Hải Nam

Cần một “đường băng” chuyên nghiệp

Nông sản miền núi ngày càng được sản xuất bài bản, nhiều vùng đã đạt tiêu chuẩn VietGAP, OCOP. Thế nhưng, từ ruộng nương ra thị trường vẫn là hành trình nhiều trắc trở. Việc thiếu kênh phân phối ổn định, thiếu liên kết trong chuỗi giá trị và hạn chế về logistics khiến không ít nông dân rơi vào cảnh “được mùa, vẫn lo đầu ra”.

Sản phẩm na Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn, được quảng bá trong Phiên chợ nông sản, đặc sản vùng miền diễn ra tại Hà Nội.

Mở rộng kênh phân phối

Bài toán lớn nhất của nông sản miền núi hiện nay không chỉ là sản xuất, mà là tìm đường ra thị trường một cách ổn định, bền vững. Khi sản lượng và chất lượng từng bước được cải thiện, việc đa dạng hóa kênh phân phối trở thành yếu tố quyết định để nâng cao giá trị sản phẩm.

Một phiên livestream bán nông sản ở Tây Bắc. Ảnh: NVCC

“ Chợ phiên số” gỡ nhiều rào cản

Chỉ với chiếc điện thoại thông minh và kết nối internet, nhiều nông dân và hợp tác xã đã chủ động đưa sản phẩm lên các nền tảng như Facebook, YouTube hay TikTok. Những “chợ phiên số” ấy giúp người bán kết nối trực tiếp với người mua ở khắp nơi, rút ngắn đáng kể khâu trung gian trong chuỗi phân phối.

Nghệ nhân Phương Thanh Hiền (ngồi giữa) - Nhóm trưởng Văn Ca Chúc Thánh trong một vấn hầu tại Quang Minh điện (Sóc Sơn, Hà Nội).

Bảo tồn tinh thần cốt lõi của di sản

Ở không ít nơi, nhất là khu vực đồng bằng và miền núi Bắc Bộ, các buổi hầu đồng đầu xuân diễn ra trong không khí trang nghiêm. Tiếng phách, tiếng đàn nguyệt cất lên nhịp nhàng. Lời văn vang lên tha thiết, không phô trương mà trầm lắng. Người dự lễ tập trung, dõi theo từng động tác uyển chuyển, từng ánh mắt của thanh đồng.

Thanh đồng Phạm Thị Bằng Ly thực hiện các động tác múa theo hướng dẫn của đồng thầy.

Những người giữ lửa

Một buổi sáng đầu xuân tại Quang Minh điện (xã Sóc Sơn,TP Hà Nội), trong làn khói hương bảng lảng, nghệ nhân Khúc Tâm Anh - Chủ tịch Chi hội Di sản Văn hóa Hồng Châu (Hội Di sản Văn hóa Việt Nam), cũng là một đồng thầy đã gần năm mươi năm thực hành nghi lễ tín ngưỡng thờ Mẫu, đang cùng các đệ tử chuẩn bị cho một vấn hầu năm mới.

Trao tặng thẻ bảo hiểm y tế cho những người dân có hoàn cảnh đặc biệt tại Phú Thọ. Ảnh: Báo Phú Thọ

Phú Thọ: Hỗ trợ chi phí y tế cho nhiều đối tượng

Từ ngày 1/1, chính sách giảm 20% mức đóng bảo hiểm y tế (BHYT) cho người thứ nhất tham gia theo hình thức hộ gia đình chính thức có hiệu lực. Cùng với đó, nhiều nhóm đối tượng yếu thế tiếp tục được ngân sách hỗ trợ mức đóng cao, góp phần giảm gánh nặng chi phí y tế và củng cố lưới an sinh xã hội.

Thăm khám cho bệnh nhân sau mổ tại Bệnh viện Đa khoa Phong Thổ (tỉnh Lai Châu).

Y tế cơ sở được “tiếp sức”

Chính sách bảo hiểm y tế (BHYT) mới chính thức có hiệu lực không chỉ tạo thuận lợi cho người tham gia BHYT, mà còn mang lại tác động trực tiếp, rõ nét đối với hệ thống y tế tuyến cơ sở, nhất là tại các địa bàn miền núi, biên giới như xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.