TĂNG TRƯỞNG CAO NHƯNG NHIỀU NỖI LO
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP): Trong sáu tháng đầu năm 2025, ngành thủy sản Việt Nam ghi nhận sự phục hồi mạnh mẽ với kim ngạch xuất khẩu đạt 5,25 tỷ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ năm 2024; tổng sản lượng thủy sản đạt khoảng 4,5 triệu tấn (tăng 3,1%), trong đó, thủy sản khai thác đạt 1,97 triệu tấn, thủy sản nuôi trồng đạt 2,57 triệu tấn. Trong tháng 7, xuất khẩu thủy sản cả nước đạt khoảng 971 triệu USD, tăng 6,1% so với cùng kỳ; lũy kế bảy tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 6,22 tỷ USD, tăng 17,2% so với cùng kỳ năm trước. Tôm tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, đạt 2,49 tỷ USD trong bảy tháng, tăng 23,6% so với cùng kỳ năm trước. Mặt hàng cá tra cũng tăng trưởng tích cực, kim ngạch xuất khẩu bảy tháng đạt khoảng 1,22 tỷ USD, tăng 11,1%.
Đáng mừng là sau kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) đối với thuế chống bán phá giá (áp dụng cho sản phẩm phi-lê cá tra đông lạnh nhập khẩu từ Việt Nam), Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã miễn thuế chống bán phá giá thêm gần 10 doanh nghiệp Việt Nam, giúp củng cố niềm tin và kỳ vọng vào thị trường này. Bên cạnh đó, các thị trường nhập khẩu lớn các mặt hàng thủy sản của Việt Nam như Trung Quốc, Nhật Bản, Liên minh châu Âu (EU), ASEAN… đều có mức tăng trưởng khả quan. Đặc biệt, xuất khẩu thủy sản của nước ta sang Trung Quốc trong bảy tháng đạt 1,33 tỷ USD, tăng 42,6% so cùng kỳ 2024.
Tuy nhiên, thị trường Hoa Kỳ (chiếm tỷ trọng lớn) đang phát sinh trở ngại do chính sách thuế quan mới, khiến đơn hàng của doanh nghiệp có dấu hiệu chậm lại. Khi mức thuế đối ứng 20% được Hoa Kỳ áp dụng (từ ngày 7/8), mặt hàng tôm của Việt Nam sẽ mất lợi thế cạnh tranh so với một số quốc gia khác (Ecuador, Indonesia, Philippines…). Hơn thế nữa, nếu Hoa Kỳ giữ nguyên mức thuế chống bán phá giá tôm lên tới 33,29%, mặt hàng tôm Việt Nam có nguy cơ cao không xuất khẩu được sang thị trường này. Mặt hàng cá tra cũng sẽ bị ảnh hưởng nặng về chi phí và giá thành khi thuế đối ứng mới được áp dụng.
Mặt hàng cá ngừ đối mặt khó khăn khi kim ngạch xuất khẩu trong tháng 7 giảm gần 19%. Lực cản chủ yếu là do một số quy định tại Nghị định số 37/2024/NĐ-CP (bổ sung một số điều của Nghị định 26/2019/NĐ-CP ngày 8/3/2019 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản; có hiệu lực từ ngày 19/5/2024) như cấm trộn lẫn nguyên liệu khai thác trong nước với nhập khẩu, quy định kích thước tối thiểu của cá ngừ vằn được phép khai thác… Điều này khiến cho ngư dân không dám khai thác cá ngừ và nếu khai thác cũng không bán được; trong khi doanh nghiệp thiếu nguyên liệu trong nước để chế biến xuất khẩu và không tận dụng được lợi thế thuế quan trong hạn ngạch cá ngừ 11.500 tấn sang EU theo hiệp định EVFTA.
LINH HOẠT NHIỀU GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ
Theo nhận định của VASEP, trong những tháng cuối năm 2025, hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sẽ gặp không ít thách thức. Những rào cản lớn là mức thuế đối ứng 20% của Hoa Kỳ đối với các mặt hàng nhập khẩu từ Việt Nam, trong đó có thủy sản (mặt hàng tôm xuất khẩu có nguy cơ mất thị trường Hoa Kỳ; các mặt hàng cá tra, cá ngừ cũng bị ảnh hưởng nặng); các bất ổn địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng… Tuy vậy, dư địa tăng trưởng các dòng sản phẩm chế biến sâu vẫn sẽ khả quan nhờ sự phục hồi mạnh mẽ của thị trường Trung Quốc, ASEAN, Nhật Bản, tín hiệu gỡ bỏ rào cản kỹ thuật từ các nước thuộc khối EU, các hiệp định thương mại (EVFTA, CPTPP, UKVFTA) tiếp tục tạo lợi thế về thuế quan so với các quốc gia cạnh tranh.
Đối với thị trường Hoa Kỳ và mặt hàng tôm, ông Trương Đình Hòe (Cố vấn Ban Chấp hành VASEP) cho rằng: Hoa Kỳ chỉ áp thuế chống bán phá với sản phẩm tôm đông lạnh. Vì vậy, các doanh nghiệp có thế mạnh về chế biến sâu có thể tập trung xuất khẩu các sản phẩm tôm có giá trị gia tăng cao sang Hoa Kỳ. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tiếp tục tăng cường xuất khẩu sang các nước châu Á, các quốc gia thành viên của Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).
Theo Tổng Thư ký VASEP Nguyễn Hoài Nam, Chính phủ và các bộ liên quan cần sớm xem xét, đề xuất sửa đổi một số vướng mắc phát sinh từ việc triển khai Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Theo đó, việc áp mức thuế giá trị gia tăng cho các sản phẩm và phụ phẩm nông nghiệp còn thiếu rõ ràng; doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xác định chính xác mức thuế suất áp dụng cho loại sản phẩm. Điều này khiến việc kê khai thuế trở nên rủi ro, dễ dẫn đến sai sót và bị truy thu, xử phạt. Đáng lo hơn là thủ tục hoàn thuế giá trị gia tăng cho hàng xuất khẩu. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp chỉ được hoàn thuế nếu các nhà cung cấp đầu vào đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều đơn vị bán hàng chưa hoàn thiện hoặc chậm kê khai thuế, khiến doanh nghiệp xuất khẩu bị tạm dừng hoặc không được hoàn thuế dù đã tuân thủ đúng quy trình. Tình trạng này tạo ra trở ngại lớn đối với dòng vốn sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp xuất khẩu. Theo các chuyên gia, các doanh nghiệp nên đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường; chú trọng phát triển các dòng sản phẩm chế biến sâu, khác biệt, hữu cơ để tăng cường hiện diện ở những thị trường khó tính, nơi chất lượng được ưu tiên hơn giá cả. Cùng với đó, các doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn nữa vào những giải pháp phát triển bền vững, bảo đảm yếu tố ổn định và tin cậy cao trong chuỗi cung ứng…
