Bài 2: Văn hóa song hành cùng số hóa

Tạo nền tảng để chính quyền địa phương hai cấp hoạt động hiệu quả

Năm 2017, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Quy tắc ứng xử (QTƯX) của cán bộ, công, viên chức, người lao động trong cơ quan thuộc thành phố và QTƯX nơi công cộng.

Ngay từ khi ban hành, thành phố xác định rõ, cán bộ, đảng viên phải là người gương mẫu thực hiện QTƯX, để hình thành nền nếp, lan tỏa đến cộng đồng. Nhiều cơ quan, đơn vị đã có những cách làm hay trong tuyên truyền, vận động, như tổ chức các cuộc thi trong công nhân viên chức; tổ chức các cuộc thi tuyên truyền viên giỏi…, niêm yết QTƯX ở vị trí trang trọng, dễ thấy, đưa văn hóa ứng xử vào phong trào thi đua, bình xét cuối năm…

Những hoạt động đó góp phần quan trọng hình thành nên nền hành chính phục vụ, hay “hành chính nụ cười”, “hành chính thân thiện”.

Bước vào thời đại số hóa, nhiều thủ tục hành chính được thực hiện qua các cổng thông tin dịch vụ công. Điều này đặt ra cả cơ hội lẫn thách thức, nhất là khi một bộ phận không nhỏ người dân chưa quen với giải quyết thủ tục hành chính trên không gian mạng.

Đặc biệt, từ ngày 1/7/2025, Hà Nội cùng cả nước chuyển từ chính quyền địa phương ba cấp sang hai cấp. Chính quyền cấp xã nhận thêm nhiều chức năng, nhiệm vụ mới. Cùng với đó, các điểm phục vụ hành chính công được tổ chức tại 100% các xã, phường mới để đáp ứng yêu cầu giải quyết thủ tục hành chính của người dân.

Giai đoạn đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cả cán bộ lẫn người dân đều còn có những bỡ ngỡ nhất định trước việc thực hiện thủ tục mới, nhất là việc số hóa ngày một mạnh mẽ. Cán bộ, công chức vất vả hơn rất nhiều, nhất là trong việc hướng dẫn nhân dân thực hiện các thủ tục hành chính. Nhưng việc thực hiện QTƯX bền bỉ trong những năm qua đã góp phần giúp việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp trơn tru.

Từ ngày 1/8, tới bất cứ điểm phục vụ hành chính công nào ở Hà Nội, người dân được hưởng thụ nhiều tiện ích như: Sao chụp, in ấn tài liệu; cung cấp mẫu biểu, tờ khai; tư vấn pháp lý; sử dụng thư viện số… Để phục vụ cho việc số hoá, mọi người dân được sử dụng wifi tốc độ cao. Nhiều nơi còn bố trí đồ ăn nhẹ, nước uống để người dân sử dụng.

Đến Chi nhánh số 6 Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội trên địa bàn xã Gia Lâm, ngay từ cửa ra vào, người dân đã nhận được sự hỗ trợ của các cán bộ, nhân viên. Công dân làm thủ tục gì sẽ được hướng dẫn đến các cửa để phục vụ một cách thuận tiện, nhanh chóng nhất. Với những công dân chưa thành thạo về sử dụng thiết bị số, cán bộ, nhân viên tận tình hướng dẫn để người dân khai báo, đăng ký các thủ tục trên các ứng dụng, cổng thông tin.

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Gia Lâm Phùng Thị Hoài Hương cho biết: “Trước khi triển khai hoạt động của chính quyền hai cấp, chúng tôi đã tổ chức tập huấn, quán triệt về tinh thần phục vụ, thái độ làm việc đến từng cán bộ, nhân viên để khi đi vào hoạt động, người dân cảm nhận rõ nét hơn sự thay đổi về chất lượng, thời gian phục vụ”.

Trên nền tảng của văn hóa ứng xử đã được chuẩn bị kỹ lưỡng từ giai đoạn trước, khi đi vào vận bộ máy chính quyền mới, việc triển khai trên địa bàn phường Hoàn Kiếm cũng hết sức thuận lợi. Cấp ủy, chính quyền tập huấn, quán triệt phong cách ứng xử với cán bộ các phòng, ban vốn ít tiếp xúc trực tiếp với nhân dân.

Ứng xử thân thiện, “hành chính nụ cười” là điều dễ thấy trong vận hành chính quyền hai cấp. Trong đó, có đóng góp từ việc thực hiện QTƯX những năm qua.

Giúp nhân dân xây dựng “cuộc sống số”

Khi thấy các cán bộ phường Cửa Nam gõ cửa, nhất là bóng áo xanh của cảnh sát khu vực, bà Đặng Kim Anh (số 68 phố Trần Quốc Toản, phường Cửa Nam) cảm thấy hơi lo. Nhưng vừa bước vào nhà, các cán bộ tươi cười chào hỏi và trao đổi về việc hỗ trợ bà thực hiện các ứng dụng: VNeID, VssID, iHanoi… và hướng dẫn bà cách thực hiện một số thủ tục hành chính cơ bản trên Cổng Dịch vụ công …

Bà Kim Anh phấn khởi cho biết: “Tôi rất bất ngờ khi được cán bộ phường đến tận nhà hướng dẫn thực hiện các thủ tục hành chính. Chúng tôi thuộc lớp người cao tuổi, còn hạn chế khi tiếp cận công nghệ. Nhưng các chú ấy có thái độ ân cần, nhiệt tình như người nhà, hướng dẫn đến khi tôi sử dụng thành thạo một số ứng dụng. Mấy bác cao tuổi trong khu phố cũng được hướng dẫn như vậy. Chúng tôi rất phấn khởi”.

Việc triển khai chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện là một chủ trương lớn, một yêu cầu tất yếu của sự phát triển. Song một bộ phận không nhỏ người dân chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ. Từ thực tế này, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Chỉ thị số 11/CT-UBND ngày 24/7/2025 triển khai Chiến dịch “45 ngày đêm ra quân hỗ trợ hoạt động chuyển đổi số tại các xã, phường trong giai đoạn đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp”.

Ngay sau đó, chính quyền các xã, phường trên địa bàn thành phố lập tức bắt tay vào triển khai. Phường Cửa Nam là một trong những đơn vị tiên phong. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Cửa Nam Trịnh Ngọc Trâm cho biết, với phương châm “Lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả phục vụ làm mục tiêu”, phường đã thành lập 28 Tổ chuyển đổi số cộng đồng tại các tổ dân phố để trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng các nền tảng số thiết yếu như VNeID, iHanoi, Cổng Dịch vụ công Quốc gia và Cổng Dịch vụ công của Bộ Công an. Bên cạnh đó, còn có các điểm “Bình dân học vụ số lưu động” hỗ trợ người dân kê khai hồ sơ trực tuyến, cài đặt ứng dụng...

“Đi từng ngõ, rõ từng người” là phương châm của xã Hòa Lạc trong triển khai chiến dịch 45 ngày đêm ra quân hỗ trợ hoạt động chuyển đổi số với mục tiêu khơi dậy một hành trình học tập số – khai trí số – chuyển hóa tư duy số; để mỗi người dân từ thôn quê đến trường học, từ cán bộ đến học sinh, đều trở thành chủ thể của chuyển đổi số, không ai đứng ngoài cuộc.

Việc triển khai chiến dịch không chỉ hướng đến nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên về số hóa, mà còn để giúp mọi người dân sử dụng điện thoại thông minh, tra cứu thông tin, nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán điện tử, bảo vệ bản thân trên môi trường mạng.

Cũng như bà Đặng Kim Anh, sự ân cần, nhiệt tình là điều mọi người dân cảm thấy rõ nét khi được cán bộ, công chức của các phường, xã hướng dẫn xây dựng cuộc sống số.

Số hóa để lan tỏa nét đẹp trong cộng đồng

Cũng từ năm 2017, thành phố triển khai thực hiện QTƯX nơi công cộng. Sau tám năm thực hiện, nền nếp ứng xử có nhiều thay đổi tích cực, nhất là ở các không gian, như: Di tích tôn giáo, tín ngưỡng; thư viện, nhà hát; công viên, vườn hoa… Ngay cả không gian tưởng chừng như khó thay đổi là chợ dân sinh, văn hóa ứng xử cũng có nhiều chuyển biến.

Từ năm 2024, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã đẩy mạnh số hóa công tác tuyên truyền thực hiện QTƯX. Các cơ quan chức năng đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) xây dựng podcast phục vụ công tác tuyên truyền các quy tắc ứng xử trên báo điện tử và phát sóng trên nền tảng điện tử (Tiktok, YouTube, Facebook, Instagram, sóng phát thanh, truyền hình, kênh thông tin chính thống); qua đó, giúp tuyên truyền nhanh, kịp thời, tăng số lượng tương tác tới sản phẩm QTƯX, góp phần tuyên truyền tới người dân việc thực hiện các QTƯX trên địa bàn thành phố.

Tại phường Hà Đông, cùng với tuyên truyền thông qua các bản tin nội bộ, hội nghị, hội thi, tập huấn; niêm yết các QTƯX nơi công cộng, công tác tuyên truyền về QTƯX được thực hiện sáng tạo thông qua nền tảng số. Trong đó, cuộc thi trực tuyến “Tuyên truyền quy tắc ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong các cơ quan thuộc thành phố Hà Nội” thu hút hàng chục nghìn người tham gia.

Việc tích hợp các bộ QTƯX có thể truy cập bằng cách quét mã QR code tại các cơ quan, đơn vị, điểm du lịch, nơi công cộng, di tích... được triển khai rộng rãi, người dân có thể thuận tiện theo dõi và thực hiện. Trên địa bàn phường Việt Hưng, các nhóm Zalo ở các khu dân cư luôn có nội dung chính là chung tay xây dựng, cải tạo cảnh quan môi trường sạch đẹp.

Anh Lương Nhật Đức (phố Hoa Lâm, phường Việt Hưng) chia sẻ: “Các hoạt động kêu gọi các hộ dân bảo vệ môi trường, thu dọn rác thải, xây dựng nếp sống văn hoá đều được thực hiện qua mạng, đến từng gia đình, nên chúng tôi thấy rất thuận tiện”.

Ở khu vực ngoại thành, công tác chuyển đổi số cũng được đẩy mạnh trong xây dựng nếp sống văn hoá. Tại xã Hoài Đức, các thôn, xóm đều xây dựng nhóm Zalo để tuyên truyền xây dựng nếp sống văn hóa, như việc nhắc nhở các gia đình đổ rác không đúng nơi quy định hay kêu gọi mọi người cùng nhau giữ gìn vệ sinh, môi trường, bảo vệ cảnh quan, di tích… Những hoạt động xây dựng đời sống văn hóa thường xuyên được cập nhật trên các fanpage của Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên…

Nhờ tuyên truyền rộng rãi trên hệ thống truyền thanh và các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo…, người dân trên địa bàn nắm rõ các QTƯX; qua đó thể hiện vai trò giám sát của mình, kịp thời phản ánh về thái độ phục vụ công dân của cán bộ, công chức, viên chức.

Kiến tạo môi trường số lành mạnh

Trên không gian mạng, bên cạnh những thông tin tích cực, những trang thông tin về khoa học, kỹ thuật, văn hóa, lịch sử, kỹ năng sống… cũng không thiếu những trang thông tin “rác”, thông tin độc hại. Do một số mạng xã hội cho phép chế độ ẩn danh, kết hợp với việc sử dụng thủ thuật “lách luật”, nên nhiều người dùng sử dụng ngôn từ thiếu văn hóa… Đối với lứa tuổi thanh, thiếu niên, đây là một “mối nguy” lớn khi các bạn trẻ dễ bị cuốn theo những trào lưu xấu.

Xây dựng cuộc sống số vì thế còn phải kiến tạo môi trường văn hóa. Cùng với hoạt động của ngành văn hóa, lực lượng xung kích trong hoạt động này là Đoàn Thanh niên các cấp. Thành Đoàn Hà Nội tổ chức nhiều hoạt động trên không gian mạng như: “Mỗi ngày một tin tốt, mỗi tuần một câu chuyện đẹp”, “Tuổi trẻ Thủ đô ứng xử văn minh trên không gian mạng” và các hoạt động tuyên truyền hai Quy tắc ứng xử của thành phố, Chỉ thị 11-CT/TU ngày 3/10/2012 của Thành ủy Hà Nội (khóa XV) về “Tiếp tục thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, hỏi trên địa bàn thành phố”…

Một trong những kênh thông tin nổi bật trong hoạt động xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng là fanpage Thành đoàn Hà Nội trên mạng xã hội Facebook đã thu hút hơn 2,2 triệu lượt tương tác thông qua các bài viết với hình ảnh đẹp, thông tin tích cực. Nhiều trào lưu tích cực trên mạng xã hội được Thành đoàn Hà Nội tạo ra và lan tỏa sâu rộng trong giới trẻ như: Trào lưu ảnh “Thu Hà Nội trong trái tim tôi”, “Màu cờ tôi yêu”, trào lưu thông điệp “Tôi yêu Hà Nội vì…”… Những trào lưu này thể hiện tình yêu Hà Nội, được đông đảo thanh niên tham gia.

Bên cạnh đó, nhiều cách làm sáng tạo trên không gian mạng đã được Đoàn Thanh niên các cấp triển khai hiệu quả. Điển hình như Đề án “Mã hóa dữ liệu địa chỉ đỏ trên địa bàn thành phố phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục cho đoàn viên, thanh niên” tại địa chỉ https:// diachidohanoi.vr360.com.vn/ có sức lan tỏa lớn. Đề án mã hóa được hơn 300 công trình giúp người dùng tương tác, tìm hiểu, tham quan các di tích; từ đó bồi đắp tình yêu với quê hương, với Thủ đô.

Mô hình “Vùng xanh trên không gian mạng” với 579 nhóm Facebook cộng đồng dân cư, thu hút hơn 1,3 triệu thành viên. Với nhiều hoạt động tích cực trong thời gian qua, tuổi trẻ Thủ đô đang từng bước khẳng định vai trò trong xây dựng một không gian mạng lành mạnh, mang bản sắc văn hóa dân tộc.

Khi Thủ đô và cả nước triển khai phong trào Bình dân học vụ số, hàng chục nghìn đoàn viên thanh niên đã tham gia phong trào. Tuổi trẻ Thủ đô cũng lồng ghép nhiệm vụ tuyên truyền về ứng xử trong môi trường số, nhận biết những thông tin xấu, độc hại; tham gia tích cực để xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh trên không gian mạng.

Văn hóa đồng hành cùng số hóa. Số hóa lại góp phần lan tỏa những nét đẹp văn hóa ứng xử, ngăn ngừa những hành vi, phát ngôn phi văn hóa.