Trải nghiệm không gian di sản Văn hóa Sa Huỳnh

Từ dấu mốc năm 1909, Sa Huỳnh trở thành địa danh nổi tiếng khi là nơi đầu tiên phát lộ nền văn hóa thời tiền sử có niên đại từ 2.500 đến 3.000 năm trước. Là một trong ba nền văn hóa cổ lớn của Việt Nam (cùng với Đông Sơn và Óc Eo), các tư liệu khoa học khảo cổ, địa chất… đều cho thấy Sa Huỳnh thủơ xưa là mảnh đất vàng để con người cư ngụ, phát triển lâu đời, tạo ra di sản địa văn hóa mang tầm quốc tế. Bởi vậy, quần thể di tích khảo cổ, di tích văn hóa-lịch sử gắn với đầm nước ngọt An Khê đã được công nhận là di tích cấp quốc gia đặc biệt vào cuối năm 2022 và được tỉnh Quảng Ngãi định hướng trở thành di sản văn hóa thế giới.

Điểm đặc biệt là những tinh hoa Văn hóa Sa Huỳnh được trao truyền và tiếp nối qua bao thế hệ vẫn hiện hữu sống động chung quanh “trái tim” - đầm nước ngọt An Khê. Sống trong vùng di sản đa phần là nông dân - ngư dân - diêm dân nên người Sa Huỳnh hôm nay vẫn mưu sinh bằng nghề gốm thủ công, trồng lúa nước ven đầm, đánh bắt cá bằng những con thuyền nhỏ thô sơ, làm muối biển, canh tác nông nghiệp trên ruộng bậc thang xếp bằng đá… như cha ông bao đời vẫn vậy. Bởi thế, lựa chọn loại hình du lịch cộng đồng để trải nghiệm không gian di sản Văn hóa Sa Huỳnh sẽ giúp du khách có cảm giác được “xuyên không” về miền quá khứ.

Họ sẽ được thăm làng muối Sa Huỳnh, để hiểu tri thức sản xuất tích tụ bao đời, cảm nỗi nhọc nhằn để chưng cất từng hạt muối. Họ cũng được trải nghiệm làm đất, tạo hình với kỹ thuật nặn tay kết hợp bàn xoay chậm và trầm trồ với những lò nung thủ công, những sản phẩm mộc không hề sử dụng một loại nước men nào ở các làng gốm Trung Sơn và Vĩnh An. Gốm Sa Huỳnh góp phần làm nên điểm nhấn đặc trưng mộ chum của Văn hóa Sa Huỳnh. Bộ sưu tập 18 bình hoa gốm Long Thạnh cũng đã được công nhận là bảo vật quốc gia nên những làng nghề này được khách du lịch đặc biệt yêu thích.

Trải nghiệm thu hút du khách nhất chính là chuyến khám phá Gò Cỏ (phường Sa Huỳnh) - một làng chài duyên hải Nam Trung Bộ được ví như một công viên di sản làng. Nằm giữa vùng đất từng là cái nôi của nền văn hóa Sa Huỳnh, thăm giếng cổ và bia ký Chăm-pa hay ngồi thuyền nan khám phá đời sống ngư dân nơi gành đá ven làng, ghé Nhà trưng bày Văn hóa Sa Huỳnh hay giao lưu Bài chòi - hát Hố cùng người dân bản địa là những trải nghiệm mà du khách không thể bỏ qua khi đến nơi đây. Có thể nói, Gò Cỏ đã thay da đổi thịt nhờ di sản. Thay vì xây dựng một điểm du lịch tách biệt với đời sống bản địa, nhà truyền thống - nghề thủ công cùng phương thức đánh bắt - tri thức và tập quán địa phương được gìn giữ, phục hồi và phát huy để làm nên những trải nghiệm văn hóa chân thực, giàu bản sắc.