Làm nhà theo cách giữ rừng

Điểm sáng Chi Khê

Năm 2005, gia đình chị Vi Thị Hòa ở bản Liên Đình, xã Chi Khê (Con Cuông) quyết định làm ngôi nhà sàn “kiểu mới” thay thế ngôi nhà sàn cũ đã hư hỏng do cũ nát. Mọi người trong bản nghi ngờ, bởi muốn làm nhà sàn thì chủ nhà phải vào rừng chặt và tích trữ gỗ hàng năm trời. Trong lúc gia chủ không có tấc gỗ nào.

Gia đình chị Hòa tự nghĩ ra cách làm nhà sàn “kiểu mới” bằng bê-tông. Hằng ngày, hai vợ chồng cùng nhóm thợ vừa tự thiết kế, vừa tự làm từng chiếc khuôn, đúc từng chiếc cột, từng chiếc xà bằng bê-tông, sau đó lắp ráp dần. Sau vài tháng thi công, ngôi nhà sàn rộng gần 80m2 hoàn thành đã làm ngỡ ngàng cả bản trên, làng dưới.

Chị Hòa cho biết: Trung bình một ngôi nhà sàn truyền thống như trước đây “ngốn” cả chục m3 gỗ các loại. Trong khi nhà sàn bằng bê-tông rẻ hơn hai đến ba lần so nhà sàn truyền thống. Vật liệu xi-măng, thép lại sẵn, thời gian thi công khá nhanh. Điều quan trọng, nhà sàn bằng bê-tông cũng không ảnh hưởng đến tập tục thờ cúng, sinh hoạt, tín ngưỡng cộng đồng của người Thái. Sau khi ngôi nhà hoàn thành, nhiều gia đình trong bản đã đến học hỏi kinh nghiệm làm nhà sàn bằng bê-tông… Nhờ những tiện lợi trên mà bà con bản Liên Đình đã bỏ dần tập quán làm nhà sàn truyền thống.

Cứ thế, ngày một nhiều lên những ngôi nhà sàn kiểu mới thay thế dần những ngôi nhà sàn truyền thống cũ, nát… Kỹ thuật làm nhà sàn bằng bê-tông cũng được những người thợ ở Liên Đình cải tiến và nâng cao, khi thay cho việc đổ từng cột, từng đường xà ở dưới đất, sau đó mới lắp vào thì nay họ đóng cốt pha từng tầng một rồi đổ trực tiếp như làm nhà tầng ở phố.

Trưởng bản Liên Đình La Hồng Thái cho biết: Để có được một ngôi nhà sàn có kiến trúc đúng phong tục truyền thống của người Thái, đòi hỏi rất nhiều gỗ. Gỗ càng quý thì nhà sàn càng đẹp và tốn nhiều thời gian đục đẽo công phu và vô cùng tốn kém. Thời gian gần đây, nguồn nguyên liệu gỗ ngày càng cạn kiệt, nên giá cả đắt đỏ mà cũng không thể vào rừng để chặt gỗ làm nhà được nữa. Bản đã vận động người dân xây dựng nhà sàn bằng bê-tông, cốt thép thay cho gỗ truyền thống. “Toàn bản có 226 nóc nhà, trong số này hầu hết là nhà sàn. Sau khi gia đình chị Vi Thị Hòa “mở hàng”, đến nay cả bản có hơn 40% nhà sàn bằng bê-tông”, trưởng bản khoe.

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Chi Khê Lô Văn Vinh cho biết: Chi Khê có đông đồng bào dân tộc Thái sinh sống. Làm nhà sàn truyền thống để ở là truyền thống bao đời của người Thái chúng tôi. Sau khi những ngôi nhà sàn bằng bê-tông được xây cất ở Liên Đình và với những ưu điểm nổi trội trong quá trình sử dụng, người dân bắt đầu thích và ủng hộ việc xây nhà sàn kiểu mới... Trên cơ sở đó, địa phương đã vận động các bản khác cùng làm theo. Đến nay, không chỉ có Liên Đình mà nhiều bản trên địa bàn như Nam Đình, Chằn Nằn… cũng đã thay thế ngày một nhiều nhà sàn truyền thống bằng chất liệu bê-tông. Giờ đây, người dân Chi Khê làm nhà sàn bằng bê-tông, cốt thép là câu chuyện bình thường như ở nơi khác người ta làm nhà xây, nhà tầng.

Nhân rộng mô hình

Phong trào làm nhà sàn kiểu mới ở Chi Khê ngày một phát triển. Ở đây đã hình thành nhiều nhóm thợ chuyên thi công nhà sàn bằng bê-tông. Không chỉ giúp cho các hộ dân trong xã mà các nhóm thợ này còn làm nhà cho các địa phương khác trong và ngoài huyện Con Cuông. Một lãnh đạo huyện cho biết: Nhờ bàn tay khéo léo của người thợ Chi Khê mà những căn nhà sàn khang trang, vững chắc được dựng lên bằng bê-tông, cốt thép đang dần thay thế những căn nhà làm theo lối truyền thống là thực tế khá phố biến hiện nay ở nhiều bản làng từ vùng trong, vùng ngoài, đến vùng tả ngạn sông Lam… của huyện miền núi này. Nhiều khu tái định cư mới dành cho bà con dân tộc thiểu số đã được huyện, chủ đầu tư lập kế hoạch xây dựng bằng mẫu nhà sàn bê-tông, cốt thép. Nhìn những ngôi nhà sàn bằng bê-tông của đồng bào Đan Lai ở khu tái định cư ở xã Thạch Ngàn (Con Cuông) với mái ngói đỏ xinh đẹp, trông rất bắt mắt, hòa hợp với khung cảnh núi đồi. Qua đó, cũng đang là cách để thay đổi nhận thức, suy nghĩ của bà con về thói quen xây dựng nhà ở.

Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Con Cuông Lê Văn Lý cho biết: Mô hình làm nhà sàn bằng cột bê-tông xuất hiện trên địa bàn huyện trong gần 20 năm qua. Qua thực tiễn sử dụng mô hình nhà sàn kiểu mới này đã được người dân hưởng ứng vì vừa bền vững lại tiết kiệm được chi phí xây dựng; đồng thời, vẫn giữ gìn được nét văn hóa, phong tục tập quán sống trong những mái nhà sàn. Việc nhân rộng mô hình này còn góp phần vào việc hạn chế tình trạng người dân phá rừng lấy gỗ và giữ rừng rất hiệu quả.