Những yêu cầu mới và đột phá
Quán triệt Kết luận 09, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh sự thay đổi có tính bước ngoặt trong tư duy xây dựng pháp luật. Nếu trước đây đặt trọng tâm vào “xây dựng và hoàn thiện” thì trong giai đoạn tới cần tập trung vào “hoàn thiện” hệ thống pháp luật. Theo Thứ trưởng, sau 40 năm đổi mới, hệ thống pháp luật Việt Nam đã cơ bản bao phủ các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.
Vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không còn là mở rộng về số lượng, mà là nâng cao chất lượng, bảo đảm tính kịp thời và hiệu quả thực thi, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Hệ thống pháp luật phải gắn chặt với khát vọng phát triển đất nước, góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và trở thành nước phát triển, thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa vào năm 2045.
Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cho biết, Kết luận số 09 đặt ra 3 mục tiêu cốt lõi trong tạo lập cấu trúc hệ thống pháp luật. Đó là bảo đảm tính hiện đại, hợp lý, khoa học và bao quát đầy đủ các lĩnh vực xã hội; hướng tới các chuẩn mực chung của nhân loại về dân chủ, minh bạch, dễ tiếp cận; và đặc biệt là chuyển đổi hệ thống pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia. Pháp luật phải đóng vai trò dẫn dắt, “đi trước mở đường” để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là trong các lĩnh vực mới như công nghệ tài chính (Fintech), trí tuệ nhân tạo (AI) thông qua các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox)…
Kết luận số 09 của Bộ Chính trị đang đặt ra những yêu cầu mới và đột phá trong việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam. Một trong những định hướng trọng tâm là đổi mới quy trình lập pháp, hướng tới nguyên tắc “một chủ thể chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật”. Để bảo đảm tính thống nhất, việc soạn thảo luật hoặc các văn bản sửa đổi, bổ sung trong tương lai sẽ bắt buộc phải trình kèm văn bản hợp nhất, giúp khẳng định rõ giá trị và hiệu lực thi hành ngay từ khâu thẩm định… Song song với Kết luận số 09, Bộ Chính trị cũng yêu cầu xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Chiến lược này sẽ thay thế Nghị quyết số 48-NQ/TW về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020; Nghị quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và Kết luận số 27-KL/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Bộ Tư pháp đang phối hợp xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.
Đây được coi là “bản thiết kế 3D tổng thể”, không chỉ kế thừa Kết luận số 09 mà còn gắn liền với các dấu mốc lịch sử quan trọng như 100 năm lãnh đạo của Đảng và định hướng Đại hội XIV. Chiến lược này kỳ vọng tạo ra một hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại, đáp ứng tối đa yêu cầu thực tiễn và hội nhập quốc tế.
Tại Hội nghị, Viện trưởng Chiến lược và Khoa học pháp lý (Bộ Tư pháp) Nguyễn Văn Cương đã giới thiệu nội dung chính của Đề cương Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Đa số đại biểu dự Hội nghị đánh giá, Kết luận 09 có rất nhiều nội dung mới và có tính vượt trội so với hệ thống pháp luật hiện nay và kỳ vọng rằng việc thực hiện đầy đủ các nội dung của Kết luận 09 sẽ tạo ra một sự thay đổi căn bản cho hệ thống pháp luật Việt Nam…
Từng bước chuẩn hóa hệ thống pháp luật
Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, về việc thực hiện Kết luận số 09 của Bộ Chính trị, mặc dù văn bản này chỉ có độ dài 4 trang nhưng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc định hình hệ thống pháp luật. Việc triển khai Kết luận không thể hoàn thành trong “một sớm một chiều” mà đòi hỏi sự nghiên cứu kỹ lưỡng và phối hợp chặt chẽ từ các cơ quan Tư pháp, các tổ chức pháp chế Bộ, ngành và Sở Tư pháp địa phương.
Trong thời gian tới, Thứ trưởng yêu cầu trọng tâm công tác sẽ tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ lớn cần được hoàn thiện ngay trong năm 2026.
Thứ nhất, tập trung sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ngành Tư pháp hướng tới việc xây dựng một đạo luật mới bao hàm cả công tác ban hành và tổ chức thi hành pháp luật. Mục tiêu chính là thực hiện triệt để nguyên tắc “1-1” (một chủ thể thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm), đơn giản hóa hệ thống và tăng cường cơ chế giải thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật ngay trong lời văn của văn bản.
Thứ hai, thực hiện đợt tổng rà soát hệ thống pháp luật trên quy mô toàn quốc. Nhiệm vụ này do Ủy ban Thường vụ Quốc hội chủ trì phối hợp với Chính phủ, trong đó Bộ Tư pháp, các đơn vị pháp chế và Sở Tư pháp địa phương giữ vai trò nòng cốt. Nguyên tắc thực hiện là cơ quan nào quản lý mảng lĩnh vực nào thì chịu trách nhiệm rà soát mảng đó. Các cơ quan Tư pháp sẽ đóng vai trò điều phối, tổng hợp chung trên cơ sở sự phối hợp của các cơ quan chủ trì xây dựng văn bản.
Thứ ba, xây dựng Đề án Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Đây là bước phát triển tiếp theo sau Đề án hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật hiện nay. Ba nhiệm vụ này có mối quan hệ hữu cơ: kết quả rà soát sẽ định hình nội dung sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời các vướng mắc thực tiễn sẽ là dữ liệu đầu vào để xây dựng Chiến lược dài hạn.
Với khối lượng công việc đồ sộ và phức tạp, trong khi thời gian thực hiện còn lại của năm 2026 không còn nhiều, đòi hỏi toàn ngành phải nỗ lực hết sức, đồng thời cần được bổ sung các nguồn lực cần thiết. Bộ Tư pháp khẳng định sẽ luôn đồng hành, sẵn sàng chia sẻ cách làm và trực tiếp tháo gỡ khó khăn cùng các tổ chức pháp chế, các Sở Tư pháp địa phương để hoàn thành tốt các nhiệm vụ trọng tâm đã đề ra, từng bước chuẩn hóa hệ thống pháp luật Việt Nam về cả hình thức lẫn cơ chế vận hành.
