Phóng viên (PV): Vì sao anh quyết định đi sâu vào nhạc sĩ Đoàn Chuẩn để hình thành cuốn sách?
Nhà văn Nguyễn Trương Quý (NTQ): Để chọn một nhân vật làm trung tâm của cuốn du khảo “Một thời Hà Nội hát” (NXB Trẻ), cần hội đủ những yếu tố: tác phẩm, cuộc sống và sự gắn bó của nhân vật ấy với Hà Nội. Ở đây Đoàn Chuẩn là một nhân vật có đủ những khía cạnh để đại diện. Một đô thị quyến rũ là nơi tồn tại những huyền thoại phố phường, những vẻ đẹp lãng mạn được truyền tụng. Đoàn Chuẩn là một phát ngôn viên, một sứ giả cho vẻ đẹp ấy.
Điều quan trọng trước tiên là tôi rất yêu thích những bài hát của Đoàn Chuẩn - Từ Linh. Đúng là Đoàn Chuẩn viết không nhiều, cả thảy cho đến giờ thống kê được chỉ có 20 ca khúc, trong đó cũng chỉ công bố lúc sinh thời chừng 16 bài. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn là số lượng bài được công chúng yêu thích chiếm tỷ lệ rất cao. Sở dĩ vậy vì trong số các nhạc sĩ tân nhạc, người có dấu ấn sáng tạo của một tác giả không nhiều, và Đoàn Chuẩn - Từ Linh là cái tên như vậy. Những bài hát không bị lẫn với tác giả khác, hơn thế là mang một không khí của Hà Nội xưa cũ, một lối sống và quan niệm thẩm mỹ của một thế hệ. Hà Nội trong âm nhạc Đoàn Chuẩn có độ đậm đặc dù không gọi tên trực tiếp, đủ để khiến cho những ca khúc này được coi như đại diện một Hà Nội.
PV: So với “Còn ai hát về Hà Nội” xuất bản năm 2013, tôi nhận thấy sự hứng thú, tâm huyết và cả dấu ấn nghiên cứu của anh nhiều hơn trong cuốn sách này. Điều đó có khiến anh mất nhiều thời gian hơn?
NTQ: Cuốn sách này thật ra được khởi thảo từ một bài báo tôi viết trên một tờ báo Tết năm ngoái. Trong thời gian đó, tôi cũng hoàn thành khóa cao học truyền thông ở Anh. Sau khóa học tôi có ý định xuất bản một tuyển tập những nghiên cứu của mình về những vấn đề văn hóa trong lịch sử hiện đại Việt Nam, trong đó có những bài về sự hình thành bản sắc Hà Nội nhìn từ góc độ chuyên ngành học, và tôi định dành một phần nghiên cứu hiện tượng Đoàn Chuẩn. Nhưng rồi bài viết ngắn 3.000 từ đã trở thành dài, những dữ liệu và khảo cứu đã lôi kéo tôi đi đến vài vạn từ rồi trở thành một bản thảo riêng.
Việc hoàn thành bản thảo không mất nhiều thời gian, vì đây thật sự là một đề tài tôi tâm huyết và tôi đã theo dõi Đoàn Chuẩn từ lâu. Từ hồi nhạc sĩ còn sống, tôi đã gặp ông nhiều lần. Tuy nhiên thật sự là phải cảm ơn việc đi học vì tôi nhìn ra được phương pháp và cơ sở lý thuyết để khảo cứu. Mặc dù vẫn trung thành với cái giọng điệu và suy nghĩ vốn có của mình, tôi cũng thấy mình trưởng thành hơn, có đất để đào xới tận cùng những vấn đề, không còn dừng lại ở những bài tiểu luận hay tản văn nhỏ nữa. Việc thu thập tài liệu, tiếp xúc và phỏng vấn các nhân vật còn sống cũng tương đối mất công, nhưng khiến tôi tự tin và chắc chắn hơn về một giai đoạn lịch sử chưa quá xa của Hà Nội nhưng chưa được nghiên cứu nhiều, nhất là khía cạnh những câu chuyện nhỏ của đô thị mà tôi gọi là “vi lịch sử của Hà Nội”.
PV: Nhiều người mới chỉ quan tâm đến Đoàn Chuẩn của những ca khúc… Còn một Đoàn Chuẩn khác, được anh khai thác và đề cập khá kỹ, đó là Đoàn Chuẩn với rạp chiếu bóng Đại Đồng? Và nhiều sáng tác của Đoàn Chuẩn được viết ngay trên tầng ba của rạp hát vang bóng này?
NTQ: Trong một số bản nhạc được Đoàn Chuẩn chép tay vào năm 1990, ông đã ghi những dòng đề từ rằng viết tại rạp Đại Đồng (46 Hàng Cót, Hà Nội). Thời điểm ông biến nó thành một sân khấu ca nhạc sôi động suốt năm 1955 cũng trùng với thời điểm ông sáng tác sung sức nhất. Trong hai năm 1955-1956 ông đã viết tới sáu ca khúc đều thuộc loại đặc sắc, trong khi trước đó mỗi năm trung bình ông chỉ viết một bài. Vì thế tôi đã đặt tên chương về rạp Đại Đồng là “Nơi an trú của mùa thu”.
PV: Và chính bởi thế, anh quyết định chọn rạp Đại Đồng để tổ chức một chương trình nghệ thuật “Chuyện tình tà áo xanh” nhân dịp ra mắt cuốn sách “Một thời Hà Nội hát” vào tối 14-12?
NTQ: Trong khi đi khảo sát thực địa cho cuốn sách, tôi phát hiện ra rạp Đại Đồng nay là trung tâm văn hóa quận Hoàn Kiếm, đã được tu sửa và trong tình trạng khá tốt. Mặc dù ngày nay nó là một sàn nhảy cổ điển, nhưng người phụ trách cũng rất sẵn lòng để cho thuê tổ chức một chương trình ca nhạc. Tôi trao đổi với đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp, người tổ chức chương trình, và thấy đây là cơ hội tuyệt vời để có thể phục dựng lại không khí của rạp Đại Đồng 63 năm trước, cũng là dịp để tôn vinh những sáng tác của Đoàn Chuẩn ở địa điểm ông từng gắn bó.
PV: Trân trọng cảm ơn anh!
