Chủ động các biện pháp ứng phó tại chỗ song song với các công trình, dự án mang tính liên vùng, tổng thể, lâu dài đang là thách thức và nhiệm vụ đặt ra cho Thái Nguyên.
Nhiều thách thức
Thôn Lủng Siên, xã Vĩnh Thông có 14 hộ dân đang sinh sống ở nơi đã xảy ra ngập úng trong năm 2025 và tiếp tục có nguy cơ tái diễn trong mùa mưa 2026. Nhưng đến nay, mới có 3 hộ có quỹ đất để xây dựng nhà ở; các hộ còn lại thiếu điều kiện tái định cư, trong đó một số chỉ có đất sản xuất hoặc nền nhà cũ, còn 2 hộ hoàn toàn không có đất ở. Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thông Nguyễn Quốc Hội cho biết, hiện việc di dời dân chủ yếu thực hiện khi rủi ro sạt lở, ngập úng ở mức cao hoặc đã xảy ra sự cố, trong khi mức hỗ trợ theo hình thức xen ghép còn thấp, chưa bảo đảm ổn định đời sống cho bà con. Trước thực tế đó, địa phương đã kiến nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ triển khai các dự án bố trí dân cư vùng thiên tai cấp bách trên địa bàn.
Tại một số dự án tái định cư đã triển khai, tiến độ vẫn chậm, tiềm ẩn nguy cơ không kịp đưa vào sử dụng trước mùa mưa bão. Cụ thể, ba dự án bố trí dân cư cấp bách tại các xã Chợ Rã, Nam Cường và Quảng Bạch (tổng mức đầu tư khoảng 124 tỷ đồng) đến hết năm 2025 mới giải ngân khoảng 75,4 tỷ đồng, chưa đạt kế hoạch. Tương tự, công trình khắc phục ngập úng tại phường Phan Đình Phùng triển khai từ đầu năm 2026 cũng gặp vướng mắc về mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, khiến phương án thiết kế mới ở mức sơ bộ và phải đề xuất gia hạn thi công đến quý II/2026.
Thái Nguyên hiện có 7 tuyến đê sông dài hơn 48 km, song nhiều vị trí đã xuống cấp, xuất hiện sạt lở, tổ mối, tiềm ẩn rủi ro mất an toàn. Theo đánh giá của Viện Quy hoạch Thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), hạ tầng phòng, chống lũ của tỉnh còn thiếu đồng bộ. Khu vực trung tâm chỉ có một số tuyến đê quy mô nhỏ, chưa khép kín, chủ yếu làm nhiệm vụ ngăn lũ, chưa đáp ứng yêu cầu tiêu thoát do thiếu trạm bơm công suất lớn. Trong khi đó, các tuyến đê hạ du như Chã, Hà Châu chưa đủ khả năng chống chịu khi xảy ra lũ lớn. Nhiều “điểm nghẽn” trên sông Cầu tiếp tục thu hẹp dòng chảy, làm gia tăng nguy cơ ngập úng diện rộng.
Theo kế hoạch phòng, chống thiên tai giai đoạn 2026-2030, Thái Nguyên thực hiện phương châm “bốn tại chỗ”, lấy phòng ngừa là chính, gắn với phát triển hạ tầng và quản lý rủi ro. Tỉnh đồng thời huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư vào lĩnh vực này.
Tìm giải pháp bền vững
Liên quan các dự án bố trí dân cư vùng thiên tai cấp bách, Tỉnh ủy Thái Nguyên đã chỉ đạo UBND tỉnh khẩn trương rà soát toàn diện, làm rõ tiến độ, khối lượng, tỷ lệ giải ngân và các vướng mắc để tập trung tháo gỡ, đẩy nhanh thi công. Sau đợt mưa lũ cuối năm 2025, thôn Kim Vân, xã Văn Lang có 36 hộ bị ngập úng nặng. Xác định đây là vấn đề cấp bách, cuối tháng 3/2026, tỉnh Thái Nguyên đã ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp ổn định dân cư vùng ngập lụt nơi đây. Giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp phía bắc Nguyễn Anh Tuấn cho biết, dự án sẽ bố trí đất ở cho 42 hộ dân, kèm hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ như đường giao thông, thoát nước, cấp nước và cấp điện. Chúng tôi đang nỗ lực cao độ, quyết tâm hoàn thành dự án trước mùa mưa 2026.
Rút kinh nghiệm từ việc mất liên lạc trong đợt bão cuối năm 2025, ngày 10/4/2026, tỉnh ban hành Kế hoạch 147/KH-UBND phát triển hạ tầng viễn thông kiên cố, hướng tới khả năng chống chịu thiên tai cấp độ 4, bảo đảm thông tin thông suốt trong tình huống khẩn cấp. Theo đó, mỗi xã, phường sẽ có ít nhất hai trạm BTS kiên cố, hỗ trợ liên lạc đa phương thức, kết nối tới 100% lãnh đạo cơ sở và trưởng thôn, bản…
Trước yêu cầu cấp bách trong phòng, chống ngập úng khu vực trung tâm, Thái Nguyên đã đầu tư nhiều công trình trọng điểm, kết hợp nạo vét, xử lý các điểm nghẽn thoát nước. Tuy nhiên, thực tiễn đòi hỏi một giải pháp tổng thể, bền vững. Mới đây, tại hội thảo lấy ý kiến chuyên gia, các phương án được đề xuất tập trung khơi thông, mở rộng dòng chảy; nâng cấp hệ thống đê sông Cầu; xây dựng các hồ chứa điều tiết lũ như Văn Lăng, Yên Trạch, Nghinh Tường… với tổng kinh phí dự kiến khoảng 37 nghìn tỷ đồng, trong đó ưu tiên tuyến đê hữu sông Cầu đến năm 2030. Đồng thời, tỉnh đẩy mạnh các giải pháp phi công trình như nâng cao hiệu quả vận hành hồ chứa, rà soát quy hoạch và tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo sớm.
Bài học kinh nghiệm đắt giá trong hai đợt mưa bão cuối năm 2025 ở Thái Nguyên vẫn còn nguyên giá trị trong khi mùa mưa bão 2026 không còn xa. Theo Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường, cần xây dựng phương án tổng thể, đồng bộ, có tính liên kết vùng trên toàn lưu vực sông Cầu, với sự điều phối của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trên cơ sở tiếp thu các ý kiến, tỉnh sẽ hoàn thiện phương án theo hướng khoa học, khả thi, xác định rõ lộ trình, thứ tự ưu tiên; chủ động huy động, cân đối nguồn lực để triển khai đồng bộ. Mục tiêu là từng bước nâng cao năng lực phòng, chống lũ, giảm ngập úng, nhất là tại khu vực trung tâm.
