Tạo đà từ những KKT nổi trội
Việt Nam đang có 18 khu kinh tế (KKT) ven biển được áp dụng những chính sách ưu đãi, môi trường đầu tư, kinh doanh cho nhà đầu tư (NĐT) thuận lợi hơn các KKT khác. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, nước ta vẫn chưa có ĐKKT theo đúng nghĩa, bởi các cơ chế ưu đãi tuy có “nhỉnh” hơn nhưng vẫn chưa tạo được sức hút đối với NĐT.
Việc thành lập ba ĐKKT: Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc được coi là cú huých cho nền kinh tế Việt Nam trong tương lai. Trong đó, Phú Quốc thuộc nhóm các KKT được Chính phủ ưu tiên hàng đầu đến năm 2020, và được đầu tư mạnh. Đến đầu năm 2017, Phú Quốc đã thu hút được 16,7 tỷ USD vốn đầu tư, xếp thứ 4 trong số những địa phương thu hút đầu tư mạnh nhất. KKT Vân Đồn được thành lập năm 2007, với mục tiêu trở thành trung tâm du lịch sinh thái biển đảo, trung tâm hàng không, đầu mối giao thương quốc tế để thúc đẩy phát triển kinh tế ở Quảng Ninh và tạo sức lan tỏa. KKT Bắc Vân Phong được Chính phủ lựa chọn ưu tiên phát triển sớm nhất (từ năm 2006), mục tiêu trở thành hạt nhân tăng trưởng kinh tế, trung tâm đô thị, công nghiệp, dịch vụ, du lịch của khu vực Nam Trung Bộ. Thực tế, ba KKT này đến nay chưa phát huy được tối đa lợi thế, và mục tiêu đề ra khó thành hiện thực. Nguyên nhân chủ yếu do khung thể chế, chính sách chưa đầy đủ, hiệu quả và đủ sức hấp dẫn để thu hút các nguồn đầu tư quy mô lớn.
Nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho các KKT, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) đã nghiên cứu mô hình ĐKKT trên thế giới và lựa chọn ba KKT này để xây dựng thành ĐKKT đúng nghĩa. Theo Vụ trưởng Quản lý các KKT, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) Trần Duy Đông, đây là những KKT có ưu điểm nổi trội, đáp ứng được tiêu chí nhằm tạo ra sự bứt phá trong thu hút đầu tư. Để thành lập các ĐKKT, cuối năm 2016, Chính phủ đã thống nhất xúc tiến xây dựng ba ĐKKT này theo hướng mỗi đơn vị lựa chọn phát triển theo thế mạnh riêng để khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế so sánh, tạo động lực phát triển mới, bảo đảm phân bổ nguồn lực theo vùng, tạo hiệu ứng lan tỏa trên phạm vi cả nước.
Theo dự báo của Bộ KH&ĐT, lợi ích mang lại từ phát triển ĐKKT sẽ rất lớn, người dân ở những khu vực này có thể đạt mức thu nhập từ 12.000 - 13.000 USD/người/ năm. Cụ thể, tại Vân Đồn, giai đoạn 2021 - 2030, ước tính Nhà nước có thể thu được 1,9 tỷ USD từ thuế và phí; các doanh nghiệp (DN) tạo ra giá trị gia tăng khoảng 9,7 tỷ USD. Giai đoạn 2017 - 2030, tại Bắc Vân Phong, ước tính, Nhà nước thu được 1,2 tỷ USD từ thuế và phí; các DN tạo ra giá trị gia tăng 10 tỷ USD. Tại Phú Quốc, ước tính Nhà nước thu được 3,3 tỷ USD từ thuế, phí và đất; các DN tạo ra giá trị gia tăng 19 tỷ USD…
Bộ trưởng KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng nhận định, khi các ĐKKT đi vào hoạt động sẽ tạo ra một sức hút rất lớn, đầu tư “bùng nổ”. ĐKKT sẽ góp phần nâng tầm phát triển của nền kinh tế Việt Nam lên ngang hàng những quốc gia phát triển trong khu vực. Xây dựng ĐKKT ở Việt Nam với các cơ chế, chính sách về hành chính và kinh tế có tính đột phá, cạnh tranh quốc tế, tạo động lực phát triển mới, có tác động lan tỏa tích cực là rất cần thiết và cấp bách.
Xây dựng đường băng sân bay Vân Đồn. Ảnh: HÙNG SƠN
Tháo “vòng kim cô” để phát triển ĐKKT
Nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách cho các ĐKKT hoạt động, Bộ KH&ĐT được Chính phủ giao chủ trì soạn thảo Luật Đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt (ĐVHCKTĐB). Ông Trần Duy Đông cho biết, việc xây dựng Luật ĐVHCKTĐB là cần thiết, nhằm thể chế hóa chủ trương, quan điểm, chiến lược và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội về xây dựng và phát triển ĐKKT đã được thông qua tại các kỳ Đại hội VIII, X, XI và XII của Đảng. Trong đó, Nghị quyết Đại hội XII của Đảng đã xác định “Xây dựng một số ĐKKT để tạo cực tăng trưởng và thử nghiệm thể chế phát triển vùng có tính đột phá”. Việc hoàn thiện dự án luật cũng tạo khung pháp lý quan trọng thành lập, phát triển và quản lý ba ĐVHCKTĐB đã được cơ quan có thẩm quyền đồng ý chủ trương thành lập tại Thông báo kết luận số 21- TB/TW ngày 22-3-2017.
Các chuyên gia kinh tế cho rằng, lợi thế của Việt Nam trong thu hút đầu tư đang bị thu hẹp. Việt Nam đang tích cực cải thiện môi trường kinh doanh để tạo sức hấp dẫn đối với NĐT nước ngoài. Nếu môi trường kinh doanh không thật sự nổi trội, sẽ rất khó để thu hút đầu tư. Việt Nam là quốc gia đi sau, cần tạo ra những ưu đãi nổi trội, hấp dẫn hơn mới thu hút được các NĐT. Nếu không có ĐKKT đúng nghĩa sẽ khó giữ chân NĐT.
Để ĐKKT Việt Nam tạo được ấn tượng tốt với NĐT, Bộ KH&ĐT đã phối hợp cùng các đơn vị liên quan nghiên cứu, tổng hợp kinh nghiệm từ 13 quốc gia trên thế giới có mô hình ĐKKT thành công và thất bại. Qua đó, tìm ra mô hình phù hợp điều kiện kinh tế Việt Nam, đón đầu bước phát triển mới của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang diễn ra trên toàn cầu.
Thứ trưởng KH&ĐT Nguyễn Văn Trung khẳng định, Luật ĐVHCKTĐB có tính vượt trội, không chỉ so trong nước, mà vượt trội so quốc tế, có khả năng cạnh tranh và đột phá. Đặc biệt, cần có chính sách xem xét miễn trừ trách nhiệm với người đứng đầu, nếu không, lãnh đạo ĐKKT sẽ không dám làm vì vướng quy định pháp luật. Nghĩa là cần tháo “vòng kim cô” để các ĐKKT phát triển. Nếu được thông qua, đây sẽ là cơ hội rất lớn để Việt Nam thu hút đầu tư vào ba ĐVHCKTĐB là Vân Đồn, Bắc Vân Phong, Phú Quốc.
Mở đặc khu đón làn sóng đầu tư
Theo TS Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư (CIEM), xây dựng cơ chế cho ĐKKT cần cái nhìn rộng hơn, thoáng hơn để cạnh tranh với quốc tế. Chúng ta nên chấp nhận cách chơi mới về thanh toán, tiền tệ, nhưng ở mức có thể kiểm soát. Chúng ta vẫn còn ôm đồm về chính sách, chưa xác định được đặc khu là nơi kiếm tiền hay nơi thử nghiệm thể chế, từ đó ảnh hưởng việc xây dựng chính sách và quy hoạch.
Mục tiêu là nhằm tạo ra một môi trường đầu tư kinh doanh đặc biệt thuận lợi cho các lĩnh vực sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, các ngành khoa học - kỹ thuật công nghệ mới, công nghệ cao cũng như các ngành dịch vụ, công nghiệp có lợi thế phát triển và nằm trong danh mục các lĩnh vực ngành nghề ưu tiên phát triển của khu vực.
Trao đổi ý kiến với báo chí bên hành lang Quốc hội (QH) sáng 10-11, Bộ trưởng KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng cho hay, theo Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của QH, dự án Luật ĐVHCKTĐB được dự kiến trình QH cho ý kiến tại kỳ họp thứ 4 và thông qua tại kỳ họp thứ 5 QH khóa XIV. Dự án Luật ĐVHCKTĐB được kỳ vọng sẽ đón nhận những làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào Việt Nam. Chủ trương đã có, giờ nhiệm vụ là luật hóa, tạo ra những thể chế vượt trội, cạnh tranh được với khu vực và quốc tế. Chúng ta chủ động đưa ra và tạo dựng để đón nhận hiệu quả làn sóng đầu tư của quốc tế và trong nước thì phải biết mình muốn gì, NĐT cần gì, từ đó đưa ra thể chế phù hợp. Đây là ĐVHCKTĐB, vì vậy, về tổ chức hành chính hay kinh tế đều phải đặc biệt. Có những vấn đề chúng ta có thể linh hoạt, chúng ta có thể cởi mở thì nghiên cứu mô hình các nước, xu thế hiện nay và thực tiễn của nước ta trong suốt 25 năm qua để làm sao có thể chế tốt nhất, cạnh tranh nhất, mà vẫn giữ được những vấn đề cốt lõi là quốc phòng - an ninh, chủ quyền, người dân, môi trường.
