Đây không còn là câu chuyện “có nên dạy AI hay không”, mà là bài toán làm thế nào để đưa AI vào trường học một cách hiệu quả, nhân văn và bền vững.
Hào hứng xen lẫn băn khoăn
Theo Quyết định ban hành ngày 15/12/2025, Khung nội dung thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông được xây dựng trên tinh thần tiếp cận năng lực, đặt con người ở vị trí trung tâm, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định rõ: Trí tuệ nhân tạo - AI không phải là một môn học kỹ thuật thuần túy, mà là một lĩnh vực liên ngành, gắn với đạo đức, trách nhiệm xã hội và năng lực công dân số.
Điểm đáng chú ý, “bộ môn” AI sẽ được thiết kế theo lộ trình xuyên suốt từ bậc tiểu học đến trung học phổ thông. Ở bậc tiểu học, học sinh làm quen với AI thông qua trải nghiệm, nhận diện các ứng dụng quen thuộc, học cách sử dụng an toàn và hình thành thái độ đúng đắn. Lên các cấp học cao hơn, nội dung dần mở rộng sang tư duy phản biện, hiểu biết về dữ liệu, thuật toán và thiết kế các hệ thống AI đơn giản.
Cách tiếp cận này cho thấy Bộ chủ trương tránh “kỹ thuật hóa” giáo dục sớm, đồng thời không để học sinh đứng ngoài những biến đổi công nghệ đang diễn ra trong đời sống hằng ngày.
Tại nhiều trường phổ thông ở các đô thị lớn, thông tin về việc thí điểm giáo dục AI được đón nhận với sự quan tâm rõ rệt. Một số trường từ lâu đã chủ động tổ chức các câu lạc bộ STEM, lồng ghép AI vào môn Tin học, Khoa học hoặc hoạt động trải nghiệm. Giáo viên bước đầu khai thác các công cụ AI để cá nhân hóa bài học, hỗ trợ học sinh yếu, giảm thời gian cho các công việc lặp lại.
Tuy vậy, khi nhận thông tin về đưa AI vào nội dung giảng dạy chính thức, đặc biệt với cấp tiểu học, các nhà trường vẫn tỏ ra hết sức thận trọng. Cô Nguyễn Thị Hằng, Hiệu trưởng Trường tiểu học Long Biên (Hà Nội) chia sẻ: “Nhà trường từ lâu đã ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong công tác giảng dạy. Các giáo viên cũng không quá bỡ ngỡ, hay lo lắng về kỹ năng chuyên môn, nhưng chúng tôi vẫn đang chờ đợi hướng dẫn cụ thể của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội để triển khai đồng bộ!”.
Luôn đặt con người ở vị trí trung tâm
Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy, giáo dục AI sớm, nếu được thiết kế phù hợp sẽ mang lại lợi ích rõ rệt.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) trong Báo cáo Triển vọng Giáo dục số chỉ ra rằng, AI có thể hỗ trợ cá nhân hóa học tập, nhưng chỉ hiệu quả khi giáo viên giữ vai trò trung tâm dẫn dắt. Nếu thiếu định hướng sư phạm và nguyên tắc đạo đức, AI có thể làm gia tăng bất bình đẳng giáo dục và làm suy giảm động cơ học tập nội tại của học sinh.
Từ góc độ khoa học giáo dục, TS Lê Trung Anh, Viện trưởng Khoa học Giáo dục Việt Nam, hoàn toàn đồng tình với những nhận định ấy, ông cho rằng việc phổ cập giáo dục AI hiện nay là “đúng thời điểm và cần thiết”, song điều quan trọng hơn hết là cách triển khai đúng đắn.
Theo ông, AI đã hiện diện trong đời sống học sinh từ rất sớm, thông qua điện thoại thông minh, mạng xã hội, các ứng dụng học tập. Vì vậy, giáo dục không thể đứng ngoài. Tuy nhiên, phổ cập giáo dục AI không đồng nghĩa với việc dạy kỹ thuật hay công cụ một cách ồ ạt. Trọng tâm cần đặt vào nhận thức, thái độ và năng lực sử dụng AI có trách nhiệm: “AI phải hỗ trợ tư duy, chứ không thay thế tư duy”, TS Lê Trung Anh nhấn mạnh. Với học sinh tiểu học, mục tiêu cốt lõi không phải là hiểu thuật toán, mà là nhận biết AI là công cụ do con người tạo ra, biết sử dụng an toàn và trung thực, hình thành thói quen học tập lành mạnh trong môi trường số.
Do đó, điều kiện tiên quyết để triển khai giáo dục AI hiệu quả không nằm ở thiết bị hay phần mềm, mà ở định hướng thống nhất ở tầm quốc gia. Và Khung nội dung AI do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chính là nền tảng để các trường triển khai đồng bộ, tránh mạnh ai nấy làm.
“Giáo viên không cần trở thành chuyên gia AI, nhưng phải hiểu được lợi ích, rủi ro và vai trò dẫn dắt của mình. Quan trọng hơn, giáo viên cần được trang bị năng lực thiết kế hoạt động học tập có sử dụng AI một cách sư phạm, nhận diện gian lận học thuật, bảo vệ dữ liệu cá nhân và giữ vững ranh giới giữa hỗ trợ và lệ thuộc công nghệ”, TS Lê Trung Anh nói thêm.
Song song với đó là nhu cầu xây dựng học liệu mở, bài học mẫu, bộ nguyên tắc đạo đức và an toàn AI trong nhà trường. Đây là “điểm tựa” để giáo viên yên tâm triển khai, nhất là trong giai đoạn thí điểm.
Kịp thời nhưng cần thận trọng
Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến triển khai thí điểm giáo dục AI trong nhà trường từ đầu năm 2026, sau đó đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng. Cách tiếp cận theo chu trình thí điểm - đánh giá - điều chỉnh được giới chuyên gia nhìn nhận là phù hợp trong bối cảnh AI thay đổi nhanh, tiềm ẩn nhiều rủi ro trong môi trường học đường.
Vấn đề đặt ra là tiêu chí đánh giá không nên dừng ở số tiết học hay số trường tham gia, mà phải đo được tác động giáo dục thực chất: Từ mức độ tiến bộ của học sinh về tư duy phản biện, khả năng tự học, đạo đức số hay mức độ tối đa hóa công việc cho giáo viên.
AI không chỉ là công cụ hỗ trợ dạy và học, mà cần phải trở thành phương tiện để giáo dục giúp học sinh hiểu thế giới, hiểu chính mình và sống có trách nhiệm trong một xã hội ngày càng gắn với công nghệ. Làm được điều đó, giáo dục AI sẽ không chỉ theo kịp thời đại, mà còn góp phần phát triển một thế hệ công dân số ■
Đưa AI vào trường học là một quá trình đổi mới dài hạn, không phải phong trào ngắn hạn. Muốn triển khai hiệu quả, cần ba trụ cột song hành: khung chính sách rõ ràng, đội ngũ giáo viên được chuẩn bị bài bản và cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm.
