Sắp xếp hệ thống giáo dục phổ thông công lập

Cần bước đi và tiêu chí phù hợp

Trước thềm năm học 2026-2027, các địa phương đang khẩn trương sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục phổ thông công lập theo hướng tinh gọn bộ máy, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục. Với khu vực miền núi phía bắc, nơi nhiều trường học có nhiệm vụ duy trì sĩ số và bảo đảm cơ hội đến trường cho học sinh, việc triển khai cần có lộ trình và giải pháp phù hợp với đặc thù từng địa bàn.

Việc sắp xếp trường học phải được tính toán theo tiêu chí lấy người học làm trung tâm.
Việc sắp xếp trường học phải được tính toán theo tiêu chí lấy người học làm trung tâm.

Không chỉ là giảm đầu mối

Theo Đề án sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp công lập, ngành giáo dục đặt mục tiêu giảm khoảng 30% số trường học trên cả nước; những địa phương có điều kiện thuận lợi có thể giảm tới 50%. Đối với khối mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên, việc sắp xếp phải hoàn thành trước ngày 30/8/2026. Sau giai đoạn thí điểm tại 15 tỉnh, thành phố, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) sẽ tổng kết, đánh giá để triển khai trên phạm vi toàn quốc, dự kiến hoàn thành trước ngày 30/4/2027.

Đây là một trong những chủ trương lớn nhằm thực hiện hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời tái cấu trúc mạng lưới trường học theo hướng tinh gọn, hoạt động thuận lợi hơn. Tuy nhiên, điều được ngành giáo dục nhấn mạnh không phải là giảm bao nhiêu đầu mối, mà là sau khi sắp xếp, chất lượng giáo dục phải được nâng lên và quyền học tập của học sinh phải được bảo đảm.

Theo tính toán của Bộ GD&ĐT, việc tổ chức lại mạng lưới trường học sẽ giúp giảm khoảng 11.000 trường trên cả nước. Hơn 20.000 hiệu trưởng, phó hiệu trưởng sẽ được sắp xếp lại, trong đó khoảng 11.000 người được bố trí trở lại làm giáo viên, góp phần bổ sung cho nguồn nhân lực đang thiếu tại các cơ sở giáo dục.

Đây được xem là cơ hội để chuyển nguồn nhân lực từ công tác quản lý sang hoạt động chuyên môn, giúp nhiều trường học có thêm giáo viên đứng lớp, đồng thời khắc phục tình trạng nơi thiếu, nơi thừa giáo viên kéo dài nhiều năm qua.

Thứ trưởng Thường trực GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng khẳng định, việc rà soát, sắp xếp mạng lưới trường học phải bảo đảm ba yêu cầu cốt lõi là đủ trường, đủ lớp và đủ giáo viên, phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương. Việc tổ chức lại hệ thống trường học không chỉ hướng tới tinh gọn bộ máy mà còn phải đáp ứng mục tiêu phổ cập giáo dục, nâng cao chất lượng dạy học và không để ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh, nhất là ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tinh thần ấy cũng cho thấy, thành công của chủ trương này sẽ không được đo bằng số trường giảm đi, mà bằng việc học sinh có được học trong điều kiện tốt hơn hay không.

Miền núi cần một cách làm riêng

Nếu ở nhiều địa phương khu vực đồng bằng, việc sắp xếp trường học chủ yếu là bài toán tinh gọn bộ máy thì tại các tỉnh miền núi phía bắc, đây còn là bài toán bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của học sinh.

Địa hình chia cắt, dân cư sống phân tán, nhiều bản làng cách xa trung tâm xã khiến các điểm trường lẻ vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì sĩ số và thực hiện phổ cập giáo dục. Vì vậy, việc sắp xếp trường học không thể chỉ căn cứ vào số lớp hay số học sinh mà cần tính đến điều kiện đi lại, khoảng cách đến trường và đặc thù của từng địa bàn.

Thực tế, nhiều trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú chỉ có từ 8 đến 10 lớp. Nếu áp dụng cùng tiêu chí quy mô như trường phổ thông đại trà, phần lớn các trường này sẽ khó đáp ứng yêu cầu. Trong khi đó, việc sáp nhập với trường phổ thông thông thường cũng không đơn giản bởi đây là loại hình trường thực hiện những nhiệm vụ đặc thù đối với học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Vì vậy, nhiều địa phương đã kiến nghị cần có tiêu chí riêng đối với trường nội trú, bán trú và hướng dẫn cụ thể về loại hình trường được phép sáp nhập.

PGS, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT), cho rằng, chủ trương sắp xếp trường học là cần thiết nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực, giảm đầu mối quản lý và tăng đầu tư trực tiếp cho hoạt động dạy học. Tuy nhiên, đối với khu vực miền núi phía bắc, không thể áp dụng một mô hình hay một tiêu chí quy mô trường học giống như vùng đồng bằng.

Theo ông, khi xây dựng phương án sắp xếp cần đặt quyền lợi của người học lên hàng đầu, tính toán kỹ khoảng cách đến trường, điều kiện giao thông, đặc điểm dân cư và vai trò của các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú. “Nếu sau sắp xếp, học sinh phải đi học xa hơn, tỷ lệ chuyên cần giảm hoặc nguy cơ bỏ học tăng thì mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục sẽ khó đạt được”, ông Vinh nhấn mạnh.

Quá trình sắp xếp cũng cần được thực hiện từng bước, gắn với đầu tư cơ sở vật chất, ký túc xá, phương tiện đưa đón học sinh ở những nơi cần thiết, đồng thời tăng cường chuyển đổi số và dạy học trực tuyến để thu hẹp khoảng cách giữa vùng thuận lợi với vùng khó khăn.

Tinh gọn bộ máy là mục tiêu của cải cách hành chính, nhưng với giáo dục, thước đo cuối cùng vẫn là chất lượng học tập của học sinh. Một chủ trương chỉ thật sự thành công khi mọi trẻ em, kể cả ở những bản làng xa xôi, hẻo lánh, đều không bị bỏ lại phía sau trên hành trình đến trường.

Những yêu cầu đặt ra khi sắp xếp trường học:

- Lấy người học làm trung tâm.

- Phù hợp đặc thù từng địa bàn.

- Không làm giảm cơ hội đến trường của học sinh.

- Chuyển nguồn lực từ quản lý sang hoạt động dạy học.

Sắp xếp hệ thống giáo dục phổ thông công lập

Tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng dạy và học

Xây dựng phương án khoa học, minh bạch

Có thể bạn quan tâm

Nhiều loại cây trồng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên mang lại hiệu quả kinh tế cao, gúp người dân làm giàu. Ảnh: Ngọc Tú

Một container hàng, một container dữ liệu

Muốn xuất khẩu một container quế sang châu Âu, doanh nghiệp bây giờ không chỉ chuẩn bị hàng hóa. Họ còn phải chuẩn bị cả một “container dữ liệu”. Xu hướng ấy đang được nhiều địa phương cụ thể hóa bằng các chương trình nâng cao chất lượng và truy xuất nguồn gốc nông sản.

Cơ sở dữ liệu đất đai đầy đủ và minh bạch là yếu tố quan trọng giúp tỉnh Lào Cai phát triển mạnh mô hình du lịch sinh thái. Ảnh: Nam Nguyễn

Mở những cơ hội mới

Từ giữa tháng 5/2026, nền tảng chuyên ngành VBDLis đã được tỉnh Lào Cai đưa vào khai thác thống nhất, khép kín quy trình xử lý hồ sơ địa chính trên không gian số. Việc minh bạch hóa dữ liệu đã giúp cắt giảm từ 20% đến 40% thời gian giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đất đai, tiết kiệm đáng kể thời gian, công sức cho người dân và doanh nghiệp.

Các sản phẩm thổ cẩm được giới thiệu trong không gian văn hóa tại Lào Cai. Ảnh: Nam Hải

Chuyển hóa tiềm năng thành giá trị

Nếu trước đây hàng hóa không thể đi vì thiếu đường thì hôm nay nhiều cơ hội phát triển lại bị bỏ lỡ vì thiếu dữ liệu. Khi dữ liệu về dân cư, đất đai, nông nghiệp, du lịch và cửa khẩu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả, những tiềm năng của vùng mới có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế.

Khám sức khỏe cho người dân tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Tuyên Quang.

Tăng cơ hội chăm sóc sức khỏe

Những quy định mới của Luật Bảo hiểm y tế có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 sẽ góp phần giảm bớt gánh nặng về sức khỏe và chi phí đối với người dân, đặc biệt đồng bào miền núi.

Khám sức khỏe định kỳ cho học sinh trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.

Tiếp sức cho bệnh nhân điều trị dài ngày

Từ ngày 1/7/2026, người tham gia bảo hiểm y tế (BHYT) đủ 5 năm liên tục sẽ được quỹ BHYT chi trả 100% chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi hưởng khi vượt ngưỡng cùng chi trả. Chính sách mới này đang trở thành điểm tựa rất thiết thực cho nhiều bệnh nhân phải điều trị dài ngày.

Các bác sĩ đang thăm khám bệnh cho người dân tại Bệnh viện Nam Lương Sơn.

Nâng cấp “lá chắn” đầu tiên

Hướng tới nâng cao năng lực y tế cơ sở, tỉnh Phú Thọ đang dành nguồn lực lớn nhằm đầu tư nâng cấp hệ thống y tế, đặc biệt là ở tuyến cơ sở, với mục tiêu củng cố cho “lá chắn” đầu tiên trong hệ thống bảo vệ sức khỏe toàn dân.

Dự án Nhà máy điện tử BYD Việt Nam của Tập đoàn BYD (Trung Quốc) đặt tại Khu công nghiệp Phú Hà, tỉnh Phú Thọ.

Sự xuất hiện của những “cực hút mới”

Trong những tháng đầu năm 2026, dòng vốn đầu tư nước ngoài, nhất là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mới, không chỉ tập trung vào các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng hay Thành phố Hồ Chí Minh, mà đang có xu hướng lan tỏa về các vùng xa hơn, sâu hơn. Sự chuyển dịch này đã và đang góp phần hình thành các “cực hút mới”, trong đó có khu vực trung du và miền núi phía bắc.

Việc tỉnh Phú Thọ triển khai cơ chế “luồng xanh” đã góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh cho doanh nghiệp, đặc biệt là với các doanh nghiệp FDI.

Cải thiện môi trường đầu tư

Quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp, thương mại, logistics của vùng trung du và miền núi phía bắc, cũng như của cả nước vào năm 2030, tỉnh Phú Thọ đã triển khai nhiều giải pháp mạnh nhằm cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, đẩy mạnh thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mới.

Khai thác không gian mặt nước lòng hồ để nuôi thủy sản ở thủy điện Sơn La.

Nhiều lợi thế, không ít trở ngại

Sở hữu hàng trăm nghìn héc-ta mặt nước của các hồ thủy điện, thủy lợi lớn, khu vực phía bắc được đánh giá là vùng giàu tiềm năng phát triển thủy sản hồ chứa.

Nhân viên Công ty Vietfood VN thả cá giống xuống lòng hồ Thác Bà năm 2024.

Tìm lời giải từ lòng hồ Thác Bà

Từng là “vựa cá” nổi tiếng miền bắc, hồ Thác Bà, tỉnh Lào Cai, đang được kỳ vọng hồi sinh bằng mô hình nuôi trồng thủy sản sinh thái: Doanh nghiệp thả giống, hỗ trợ sinh kế cho người dân các tổ cộng đồng để cùng quản lý mặt hồ.

Nông sản Cao Bằng được giới thiệu tại hội chợ du lịch. Ảnh: Hải Nam

Cần một “đường băng” chuyên nghiệp

Nông sản miền núi ngày càng được sản xuất bài bản, nhiều vùng đã đạt tiêu chuẩn VietGAP, OCOP. Thế nhưng, từ ruộng nương ra thị trường vẫn là hành trình nhiều trắc trở. Việc thiếu kênh phân phối ổn định, thiếu liên kết trong chuỗi giá trị và hạn chế về logistics khiến không ít nông dân rơi vào cảnh “được mùa, vẫn lo đầu ra”.

Sản phẩm na Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn, được quảng bá trong Phiên chợ nông sản, đặc sản vùng miền diễn ra tại Hà Nội.

Mở rộng kênh phân phối

Bài toán lớn nhất của nông sản miền núi hiện nay không chỉ là sản xuất, mà là tìm đường ra thị trường một cách ổn định, bền vững. Khi sản lượng và chất lượng từng bước được cải thiện, việc đa dạng hóa kênh phân phối trở thành yếu tố quyết định để nâng cao giá trị sản phẩm.

Một phiên livestream bán nông sản ở Tây Bắc. Ảnh: NVCC

“ Chợ phiên số” gỡ nhiều rào cản

Chỉ với chiếc điện thoại thông minh và kết nối internet, nhiều nông dân và hợp tác xã đã chủ động đưa sản phẩm lên các nền tảng như Facebook, YouTube hay TikTok. Những “chợ phiên số” ấy giúp người bán kết nối trực tiếp với người mua ở khắp nơi, rút ngắn đáng kể khâu trung gian trong chuỗi phân phối.

Nghệ nhân Phương Thanh Hiền (ngồi giữa) - Nhóm trưởng Văn Ca Chúc Thánh trong một vấn hầu tại Quang Minh điện (Sóc Sơn, Hà Nội).

Bảo tồn tinh thần cốt lõi của di sản

Ở không ít nơi, nhất là khu vực đồng bằng và miền núi Bắc Bộ, các buổi hầu đồng đầu xuân diễn ra trong không khí trang nghiêm. Tiếng phách, tiếng đàn nguyệt cất lên nhịp nhàng. Lời văn vang lên tha thiết, không phô trương mà trầm lắng. Người dự lễ tập trung, dõi theo từng động tác uyển chuyển, từng ánh mắt của thanh đồng.

Thanh đồng Phạm Thị Bằng Ly thực hiện các động tác múa theo hướng dẫn của đồng thầy.

Những người giữ lửa

Một buổi sáng đầu xuân tại Quang Minh điện (xã Sóc Sơn,TP Hà Nội), trong làn khói hương bảng lảng, nghệ nhân Khúc Tâm Anh - Chủ tịch Chi hội Di sản Văn hóa Hồng Châu (Hội Di sản Văn hóa Việt Nam), cũng là một đồng thầy đã gần năm mươi năm thực hành nghi lễ tín ngưỡng thờ Mẫu, đang cùng các đệ tử chuẩn bị cho một vấn hầu năm mới.

Trao tặng thẻ bảo hiểm y tế cho những người dân có hoàn cảnh đặc biệt tại Phú Thọ. Ảnh: Báo Phú Thọ

Phú Thọ: Hỗ trợ chi phí y tế cho nhiều đối tượng

Từ ngày 1/1, chính sách giảm 20% mức đóng bảo hiểm y tế (BHYT) cho người thứ nhất tham gia theo hình thức hộ gia đình chính thức có hiệu lực. Cùng với đó, nhiều nhóm đối tượng yếu thế tiếp tục được ngân sách hỗ trợ mức đóng cao, góp phần giảm gánh nặng chi phí y tế và củng cố lưới an sinh xã hội.

Thăm khám cho bệnh nhân sau mổ tại Bệnh viện Đa khoa Phong Thổ (tỉnh Lai Châu).

Y tế cơ sở được “tiếp sức”

Chính sách bảo hiểm y tế (BHYT) mới chính thức có hiệu lực không chỉ tạo thuận lợi cho người tham gia BHYT, mà còn mang lại tác động trực tiếp, rõ nét đối với hệ thống y tế tuyến cơ sở, nhất là tại các địa bàn miền núi, biên giới như xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.

Mỏ apatit ở Lào Cai.

Tận dụng hay để dành

Trong bối cảnh khoáng sản chiến lược ngày càng gắn với an ninh công nghiệp và chuyển dịch năng lượng toàn cầu, trung du và miền núi Bắc Bộ không chỉ đứng trước câu hỏi “có khai thác hay không” mà quan trọng hơn là khai thác theo cách nào để giữ lại giá trị cho phát triển lâu dài.

Công trình đập Sabo đầu tiên của Việt Nam tại bản Piệng, tỉnh Sơn La. Ảnh: Bình Minh

Phát triển trong rủi ro

Những năm gần đây, thiên tai và biến đổi khí hậu đang trở thành “phép thử” khắc nghiệt đối với tiến trình phát triển bền vững của Việt Nam, đặc biệt ở khu vực trung du và miền núi phía Bắc nơi địa hình chia cắt, độ dốc lớn, cơ sở hạ tầng yếu và điều kiện ứng phó còn hạn chế.

Mô hình trồng băng cỏ xen ngô giúp hạn chế sạt lở, xói mòn. Ảnh: Đức Bình

Mô hình canh tác bền vững

Biến đổi khí hậu khiến nhiều cây trồng truyền thống ở vùng trung du và miền núi Bắc Bộ liên tục mất mùa. Người dân buộc phải đổi cách làm nông, chuyển sang mô hình canh tác bền vững. Nhưng hành trình thích ứng ấy chưa bao giờ dễ dàng.

Bản làng giờ không chỉ an toàn hơn trước thiên tai, mà còn trở thành điểm đến sinh thái hấp dẫn. Ảnh: Nam Nguyễn

Vùng cao xanh hơn sau những mùa mưa lũ

Sau những mùa mưa lũ dữ dội, nhiều nơi đã thay đổi cách sống và hướng phát triển. Người dân học cách làm nhà an toàn, trồng rừng giữ đất, phát triển du lịch sinh thái, biến thiên nhiên từ thử thách thành nguồn sống bền vững.