Giá trị thương hiệu tương Bần

Làng nghề tương Bần thuộc phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên có truyền thống lâu đời tại vùng đồng bằng Bắc Bộ. Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, nghề làm tương tạo ra sản phẩm ẩm thực đặc sắc, đồng thời lưu giữ những giá trị văn hóa dân gian và bản sắc cộng đồng bền vững.

Sản phẩm của làng nghề tương Bần, phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên.
Sản phẩm của làng nghề tương Bần, phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên.

Đưa chúng tôi đi thăm những hộ gia đình làm tương, Trưởng khu phố Bần Vũ Nhật Minh giới thiệu: Khu phố trước kia thuộc làng Bần Yên Nhân (bao gồm khu phố Bần và thôn Cộng Hòa ngày nay), có nghề làm tương truyền thống từ lâu đời với thương hiệu nổi tiếng “tương Bần”.

Nghề làm tương gắn bó với đời sống sinh hoạt của người dân địa phương qua nhiều thế hệ, lưu giữ những giá trị văn hóa, tri thức dân gian và bản sắc cộng đồng bền vững.

Bà Ngô Thị Hoa ở khu phố Bần cho biết: “Tôi là thế hệ thứ ba tiếp nối nghề truyền thống của gia đình. Chúng tôi vẫn giữ phương pháp sản xuất truyền thống, sử dụng những nguyên liệu chính là gạo nếp, đỗ tương và muối. Giá trị của tương Bần nằm ở quy trình chế biến “cha truyền con nối”. Nguyên liệu phải được tuyển chọn kỹ lưỡng gồm nếp cái hoa vàng, đỗ tương trồng đất bãi, nước sử dụng là nước của làng; chum sành ủ tương thường lấy từ làng gốm.

Theo các hộ làm tương ở khu phố Bần, quy trình nấu tương gồm ba công đoạn chính: Làm mốc xôi, ngả đỗ và ủ tương. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, đặc biệt là ánh nắng. Thời gian ủ kéo dài từ một đến hai tháng, tạo nên sản phẩm có màu vàng óng, vị ngọt bùi, thơm dịu, sánh mịn đặc trưng.

Trước hết, nếp cái hoa vàng được ngâm sạch, đãi kỹ rồi đem nấu thành xôi dẻo. Khi xôi chín, xới ra nong, nia, để nguội tự nhiên và ủ trong khoảng hai ngày hai đêm cho đến khi xôi lên mốc vàng đều. Nhiều hộ gia đình còn ủ xôi trong lá nhãn nhằm giúp hạt nếp dậy mùi thơm đặc trưng, tạo tiền đề cho chất lượng tương về sau.

Tiếp đến là công đoạn xử lý đỗ tương. Đỗ được rang chín vàng, trước đây chủ yếu rang thủ công, trộn cùng cát sạch để hạt đỗ chín đều, giòn và thơm. Ngày nay, một số hộ đã sử dụng lò rang hiện đại nhằm tiết kiệm thời gian, nâng cao năng suất nhưng vẫn bảo đảm hương vị truyền thống.

Sau khi rang, đỗ được xay nhỏ rồi ngâm trong chum sành, đổ ngập nước khoảng từ bảy đến mười ngày. Khi nước đỗ chuyển sang màu vàng ánh đỏ là đạt yêu cầu. Nước đỗ sau khi ngâm được chắt ra, tưới đều lên phần xôi nếp đã lên mốc, tiếp tục ủ thêm một ngày một đêm.

Sau đó, toàn bộ hỗn hợp được cho vào chum sành cùng với muối, khuấy đều và đưa ra phơi nắng. Ánh nắng tự nhiên giữ vai trò đặc biệt quan trọng, quyết định đến màu sắc, độ sánh và hương vị của tương. Nắng càng tốt, tương càng nhanh chín, có màu vàng sánh đẹp; ngược lại, nếu thiếu nắng tương dễ xỉn màu, hương vị kém đậm. Vì vậy, mùa hè được xem là thời điểm lý tưởng nhất để làm tương Bần.

Thông thường, tương Bần được phơi nắng liên tục trong khoảng một tháng. Trong suốt thời gian này, người làm phải thường xuyên theo dõi, mỗi ngày mở chum khuấy đều và bổ sung lượng nước phù hợp. Trời nắng to thì đem chum ra phơi, gặp mưa phải che chắn cẩn thận để tránh nước mưa lọt vào. Khi nước tương sánh lại, có màu vàng đậm, vị ngọt bùi hài hòa và hạt xôi nếp mềm nhuyễn, đó là lúc tương đã chín và đạt chất lượng.

Ông Lê Đình Đạt ở khu phố Bần chia sẻ: “Các cụ truyền nghề làm tương đến tôi là đời thứ 7. Trước kia làm tương chủ yếu để ăn hoặc bán ở chợ làng. Từ năm 1991, gia đình tôi bắt đầu mở rộng sản xuất, kinh doanh, đến nay có khoảng 1.000 chum, mỗi chum dung tích 100 lít. Sự khác biệt của tương Bần không chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn ở điều kiện tự nhiên, môi trường và kinh nghiệm người làm nghề. Không khí tại khu vực làng nghề và hệ vi sinh vật tự nhiên có liên quan đến quá trình lên men. Mốc ở đây thường có màu vàng đẹp, phát triển mạnh, tạo nên đặc trưng riêng cho sản phẩm, nhưng quan trọng nhất là kỹ thuật làm mốc và xác định thời điểm ngả tương. Kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm làm nghề đã mang lại vị thơm ngon khác biệt của tương Bần với tương ở nơi khác”.

Trưởng khu phố Bần cho biết, làng nghề tương Bần hiện nay vẫn duy trì hoạt động sản xuất ổn định với khoảng 20 hộ hội viên, trong đó có 5 cơ sở sản xuất quy mô lớn. Tổng sản lượng hàng triệu lít mỗi năm, được bán khắp các vùng, miền trên cả nước; tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương, góp phần nâng cao đời sống kinh tế và giữ gìn nghề truyền thống.

Làng nghề tương Bần không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Do vậy, việc bảo tồn làng nghề cần được quan tâm, phát huy giá trị tri thức dân gian, kỹ năng nghề thủ công truyền thống; tạo cơ sở để gắn bảo tồn di sản với du lịch văn hóa làng nghề, góp phần phát triển kinh tế-xã hội địa phương.

Có thể bạn quan tâm

Nghi thức Lễ rước nước từ cửa sông về đình Cái Tó trong lễ hội hằng năm ở xã Đường Hoa, thành phố Quảng Ninh.

Bảo tồn không gian văn hóa làng biển độc đáo

Nằm ở vùng cửa biển Đường Hoa, đình Cái Tó là di tích văn hóa tâm linh, lịch sử của xã Đường Hoa, thành phố Quảng Ninh. Nơi đây thờ Anh hùng dân tộc Ngô Quyền và các vị thành hoàng là những bậc tiền nhân có công với nước, với dân được nhân dân tôn kính.

Toàn cảnh vùng trồng hoa Mỹ Tân, phường Thiên Trường, tỉnh Ninh Bình.

Người dân tất bật vào mùa hoa cao điểm

Những ngày đầu tháng 11, trên những cánh đồng hoa Mỹ Tân, phường Thiên Trường, tỉnh Ninh Bình, đông đảo nông dân đang khẩn trương làm đất, xuống giống, chăm sóc, điều tiết sinh trưởng, chuẩn bị nguồn hàng phục vụ thị trường cuối năm và Tết Nguyên đán Đinh Mùi.

Đội tuyển Pháo đất xã Vĩnh Lại tham gia thi đấu tại Liên hoan Pháo đất thành phố Hải Phòng năm 2026.

Pháo đất - Nét đẹp văn hóa Hải Phòng

Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng pháo đất vẫn vang lên trên những sân đình, sân nhà văn hóa ở xã Vĩnh Lại (Hải Phòng). Trò chơi dân gian độc đáo với những màn tranh tài sôi nổi được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ, trở thành nét đẹp văn hóa và niềm tự hào của quê hương.

Toàn cảnh Khu di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh núi Cao Ba Lanh, xã Hoành Mô.

Bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa Di tích Cao Ba Lanh

Sừng sững trên dải biên cương đông bắc Tổ quốc, núi Cao Ba Lanh được ví như “nóc nhà” vùng Đông Bắc, là danh thắng tiêu biểu của thành phố Quảng Ninh, tọa lạc sát đường biên giới Việt Nam-Trung Quốc. Mang vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên, nơi đây còn gắn liền với chiều dài lịch sử đấu tranh bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Lễ hội Côn Sơn-Kiếp Bạc vang vọng hào khí Đông A.

Côn Sơn-Kiếp Bạc: Nơi vang vọng hào khí Đông A

Mỗi độ thu sang, Khu di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn-Kiếp Bạc lại vào mùa chính hội, đón dòng người hành hương từ bốn phương tìm về. Những nghi lễ đặc sắc tại đền Kiếp Bạc kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần làm nên chiều sâu văn hóa của vùng đất thiêng gắn với hào khí Đông A.

Những làn điệu xẩm vang lên trên các sân khấu ở Ninh Bình.

Nghệ thuật hát xẩm trong đời sống đương đại

Ninh Bình là một trong những cái nôi của nghệ thuật hát xẩm, trong đó xã Yên Từ là vùng đất gắn bó sâu đậm với cuộc đời và sự nghiệp của cố nghệ nhân Hà Thị Cầu - người đã dành trọn cuộc đời gìn giữ, thực hành, trao truyền nghệ thuật xẩm.

Trong bối cảnh nhiều nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc các gia đình ở Đình Tổ tiếp tục gắn bó với nghề có ý nghĩa quan trọng.

Gìn giữ hương vị quê Kinh Bắc

Từ những nguyên liệu dân dã như đỗ tương, ngô và nếp cái hoa vàng, người dân Đình Tổ, phường Trí Quả, thành phố Bắc Ninh, đã tạo nên thứ tương có màu vàng nâu, vị mặn dịu, ngọt tự nhiên với hương thơm đặc trưng.

Hội thi giã bánh giầy tại Lễ hội truyền thống đền Cao.

Huyền tích năm đức thánh họ Vương

Trong không gian văn hóa đặc sắc, quần thể di tích đền Cao ở phường Lê Đại Hành (Hải Phòng) là nơi lưu giữ những huyền tích về năm đức thánh họ Vương gắn với cuộc chiến chống quân Tống xâm lược thời Vua Lê Đại Hành. Hơn một nghìn năm qua, quần thể di tích này vẫn là điểm tựa tinh thần của cộng đồng cư dân địa phương.

Lễ hội truyền thống đền thờ Nữ tướng Lê Chân

Lễ hội truyền thống đền thờ Nữ tướng Lê Chân

Nữ tướng Lê Chân là vị tướng xuất sắc của Hai Bà Trưng, tên tuổi của nữ tướng gắn liền với nhiều địa danh lịch sử vùng căn cứ địa Lạt Sơn, phường Lý Thường Kiệt, tỉnh Ninh Bình. Nơi nữ tướng lập căn cứ chống lại nhà Đông Hán xâm lược, đồng thời, đây cũng là nơi nữ tướng hy sinh.

Đoàn rước tại lễ hội Cấp thủy cầu ngư đền Hưng Long.

Độc đáo lễ hội Cấp thủy cầu ngư miền biển

Cấp thủy cầu ngư là nghi thức quan trọng trong lễ hội đền Hưng Long (xã Đông Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên), mang đậm dấu ấn văn hóa của cư dân miền biển. Hằng năm có đến hàng nghìn người tham dự lễ hội truyền thống này, gửi gắm ước vọng mưa thuận, gió hòa, làm ăn thuận lợi.

Đoàn rước kiệu Thánh tại khai mạc lễ hội đền Lảnh Giang năm 2026.

Gìn giữ giá trị di tích đền Lảnh Giang

Khu di tích lịch sử-văn hóa đền Lảnh Giang thuộc tổ dân phố Yên Lạc, phường Duy Tân, tỉnh Ninh Bình; là quần thể di tích có giá trị lịch sử-văn hóa-kiến trúc nghệ thuật lâu đời.

Cổng làng Nôm.

Vẻ đẹp làng Nôm

Trong quá trình phát triển và đô thị hóa, làng Nôm, xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên vẫn giữ gần như nguyên vẹn cấu trúc của một làng Việt cổ.

Lễ hội Khỏi Kêm mang đậm bản sắc văn hóa độc đáo của người Dao xã Đường Hoa, tỉnh Quảng Ninh.

Độc đáo lễ mở cửa rừng của người Dao

Vào dịp đầu năm, người Dao Thanh Y và người Dao Thanh Phán ở Quảng Ninh có tục lệ làm lễ Khỏi Kêm - lễ cúng rừng (Khỏi là khai, là mở; Kêm là cây, là rừng). Đây là nghi lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Dao địa phương, gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất và tín ngưỡng cộng đồng.

Hoạt động tại Lễ hội đền Tống Trân, tỉnh Hưng Yên.

Đền Tống Trân, điểm đến tâm linh và văn hóa đặc sắc

Đền Tống Trân từ lâu đã trở thành điểm đến tâm linh và văn hóa đặc sắc gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp Lưỡng quốc Trạng nguyên Tống Trân, một bậc hiền tài kiệt xuất của đất nước với trí tuệ, nhân cách và đạo đức cao đẹp.

Nghi lễ rước nước tại Lễ hội chùa Nhẫm Dương.

Chùa Nhẫm Dương - nơi giữ gìn những giá trị di sản đặc sắc

Trong mạch nguồn văn hóa vùng Đồng bằng Bắc Bộ, lễ hội truyền thống tại chùa Nhẫm Dương (phường Nhị Chiểu, thành phố Hải Phòng) là sinh hoạt tín ngưỡng dân gian, và là dịp để cộng đồng tìm hiểu về cội nguồn văn hóa, tri ân tiền nhân và giữ gìn những giá trị di sản đặc sắc của dân tộc.

Bánh hú thường xuyên xuất hiện trong các liên hoan ẩm thực tại địa phương.

Dẻo thơm bánh hú Song An

Bánh hú (hay còn gọi là bánh khúc) là món bánh đặc sản dân dã, nổi tiếng tại một số địa phương phía nam tỉnh Hưng Yên, trong đó được biết đến nhiều nhất là tại Song An (phường Vũ Phúc).

Độc đáo những phiên chợ Âm Dương vùng Kinh Bắc

Độc đáo những phiên chợ Âm Dương vùng Kinh Bắc

Những phiên chợ Âm Dương chỉ họp duy nhất một phiên trong năm vào dịp Tết, bắt đầu từ đêm mồng 4 và kết thúc rạng sáng mồng 5 tháng Giêng, là nét văn hóa đặc sắc của vùng quê Bắc Ninh-Kinh Bắc. Chính trong không gian huyền bí ấy, tinh thần cộng đồng được củng cố, vun đắp, tạo nên một mạch nối văn hóa lắng sâu, bền bỉ...

Một số tranh khắc vị La Hán trên vách động Liên Hoa, chùa Phong Phú, tỉnh Ninh Bình.

Gìn giữ, phát huy giá trị Bảo vật quốc gia

Được công nhận là Bảo vật quốc gia đầu năm 2026, 18 tranh khắc trên vách núi đá (ma nhai) 18 vị La Hán tại động Liên Hoa, chùa Phong Phú, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình là hiện vật gốc, độc bản, mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của dân tộc.

Phường rối nước Thanh Hải biểu diễn tại Trung tâm Văn hóa Xứ Đông.

Phát huy giá trị nghệ thuật rối nước

Mỗi khi tiếng trống hội vang lên, chú Tễu lại xuất hiện với nụ cười hóm hỉnh, mở đầu cho những câu chuyện dân gian quen thuộc. Những con rối gỗ chuyển động kỳ ảo trên mặt nước không chỉ tái hiện quá khứ mà còn khẳng định sức sống của một di sản văn hóa trong đời sống hôm nay, lặng lẽ, bền bỉ nhưng đầy sức lan tỏa.

Bộ Thánh tượng được đánh giá có niên đại cổ và đẹp nhất trong các bộ đầu rối ở miền bắc.

Giữ gìn giá trị nghệ thuật hát rối chầu Thánh - Ổi lỗi

Mỗi độ xuân về, khi tiếng trống hội vang lên trong không gian linh thiêng của Chùa Đại Bi (xã Nam Trực, tỉnh Ninh Bình), cũng là lúc đánh thức một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc: Hát rối chầu Thánh, còn được gọi với tên cổ là Ổi lỗi.

Một góc thôn Bắc Hoa.

Về Bắc Hoa nghe câu hát sloong hao

Trên bản đồ du lịch tỉnh Bắc Ninh, thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn, là một điểm đến mới đầy ấn tượng với du khách. Những nếp nhà trình tường mái ngói âm dương nhuốm màu thời gian, điệu hát sloong hao mộc mạc vang lên giữa núi rừng mang đậm nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc Nùng trong thôn.

Tượng Kim Cương tại chùa Long Đọi Sơn, tỉnh Ninh Bình.

Độc đáo chùa Long Đọi Sơn

Nằm trên đỉnh núi Đọi, thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình, bộ tượng Kim Cương tại chùa Long Đọi Sơn là một di sản đặc biệt quý hiếm, hội tụ đầy đủ các giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, tôn giáo và mỹ thuật thời kỳ nhà Lý.

Người dân nhiều địa phương về chợ Viềng mua bán cây cảnh dịp đầu năm.

Nét đẹp chợ Viềng

Đêm mồng 7 rạng sáng mồng 8 tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026, giữa làn sương xuân bảng lảng phủ trên những cánh đồng ven đường, khu vực chợ Viềng thuộc hai xã Vụ Bản và Hiển Khánh, tỉnh Ninh Bình lại sáng rực ánh đèn. Dòng người từ khắp các vùng miền đổ về, tạo nên nhịp chuyển động rộn ràng trong không khí đầu xuân.

Các thầy mo thực hiện nghi lễ cúng Tổ Bàn Vương theo phong tục cổ truyền tại Miếu Bàn Vương.

Lễ hội Bàn Vương của đồng bào Dao

Từ bao đời nay, Lễ hội Bàn Vương ở xã Ba Chẽ (Quảng Ninh) là nghi lễ tín ngưỡng thiêng liêng, cũng là dịp để cộng đồng người Dao tưởng nhớ và tôn vinh Tổ tiên Bàn Vương, người đã có công khai thiên lập địa, che chở đồng bào Dao sinh sống, lao động và phát triển.

Hiện còn khoảng 10 hộ dân khu vực cầu Báng vẫn giữ nghề làm bánh chưng truyền thống.

Tết về nhớ bánh chưng cầu Báng

Không biết từ bao giờ, những chiếc bánh chưng ở khu vực Tân Bình (phường Thái Bình, tỉnh Hưng Yên) mang tên gọi thân thuộc bánh chưng cầu Báng. Trước kia, có đến trăm hộ dân nơi đây làm nghề gói bánh chưng. Theo thời gian, dù đã có sự mai một, nhưng vẫn còn đó những gian bếp đỏ lửa, những cư dân địa phương yêu và giữ nghề.

Những niêu cá kho Nhân Hậu chuẩn bị hoàn thành.

Làng cá kho Nhân Hậu vào vụ Tết

Làng cá kho Nhân Hậu, xã Nam Lý, tỉnh Ninh Bình (thuộc thôn Nhân Hậu, xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam cũ) từ lâu được nhiều người tiêu dùng biết đến bởi hương vị thơm ngon, đậm đà của món cá kho nơi đây.