Khác với chế độ phong kiến vua là chủ, nay là chế độ dân chủ, nhà nước của dân thì dân là chủ, đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước không thể là các ông quan cách mạng, mà là công bộc của nhân dân, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Chúng ta phải hiểu rằng, các cơ quan của Chính phủ từ toàn quốc cho đến các làng, đều là công bộc của dân, nghĩa là để gánh việc chung cho dân, chứ không phải để đè đầu dân như trong thời kỳ dưới quyền thống trị của Pháp, Nhật” (2).
Để chuẩn bị cho ngày bầu cử Quốc hội đầu tiên năm 1946, đồng thời với việc triển khai những công việc hành chính, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết nhiều bài báo kêu gọi những người có tài có đức ra ứng cử, đóng góp sức lực cho đất nước. Trong bài viết Nhân tài và kiến quốc đăng Báo Cứu Quốc ngày 14-11-1945, Người viết: chúng tôi mong rằng đồng bào ta ai có tài năng và sáng kiến về những công việc đó, lại sẵn lòng hăng hái giúp ích nước nhà thì xin gửi kế hoạch rõ ràng cho Chính phủ. “Chúng tôi sẽ nghiên cứu kế hoạch ấy một cách kỹ lưỡng, có thể thực hành được thì sẽ thực hành ngay” (3). Nhiều bài viết khác của Người đăng Báo Cứu Quốc, tiếp tục phát đi tinh thần kêu gọi, thúc giục các bậc tài đức hãy mau mau ra giúp nước…
Trong công tác lãnh đạo, điều hành hoạt động của nhà nước non trẻ, việc xây dựng một Chính phủ thật sự là công bộc của dân được Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức quan tâm. Theo Người phải luôn cảnh giác những biểu hiện tha hóa, biến chất của đội ngũ cán bộ, công chức. Có như vậy, Nhà nước mới được giữ trong sạch, vững mạnh. Chỉ một tháng sau khi thành lập nước, ngày 17-10-1945, Hồ Chí Minh đã gửi thư cho UBND các kỳ, tỉnh, huyện và làng. Người nêu rõ sáu căn bệnh cần đề phòng là: trái phép, cậy thế, hủ hóa, tư túng, chia rẽ, kiêu ngạo. Người phê bình: “lấy của công dùng vào việc tư, quên cả thanh liêm, đạo đức. Ông ủy viên đi xe hơi, rồi bà ủy viên, cho đến các cô các cậu ủy viên, cũng dùng xe hơi của công. Thử hỏi những hao phí đó ai phải chịu?”. Từ đó, Người khẳng định: “Chúng ta không sợ sai lầm, nhưng đã nhận biết sai lầm thì phải ra sức sửa chữa. Vậy nên, ai không phạm những lầm lỗi trên này, thì nên chú ý tránh đi, và gắng sức cho thêm tiến bộ. Ai đã phạm những lầm lỗi trên này, thì phải hết sức sửa chữa; nếu không tự sửa chữa thì Chính phủ sẽ không khoan dung. Vì hạnh phúc của dân tộc, vì lợi ích của nước nhà, mà tôi phải nói. Chúng ta phải ghi sâu những chữ “công bình, chính trực” vào lòng” (4).
Trên Báo Cứu Quốc số ra ngày 19-9-1945, Người viết: “… Chính phủ là công bộc của dân vậy. Các công việc của Chính phủ làm phải nhằm vào một mục đích duy nhất là mưu tự do hạnh phúc cho mọi người. Cho nên Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải đặt quyền lợi dân lên trên hết thảy. Việc gì có lợi cho dân thì làm. Việc gì có hại cho dân thì phải tránh” (5).
Cùng với việc xây dựng Chính phủ Trung ương, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn phải lựa chọn những người tài - đức xứng đáng để bầu vào UBND các cấp. Người viết: “Các Ủy ban nhân dân làng, phủ là hình thức Chính phủ địa phương, phải chọn trong những người có công tâm, trung thành, sốt sắng với quyền lợi dân chúng, có năng lực làm việc, được đông đảo dân làng tín nhiệm. Không thể nhờ tiền tài hay một thế lực gì khác mà chui vào lọt các Ủy ban đó” (6).
Báo Cứu Quốc số ra ngày 5-1-1946, đăng bài: Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người viết: “Ngày mai là một ngày vui sướng của đồng bào ta, vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử... Ngày mai, dân ta sẽ tự do lựa chọn và bầu ra những người xứng đáng thay mặt cho mình, và gánh vác việc nước.
Ngày mai, người ra ứng cử thì đông, nhưng số đại biểu thì ít, lẽ tất nhiên, có người được cử, có người không được cử.
Những người trúng cử, sẽ phải ra sức giữ vững nền độc lập của Tổ quốc, ra sức mưu sự hạnh phúc cho đồng bào. Phải luôn luôn nhớ và thực hành câu: Vì lợi nước, quyền lợi nhà; vì lợi chung, quên lợi riêng. Phải làm cho xứng đáng với đồng bào, cho xứng đáng với Tổ quốc.
Người không trúng cử, cũng không nên ngã lòng. Mình đã tỏ lòng hăng hái với nước, với dân, thì luôn luôn phải giữ lòng hăng hái đó. Ở trong Quốc hội hay ở ngoài Quốc hội, mình cũng cứ ra sức giúp ích nước nhà. Lần này không được cử, ta cứ gắng làm cho quốc dân nhận rõ tài đức của ta, thì lần sau quốc dân nhất định cử ta.
Ngày mai, tất cả các bạn cử tri, đều phải nhớ đi bầu cử. Ngày mai, mỗi người đều nên vui vẻ hưởng quyền lợi của một người dân độc lập, tự do” (7).
Ngày chủ nhật, 23-5-2021, cử tri cả nước sẽ tham gia bỏ phiếu bầu đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026. Xin điểm lại những căn dặn của Bác Hồ về bản chất nhà nước ta, về việc tìm người tài đức và nhất là việc lựa chọn những người thật sự xứng đáng để bầu vào cơ quan quyền lực các cấp. 75 năm đã qua, bối cảnh đất nước, trình độ dân trí của nhân dân… đã khác, song ý nghĩa của việc lựa chọn những người thật sự là công bộc của dân không thay đổi. Vì suy cho cùng: Cán bộ là gốc của công việc. Chọn được người thật sự có tài đức tham gia Quốc hội và HĐND các cấp, mới làm cho những cơ quan này thật sự của dân, do dân và vì dân, như mong ước của nhân dân và Bác Hồ.
(1) Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia - Sự thật, H, 2011, tập 6, tr. 232.
(2) Hồ Chí Minh Toàn tập, sđd, tập 4, tr. 64, 65.
(3) Hồ Chí Minh Toàn tập, sđd, tập 4, tr. 114.
(4) Hồ Chí Minh Toàn tập, sđd, tập 4, tr. 66.
(5, 6) Hồ Chí Minh Toàn tập, sđd, tập 4, tr. 21.
(7) Hồ Chí Minh Toàn tập, sđd, tập 4, tr. 166.
