1/Buổi lễ tổ chức trang trọng tại Nhà hát Lớn Hà Nội với sự có mặt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Phát biểu tại buổi lễ, Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng nhấn mạnh, Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943 ra đời với ba nguyên tắc Dân tộc hóa, Đại chúng hóa và Khoa học hóa đã trở thành ngọn cờ tập hợp các tầng lớp trí thức, văn nghệ sĩ theo tiếng gọi non sông, tham gia vào cuộc kháng chiến vĩ đại do Đảng lãnh đạo, phục vụ cách mạng, phụng sự nhân dân, phụng sự Tổ quốc... Trải qua các cuộc kháng chiến giành độc lập, tự do, thống nhất đất nước, lớp lớp văn nghệ sĩ đã dâng hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân, dành cả cuộc đời, trí tuệ và tài năng của mình cống hiến cho sự nghiệp cách mạng, sáng tác những tác phẩm giá trị, góp phần to lớn làm nên những kỳ tích, khẳng định phẩm giá con người Việt Nam trước bom đạn kẻ thù. Nhiều người đã anh dũng hy sinh trong tư thế nghệ sĩ - chiến sĩ. Nhiều tác phẩm ra đời trong những năm tháng đó đã trở thành di sản quý báu của dân tộc.
2/Ông Bùi Quang Tuấn, con trai cố nhà văn Bùi Hiển (1919-2009) người được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật năm 2022 chia sẻ, có được giải thưởng mà bố tôi được truy tặng lần này, gia đình tôi rất biết ơn Hội Nhà văn Việt Nam vẫn rất quan tâm, sâu sát làm hồ sơ đề cử mặc dù bố tôi đã mất từ năm 2009. Các tác phẩm của bố tôi được tôn vinh trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật năm 2022 gồm ba tập truyện ngắn “Trong gió cát” (1965), “Hoa và thép” (1972) và “Tâm tưởng” (1985). Vốn được đề cử giải thưởng cao quý này từ năm 2001, nhưng ông đã khiêm tốn từ chối để dành cơ hội cho người khác.
Nhà văn Bùi Hiển nguyên là phóng viên tổ Nông thôn của Báo Nhân Dân khoảng những năm 1954, 1955. Ông có nhiều đóng góp vào sự nghiệp văn học nước nhà cũng như trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sinh ra tại Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, nhà văn Bùi Hiển nổi tiếng với tác phẩm “Nằm vạ” đăng báo Ngày Nay vào tháng 9/1940. Tháng 8/1945, ông tham gia Tổng khởi nghĩa tại thành phố Vinh (Nghệ An) rồi đi kháng chiến và đảm nhiệm nhiều chức vụ như Chủ tịch Hội Văn hóa Cứu quốc Nghệ An, lên chiến khu Việt Bắc rồi về công tác tại Báo Nhân Dân, là hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam năm 1957, tham gia ban chấp hành hội trong nhiều khóa, từng làm Chủ tịch Hội đồng văn xuôi của hội. Bản thân ông luôn xông xáo đến nhiều nơi, cho ra nhiều bút ký, truyện ngắn, tiểu luận lẫn dịch thuật. Trong đó truyện ngắn ông đóng góp nhiều nhất, nhiều tác phẩm hoặc trích đoạn được đưa vào giảng dạy trong trường học qua nhiều thời kỳ.
3/Tác phẩm nhiếp ảnh duy nhất được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2022 là bộ ảnh “Hai người lính” của nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà báo Chu Chí Thành chụp năm 1973. Bộ ảnh gồm 4 bức ảnh “Tay bắt mặt mừng”, “Hai người lính”, “Cầu Quảng Trị” và “Những bàn tay lưu luyến” với hai nhân vật chính bá vai nhau là chiến sĩ quân giải phóng Nguyễn Huy Tạo và người lính “bên kia giới tuyến” Bùi Trọng Nghĩa, chụp tại Quảng Trị ngay sau ngày Hiệp định Paris được ký kết.
Ôm giải thưởng vừa được nhận trong lòng, ông kể lại, tôi phải đến tận vùng giáp ranh để chứng kiến và tác nghiệp về tình hình thi hành Hiệp định của hai bên. Vừa từ Hà Nội vào, điều tôi thấy bất ngờ là không còn một tiếng súng nào nữa, mà ở đó những người lính Sài Gòn đang rất vui vẻ, qua chơi với các chiến sĩ giải phóng và du kích chốt Long Quang, xã Triệu Trạch (Triệu Phong, Quảng Trị). Những người lính hai bên giới tuyến bá vai, bắt tay nhau nói chuyện hết sức tự nhiên và tôi may mắn đã chớp ngay được khoảnh khắc đặc biệt đó. Khoảnh khắc trôi nhanh nên mỗi hình ảnh chỉ là một lần bấm máy. Lúc đó tôi đã thật sự xúc động và hiểu rằng khi dừng tiếng súng thì người lính cộng hòa cũng như các chiến sĩ giải phóng đều sẽ không còn lòng hận thù nữa mà chỉ là những người dân Việt Nam với nhau. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Chu Chí Thành xúc động: Bác Hồ từng nói, “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một” và tôi rất tự hào khi đã làm theo đúng tinh thần của Bác Hồ. Đó là thời điểm tôi thật sự thấy rõ lời Bác dạy diễn ra đúng như thực tế. Mong muốn thống nhất, muốn là một dân tộc luôn có trong trái tim tất cả người dân Việt Nam. Bản thân luôn nhớ đến Bác, tự hào về Bác nên tuy còn rất trẻ nhưng tôi đã thấm nhuần và làm theo tư tưởng, đạo đức của Người.
4/Trong thời kỳ đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đội ngũ văn nghệ sĩ đã kế thừa và phát huy truyền thống văn hóa, chủ nghĩa yêu nước và nhân văn, gắn bó sâu sắc với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, tiếp tục có những tác phẩm đa dạng về đề tài, phong phú về thể loại và phương thức thể hiện, sâu sắc về tư tưởng, phản ánh được những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử của sự nghiệp đổi mới, cùng những vấn đề mới, “nóng” của thời cuộc, của đất nước hôm nay.
Nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật qua tác phẩm sách “Họ đã sống như thế”, nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Á rất tự hào. Đây là cuốn sách ảnh anh thực hiện cách đây 10 năm, trong đó là một trăm nhân vật với thân phận hết sức khắc nghiệt nhưng có nghị lực sống đáng trân trọng. Anh chia sẻ, trong hai năm, tôi đã ghi lại được 100 mảnh đời, 100 tấm gương lao động... Mỗi khoảnh khắc trong ảnh là một bài học về lý tưởng sống giàu sức thuyết phục và thấm đẫm giá trị nhân văn. Cuốn sách của NSNA Nguyễn Á đã lay động nhiều người về lẽ sống qua thông điệp: “Không gì là không thể với người khuyết tật, họ có thể làm mọi thứ, thậm chí có thể làm giỏi hơn những người bình thường như chúng ta”.
Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước sẽ tiếp tục là nguồn động viên, khích lệ của Đảng và Nhà nước đối với đội ngũ văn nghệ sĩ, những người đóng vai trò then chốt trong việc gìn giữ và phát triển văn hóa, con người Việt Nam.
