Từ đó, họ tiếp tục tìm kiếm cộng sự, nhất là người trẻ chung đam mê sáng tạo, tôn vinh văn hóa Việt Nam và chung khát vọng đưa văn hóa nghệ thuật Việt Nam hòa điệu với đời sống văn hóa đương đại thế giới.
Bền bỉ thể nghiệm
Trong hơn hai năm qua, khán giả sân khấu có dịp chứng kiến nhiều sự kiện “lần đầu tiên” diễn ra: Từ chương trình nhạc hòa tấu với nhạc cụ được chế tác từ đồ sành, gốm thuần Việt Nam, mộc mạc, đằm thắm (GOM Show), vở nhạc kịch phong cách Broadway (Giấc mơ Chí Phèo), cảm tác từ truyện ngắn “Chí Phèo” của nhà văn Nam Cao đến vở ballet đương đại (Dó), kể câu chuyện văn hóa truyền thống Việt Nam với những chất liệu từ cuộc sống thôn dã...
Để có được “Giấc mơ Chí Phèo” với sự đồng hành của Nhà hát Ca Múa Nhạc Thăng Long, tổng đạo diễn - nhạc sĩ Dương Cầm đã ấp ủ mong ước dàn dựng những vở nhạc kịch mang phong cách Broadway từ cả 10 năm trước. Những kinh nghiệm trong thực tế công việc của một nhạc sĩ kiêm nhà sản xuất, giám đốc âm nhạc của nhiều chương trình, sự kiện giúp anh vừa rèn nghề, vừa có một mạng lưới quan hệ rộng khắp, hỗ trợ tìm kiếm các gương mặt nghệ sĩ trẻ giàu tiềm năng và nhiệt huyết theo đuổi đam mê cùng anh và ekip. Cô gái đóng vai Thị Nở trong hơn 10 đêm diễn, trước khoảng 10 nghìn khán giả là một sinh viên Trường cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, diễn viên đảm nhận vai Chí Phèo là ca sĩ trẻ đến từ Hải Phòng.
Tương tự, để có được “GOM Show”, các nghệ sĩ nòng cốt dựng nên nhóm Đàn Đó, từ năm 2012, cũng âm thầm nuôi giấc mơ có được các chương trình biểu diễn vừa thể hiện được sự phóng khoáng, tươi mới của sáng tạo âm nhạc hiện đại vừa thấm đẫm tinh thần truyền thống, bản sắc nghệ thuật của cha ông. Từ những chiếc chum, bình gốm, chiếc giành đan bằng nan tre và nhiều nhạc cụ truyền thống của đồng bào trên khắp mọi miền, họ nghiên cứu, cải tạo, biến chúng thành nhạc cụ phù hợp với dòng chảy thanh âm mới mẻ.
Ở trong lĩnh vực ballet, tuy kén chọn khán giả hơn hẳn nhưng cũng vẫn có những nỗ lực sáng tạo bền bỉ, không ngừng nghỉ của các nghệ sĩ, biên đạo, nhà sản xuất, mong đóng góp vào sự đa dạng, mới mẻ của đời sống nghệ thuật Việt Nam hôm nay. Để đạt được tiêu chuẩn “đặt hàng” của Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, hai tác giả đồng biên đạo Vũ Ngọc Khải và NSƯT Phan Lương đã trải qua nhiều tháng ngày “làm việc xuyên ngày đêm” để xây dựng kịch bản và phác đồ cho mỹ thuật sân khấu, trang phục, đạo cụ... Đội ngũ bên họ đã cùng làm nên “Dó”, kể câu chuyện về văn hóa Việt Nam thấm đượm dư vị truyền thống tinh tế, chân tình, ấm áp, thuần khiết thông qua cách xây dựng nhân vật cùng vũ điệu đặc trưng, cách thiết kế mỹ thuật sân khấu và trang phục diễn xuất, cách đan xen những tiết mục giao đãi với khán giả gợi không khí của biểu diễn nghệ thuật dân gian truyền thống đầy ý vị.
Vẫn luôn cần nhiều trợ lực
Từ một số đêm diễn dài (khoảng 90 phút), “GOM Show” đang được điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu đa dạng của khán giả, theo hướng tiết mục trong một tour du lịch quốc tế, chương trình do các tổ chức, doanh nghiệp đặt hàng… Hiện tại, “GOM Show” duy trì lịch biểu diễn cố định vào ba tối cuối tuần tại Rạp Khăn quàng đỏ, Hà Nội, nhận được đánh giá rất tích cực của tổ chức Trip Advisor.
Nhưng không phải show nghệ thuật mới nào cũng có thể linh hoạt đáp ứng quy mô và nhu cầu của khán giả như “GOM Show”. “Giấc mơ Chí Phèo” hay “Dó” đều do các đơn vị tư nhân, cá nhân nghệ sĩ-tác giả đầu tư kinh phí sản xuất ban đầu, các đơn vị nhà hát đồng hành ở góc độ nguồn lực, pháp nhân, cơ sở vật chất cho tập luyện... Số lượng buổi diễn của “Giấc mơ Chí Phèo” hiện dừng lại ở con số vô cùng khiêm tốn nếu so với sự đầu tư tài chính và năng lượng sáng tạo của đội ngũ tham gia. Còn về vở “Dó”, biên đạo Vũ Ngọc Khải cho biết, suốt gần hai năm kể từ khi hoàn thành các buổi diễn đặt hàng của Phái đoàn Liên minh châu Âu, ekip nghệ sĩ-tác giả và nhà sản xuất đã dành nhiều thời gian cho công tác tiếp thị, quảng bá tác phẩm, mong nó có thể nhận được sự hỗ trợ về cơ sở vật chất và kinh phí tổ chức biểu diễn nhưng “chưa nhận được cái gật đầu nào” từ tất cả các bên.
Toàn bộ ekip quyết định “tất tay” với đêm duy nhất đưa “Dó” trở lại sân khấu, tại Hà Nội, cuối tháng 3 này, dù cầm chắc không thể thu hồi vốn. Biên đạo Vũ Ngọc Khải nói: “Chúng tôi muốn tiếp tục truyền cảm hứng sáng tạo nghệ thuật tích cực nhất đến toàn bộ đội ngũ tham gia chương trình và gửi thông điệp thẩm mỹ tuyệt vời nhất về giao thoa văn hóa Đông - Tây đến khán giả có mặt tại đêm diễn. Từ đó, thêm động lực để tiếp tục có các tác phẩm, ballet đương đại tương tự Dó, đạt tiêu chuẩn biểu diễn quốc tế mà vẫn nói được rõ nét câu chuyện văn hóa Việt Nam. Ở đó, có sự sáng tạo chứ không phải sao chép truyền thống”.
Có thể nói, sáng tạo nên một tác phẩm nghệ thuật biểu diễn vừa mang hình thức nghệ thuật hiện đại, vừa chứa đựng bản sắc, câu chuyện, tâm hồn Việt Nam là một hành trình dài với nhiều khúc quanh khó khăn. Chính vì thế, chắc chắn, những nỗ lực của các nghệ sĩ và nhà sản xuất tư nhân trong việc đưa tác phẩm đến với công chúng rộng rãi luôn cần nhiều trợ lực hơn từ phía cộng đồng xã hội. Họ cần thu hồi vốn đã đành. Điều cần hơn chính là tiếp tục có điều kiện giới thiệu vở diễn đến đông đảo khán giả, để người Việt Nam có dịp được thấy, cảm nghiệm sức sống, vẻ đẹp của bản sắc văn hóa được truyền tải qua ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại.
Từ thực tế nói trên, có thể thấy mô hình các quỹ tài trợ của nhà nước hoặc xã hội hóa là rất cần thiết, góp phần đưa những tác phẩm có quy mô dàn dựng lớn, giàu chất lượng nghệ thuật song còn khiêm tốn tiềm năng thương mại hóa đến với đông đảo công chúng hơn nữa. Nguồn quỹ này có thể sử dụng để hỗ trợ giá vé cho một số bộ phận khán giả thu nhập thấp hoặc chưa có thu nhập như sinh viên, học sinh THPT, hỗ trợ chi phí thuê địa điểm biểu diễn, hỗ trợ thù lao diễn xuất đối với các diễn viên tham gia chương trình và đang công tác tại các nhà hát công lập... Khi một tác phẩm nghệ thuật có đời sống lâu dài trong công chúng, đó là sự khuyến khích và nguồn nuôi dưỡng năng lượng sáng tạo lớn nhất đối với các nghệ sĩ-tác giả, từ đó, truyền cảm hứng sáng tạo thúc đẩy tinh thần thể nghiệm mạnh mẽ hơn nữa tới các thế hệ nghệ sĩ khác, đem lại sức sống, sự sôi động của đời sống nghệ thuật đất nước, hôm nay.
