Doanh nghiệp “ngóng” ưu đãi
Khu vực DNNVV có vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Ở nhiều quốc gia trên thế giới, DNNVV được xác định là động lực tăng trưởng, là “xương sống” của nền kinh tế. Ở Việt Nam, DNNVV hiện chiếm khoảng 98% tổng số DN. Trong bối cảnh việc thực hiện các chính sách, chương trình trợ giúp DNNVV bị rời rạc, manh mún và dàn trải, nhiều nội dung còn chồng chéo hoặc chưa thống nhất với nhau khiến cho các DNNVV rất khó tiếp cận, Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành Luật Hỗ trợ DNNVV, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2018.
Phó Cục trưởng Phát triển DN, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) Nguyễn Hoa Cương cho biết, các chính sách tại Luật được quy định theo phương thức đổi mới hơn so trước đây. Chính sách hỗ trợ chung, cơ bản như: thông tin, đào tạo, tư vấn, mặt bằng sản xuất được thiết kế theo hướng là các dịch vụ công Nhà nước cung cấp cho DN… Các chính sách hỗ trợ trọng tâm tập trung cho ba nhóm DNNVV được thành lập trên cơ sở chuyển đổi từ hộ kinh doanh, các DNNVV khởi nghiệp sáng tạo và nhóm các DNNVV tham gia cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị… Tuy nhiên, sau hơn chín tháng kể từ khi Luật được ban hành, các chính sách hỗ trợ vẫn chưa thật sự đi vào cuộc sống, đáp ứng yêu cầu của cộng đồng DNNVV.
Ông Nguyễn Văn Huyền, Giám đốc Công ty TNHH Quỳnh Mai chia sẻ, thực tế là DN vẫn chưa nhận được sự hỗ trợ theo những quy định mà Chính phủ ban hành. DN vẫn phải tự lực, tự tìm nguồn hỗ trợ khác theo nhu cầu phát triển của mình.
Theo ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng ban Pháp chế (Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI), thời kỳ đầu khi Luật Hỗ trợ DNNVV có hiệu lực, cộng đồng DN có kỳ vọng rất lớn. Sau chín tháng triển khai, thông tin mà phía VCCI có được là DN được thụ hưởng rất ít. Nguyên nhân là nhiều văn bản dưới Luật đang bị chậm, rơi vào quá trình “luật chờ nghị định, còn nghị định thì phải chờ thông tư”.
Cùng quan điểm, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ DNNVV (VCCI) Trần Thị Thanh Tâm cho rằng, các bộ, ngành cần triển khai văn bản dưới luật để Luật sớm đi vào cuộc sống. Đồng thời, Bộ KH&ĐT nên tiếp tục rà soát tiến độ thực hiện Luật Hỗ trợ DNNVV định kỳ sáu tháng một lần, sau đó chia sẻ thông tin tới cộng đồng DN.
Mục tiêu lớn khó hoàn thành
Khi xây dựng dự án Luật Hỗ trợ DNNVV, mục tiêu được Chính phủ đặt ra là tới năm 2020, cả nước phấn đấu đạt một triệu DN. Số lượng DN tăng thêm để đạt mục tiêu này chủ yếu từ nguồn thành lập mới và khuyến khích các hộ kinh doanh cá thể có điều kiện chuyển đăng ký sang mô hình DN. Điều đó đặt ra yêu cầu từ nay đến năm 2020, bình quân mỗi năm phải có hơn 130.000 DN được thành lập mới và không có DN phá sản, giải thể.
Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành ước tính, hiện nay, bình quân Việt Nam có 120.000 DN thành lập mới mỗi năm, chưa kể còn nhiều DN phải dừng hoạt động vì nhiều lý do, với tốc độ này sẽ khó có thể thực hiện mục tiêu một triệu DN vào năm 2020.
Phó Viện trưởng Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư Phan Đức Hiếu cũng cho rằng, mục tiêu đặt ra là hết sức khó khăn, nhất là trong bối cảnh tốc độ cải cách thủ tục hành chính như hiện nay. Từ khi có Nghị quyết (NQ) 19 lần thứ nhất vào năm 2014, đến nay đã bước sang năm thứ 5 nhưng chúng ta vẫn chưa đạt mục tiêu ban đầu đề ra là Việt Nam lọt vào tốp trung bình ASEAN 4. Con số một triệu DN rất thách thức, song lại đang xảy ra tình trạng nhiều nhóm khởi nghiệp đăng ký kinh doanh ở nước ngoài, bởi một trong những lý do là khó huy động vốn tại Việt Nam. Cần có chương trình quốc gia khởi nghiệp đồng bộ và toàn diện từ chủ trương của Chính phủ tới cơ chế chính sách của các bộ, ngành để hỗ trợ DN.
Theo Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội DNNVV Việt Nam Tô Hoài Nam, cả nước hiện có hơn hai triệu hộ kinh doanh, chỉ cần 10% trong số này chuyển đổi lên DN là đã đạt được mục tiêu một triệu DN. Một trong những khó khăn lớn nhất với DN khởi nghiệp không phải là vấn đề vốn, mà là văn phòng làm việc. Mặt khác, theo quy định, DN muốn được ưu đãi phải có đổi mới, sáng tạo đạt tỷ lệ 30%, trong khi đó ai cũng biết rằng chỉ cần 3-5% là DN đã đổi mới sáng tạo rồi. Cần phải có cái nhìn bình đẳng giữa DN với hộ kinh doanh. Nhiều hộ kinh doanh có doanh thu rất lớn, sử dụng rất nhiều lao động nhưng không bị điều chỉnh bởi luật pháp tương đương so DN cùng quy mô. Vì vậy, bên cạnh khuyến khích khởi nghiệp, nếu không có những giải pháp và hành động cụ thể để khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển đổi lên DN thì sẽ rất khó đạt mục tiêu một triệu DN vào năm 2020.
Các DNNVV rất khó tiếp cận các chính sách hỗ trợ. Ảnh: NGUYỄN NAM
Không để doanh nghiệp “đói” thông tin
Phát biểu ý kiến tại Hội nghị quán triệt triển khai Luật Hỗ trợ DNNVV được tổ chức mới đây, Thứ trưởng KH&ĐT Vũ Đại Thắng cho biết, thời gian qua, sau khi tổ chức nhiều hội nghị quán triệt triển khai Luật Hỗ trợ DNNVV, Bộ KH&ĐT nhận thấy công tác tuyên truyền, phối hợp giữa các bộ, ngành với DN còn thiếu kết nối, dẫn tới hiệu quả chưa như mong đợi. Cụ thể như thông tin việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang DN sẽ được miễn phí, ngay cả chi cục thuế còn chưa nắm được thì làm sao DN biết.
Về phía các bộ, ngành, ông Nguyễn Hoa Cương cho biết, tám tháng năm 2018 đã có hơn 87.000 DN đăng ký thành lập mới. Tuy nhiên, thực trạng DN vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, vướng mắc cần khắc phục. Đó là, tình trạng manh mún, thiếu liên kết giữa các đơn vị, chậm tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đặc biệt, tâm lý chưa sẵn sàng chuyển đổi thành DN của các hộ kinh doanh do lo ngại các thủ tục về thuế cũng như sự phức tạp do tuân thủ quy định pháp luật khi trở thành DN. Việc triển khai thực hiện cụ thể tại các địa phương cũng còn những bất cập, chưa đồng đều hoặc nội dung hỗ trợ chưa thật sự hấp dẫn...
Theo Phó Vụ trưởng Thị trường trong nước (Bộ Công thương) Lê Việt Nga, muốn DN thụ hưởng được các ưu đãi từ Luật Hỗ trợ DNNVV, cần phải thông tin xuyên suốt cho họ biết có hỗ trợ gì, ở đâu, cơ quan quản lý nào là đầu mối.
Còn theo ông Tô Hoài Nam, không chỉ chậm trễ trong việc ban hành hướng dẫn, việc hỗ trợ DNNVV chuyển đổi từ hộ kinh doanh còn gặp nhiều vướng mắc do các hộ kinh doanh vẫn lo ngại về nhiều yếu tố, trong đó có các thủ tục về kế toán, thuế, nhất là việc phải tuân thủ các quy định pháp luật khi chuyển thành DN. Nếu không có những giải pháp và hành động cụ thể để khuyến khích, DNNVV thậm chí còn thờ ơ trước đạo luật này vì nghĩ rằng mình không có cơ hội thụ hưởng. Để hỗ trợ lĩnh vực rộng và đa ngành như vậy, trước hết phải có cơ quan điều phối chung là Bộ KH&ĐT và bỏ tư duy bộ nào quan trọng hơn bộ nào.
Trong khi đó, đại diện Tổng cục Thuế khẳng định, sẽ chỉ đạo các đơn vị chức năng tham gia ý kiến, đề xuất những biện pháp hỗ trợ DN như giảm phí, chi phí cho DN trong đăng ký thành lập mới hoặc thay đổi nội dung đăng ký kinh doanh; áp dụng hóa đơn điện tử miễn phí đối với DN khởi nghiệp sáng tạo và chuyển đổi từ hộ kinh doanh. Đồng thời sẵn sàng hỗ trợ DN thông qua dịch vụ từ các đại lý thuế và nghiệp vụ kế toán…
Trước kiến nghị của các bộ, ngành, theo Thứ trưởng KH&ĐT Vũ Đại Thắng, Luật Hỗ trợ DNNVV thể hiện rõ ý nghĩa và chủ trương hỗ trợ DNNVV một cách thiết thực, thực chất và phù hợp yêu cầu phát triển DN, phát triển kinh tế của Chính phủ. Mục tiêu tổng quát là hỗ trợ DN kịp thời từ lúc tham gia đến lúc rút khỏi thị trường. Do vậy, cần có sự chung tay của các cấp, ngành, địa phương để Luật gấp rút đi vào cuộc sống và thể hiện được hiệu quả, hiệu lực. Bộ cũng sẽ chủ động phối hợp các bộ khác trong kết nối thông tin, ứng dụng các giải pháp kỹ thuật trong thu nhận xử lý thông tin, bảo đảm thông tin đầu vào chính xác, kịp thời qua các công đoạn, cơ quan liên quan... Một số thông tư, hướng dẫn thi hành Luật chưa ban hành sẽ được tăng tốc soạn thảo, trình cấp có thẩm quyền để đẩy nhanh tốc độ hoàn thiện khung khổ pháp lý, hỗ trợ DNNVV hiệu quả hơn.
