Du lịch dựa trên bản sắc dân tộc hay du lịch dân tộc (ethnic tourism) hiện là loại hình được đặc biệt quan tâm ở nhiều khu vực và quốc gia trên thế giới. Không chỉ tạo cơ hội để các cộng đồng bản địa giới thiệu và quảng bá kho tàng văn hóa giá trị tới bè bạn năm châu, sản phẩm của loại hình này còn giúp gìn giữ, phục hồi các giá trị văn hóa truyền thống và thúc đẩy niềm tự hào của từng dân tộc. Đặc biệt, du lịch dân tộc còn đóng góp quan trọng vào nền kinh tế địa phương, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của các cộng đồng dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa luôn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.
Vùng cao Quảng Ngãi vốn là địa bàn cộng cư của hơn 170 nghìn hộ đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Được thiên nhiên ưu đãi nhiều danh lam thắng cảnh kỳ thú, như: núi Cà Đam cao hơn 1.400m, thác Lụa cùng ruộng bậc thang Sơn Tây Thượng. Hay suối khoáng nóng Thạch Bích, thác Cao Muôn, hồ Nước Trong, hồ thủy điện Đắk Đring… Những giá trị tự nhiên này không chỉ mang đến cảnh quan hấp dẫn, hùng vĩ mà còn gắn liền với truyền thuyết, phong tục và lễ hội của các dân tộc thiểu số. Khách du lịch có thể vừa khám phá thiên nhiên vừa tìm hiểu văn hóa bản địa như thưởng thức nghệ thuật trình diễn chiêng của người H’rê và nghệ thuật đấu chiêng của người Co, đắm mình trong Lễ hội Điện Trường Bà tri ân Thánh Mẫu Thiên Y A Na hoặc Lễ hội Ăn trâu của dân tộc Ca Dong…
Nhận thức rõ những lợi thế và điểm mạnh đó, thời gian gần đây, tỉnh đã có những bước đi cụ thể nhằm đánh thức tiềm năng của vùng đất này. Một số mô hình hiệu quả bước đầu được ghi nhận như: Điểm du lịch A Biu hay làng nghề dệt thổ cẩm Teng… Bên cạnh đó, các xã Tu Mơ Rông, Măng Ri, Sa Bình, Ngọc Linh, Đăk Kôi với nhiều cảnh quan thiên nhiên gắn liền với đời sống đồng bào Xơ Đăng, Ba Na… đã tạo nên thế mạnh riêng cho sản phẩm du lịch dân tộc hấp dẫn.
Việc phát triển du lịch dân tộc tại khu vực miền núi Quảng Ngãi không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho địa phương mà còn đóng góp vào bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả và bền vững loại hình du lịch này, Quảng Ngãi xác định phải hình thành chiến lược quản lý và phát triển theo hướng bền vững nhằm bảo tồn các giá trị văn hóa, đồng thời hạn chế những tác động tiêu cực có thể xảy ra đối với các cộng đồng dân tộc địa phương.
Mở rộng mô hình làng du lịch cộng đồng
Hiện nay, 50 xã, phường phía tây tỉnh Quảng Ngãi đã có 11 làng du lịch cộng đồng. Du khách có thể thưởng thức nghệ thuật biểu diễn cồng chiêng-xoang, tham quan vườn sâm Ngọc Linh và ngắm ruộng bậc thang nơi Làng du lịch Tu Thó (xã Măng Ri) hay tìm hiểu những nét văn hóa đặc trưng của người Mơ Nâm được gìn giữ vẹn nguyên ở thôn Kon Chênh (xã Măng Đen), không gian trưng bày hơn 20 nhạc cụ truyền thống của người Giẻ Triêng tại xã Dục Nông.
