Thực tế nhiều năm qua, các báo cáo của USCIRF thường lặp lại những luận điệu cũ, dựa trên nguồn thông tin thiếu kiểm chứng, thậm chí xuất phát từ một số tổ chức, cá nhân có định kiến với Việt Nam để đưa ra đánh giá sai sự thật. Điều này khiến dư luận không khỏi thắc mắc về mục đích và sự khả tín của các bản báo cáo này.
Trong báo cáo mới được công bố, USCIRF cho rằng, Nhà nước Việt Nam “gia tăng đàn áp các nhóm tôn giáo độc lập”, đồng thời dẫn ra một số trường hợp cá nhân và cơ sở tôn giáo để minh họa cho nhận định này. Nhưng cách tiếp cận của báo cáo lại bộc lộ rõ sự phiến diện khi các thông tin được chọn lọc từ một số nguồn có định kiến với Việt Nam, trong khi những dữ kiện phản ánh bức tranh toàn diện về chính sách tôn giáo và đời sống sinh hoạt tôn giáo ở Việt Nam hầu như không được đề cập. Việc dựa vào những nguồn thông tin thiếu kiểm chứng để đưa ra kết luận mang tính áp đặt khiến báo cáo của USCIRF trở nên thiếu thuyết phục, gây bức xúc dư luận.
Một trong những thí dụ được báo cáo nhắc tới là vụ việc tại chùa Sơn Linh ở tỉnh Kon Tum (nay là tỉnh Quảng Ngãi) hay chùa Thiên Quang tại Bà Rịa-Vũng Tàu (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh) bị đập phá hoặc đe dọa bị tháo dỡ. Theo thông tin từ chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng, đây là những vấn đề thuộc về quản lý đất đai, trật tự xây dựng, được xử lý trên cơ sở các quy định của pháp luật hiện hành. Việc USCIRF diễn giải những sự việc này như “bằng chứng đàn áp tôn giáo” là một cách suy diễn thiếu cơ sở. Trong thực tế, pháp luật Việt Nam áp dụng bình đẳng đối với mọi tổ chức và cá nhân, không phân biệt tôn giáo.
Ngoài ra, báo cáo cũng nhắc đến việc một số cá nhân bị hạn chế xuất cảnh và cho rằng đó là dấu hiệu của sự “đàn áp tôn giáo”. Nhưng pháp luật Việt Nam quy định việc tạm hoãn xuất cảnh chỉ được áp dụng trong những trường hợp nhất định liên quan đến nghĩa vụ pháp lý hoặc yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự xã hội. Việc gán ghép các biện pháp quản lý hành chính thông thường với vấn đề tự do tôn giáo là một sự suy diễn vô căn cứ.
Đáng chú ý, USCIRF tiếp tục lặp lại luận điệu cho rằng Giáo hội Phật giáo Việt Nam là “tổ chức do Nhà nước dựng lên”, Nhà nước dùng Giáo hội Phật giáo “làm công cụ khống chế mọi sinh hoạt liên quan đến Phật giáo và đàn áp các tu sĩ và Phật tử có tinh thần độc lập”. Đây là nhận định mang tính áp đặt, không phản ánh đúng thực tế lịch sử. Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thành lập tại Đại hội thống nhất Phật giáo Việt Nam năm 1981 ở chùa Quán Sứ (Thành phố Hà Nội), với sự tham gia của đại diện 9 tổ chức, hệ phái Phật giáo, đánh dấu lần đầu tiên Phật giáo Việt Nam có một tổ chức giáo hội thống nhất trong phạm vi cả nước, đáp ứng nguyện vọng đoàn kết của tăng ni, phật tử sau nhiều năm đất nước bị chia cắt. Hơn 40 năm qua, Giáo hội đã phát triển mạnh mẽ với hàng chục nghìn cơ sở tự viện và hàng triệu tín đồ sinh hoạt thường xuyên, đồng thời tích cực tham gia các hoạt động từ thiện, xã hội và đóng góp cho sự phát triển của đất nước.
Nhìn vào đời sống tôn giáo tại Việt Nam hiện nay, có thể thấy một bức tranh hoàn toàn khác với những gì USCIRF mô tả. Theo số liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ, hiện cả nước có hơn 95% dân số theo tín ngưỡng, tôn giáo. 43 tổ chức thuộc 16 tôn giáo được công nhận và cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động với gần 28 triệu tín đồ. Mỗi năm, hàng nghìn lễ hội và sinh hoạt tôn giáo được tổ chức công khai, thu hút đông đảo tín đồ tham gia. Những con số này cho thấy đời sống tôn giáo ở Việt Nam không chỉ được bảo đảm mà còn phát triển ngày càng phong phú. Nhiều tôn giáo có điều kiện mở rộng hoạt động mục vụ, đào tạo chức sắc và xây dựng cơ sở thờ tự. Hàng loạt chùa chiền, nhà thờ, thánh thất, thánh đường được xây dựng hoặc trùng tu khang trang trên khắp cả nước, trở thành những trung tâm sinh hoạt văn hóa-tôn giáo của cộng đồng.
Thực tế đó càng được minh chứng rõ ràng qua những sự kiện tôn giáo quốc tế lớn được tổ chức tại Việt Nam trong những năm gần đây. Việt Nam đã 3 lần đăng cai Đại lễ Vesak Liên hợp quốc vào các năm 2008, 2014 và 2019, tiếp tục được lựa chọn đăng cai Vesak năm 2025. Đây là sự kiện tôn giáo quốc tế có quy mô lớn, quy tụ hàng nghìn đại biểu đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ. Việc cộng đồng Phật giáo thế giới tin tưởng lựa chọn Việt Nam nhiều lần làm địa điểm tổ chức Vesak cho thấy môi trường sinh hoạt tôn giáo cởi mở và ổn định ở nước ta.
Không chỉ Phật giáo, các tôn giáo khác tại Việt Nam cũng phát triển mạnh mẽ. Các tôn giáo nội sinh như Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo hay Tứ Ân Hiếu Nghĩa đều có tổ chức được Nhà nước công nhận và sinh hoạt ổn định. Bên cạnh hoạt động tôn giáo thuần túy, nhiều tổ chức tôn giáo còn tích cực tham gia các hoạt động xã hội. Theo báo cáo công tác tôn giáo năm 2025 của Chính phủ, các tổ chức tôn giáo đang vận hành hàng nghìn cơ sở từ thiện, lớp học tình thương, cơ sở chăm sóc người cao tuổi và trẻ em khuyết tật. Những hoạt động này góp phần thiết thực vào công tác an sinh xã hội và được cộng đồng ghi nhận.
Chính sách nhất quán của Việt Nam về tự do tín ngưỡng, tôn giáo đã được khẳng định rõ trong hệ thống pháp luật và các văn kiện của Đảng. Hiến pháp năm 2013 quy định: “Mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; theo hoặc không theo một tôn giáo nào”. Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 tiếp tục cụ thể hóa quyền này, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để các tổ chức và cá nhân tôn giáo hoạt động. Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và không tín ngưỡng, tôn giáo của người dân; vận động, đoàn kết, tập hợp các tổ chức tôn giáo, tín đồ, chức sắc, chức việc, nhà tu hành sống “tốt đời, đẹp đạo”, đồng hành cùng dân tộc, tích cực tham gia các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước. Soi chiếu từ thực tiễn Việt Nam, có thể khẳng định quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân được tôn trọng và bảo đảm ngày càng tốt hơn. Đây cũng là câu trả lời rõ ràng nhất đối với những nhận định thiếu khách quan trong báo cáo của USCIRF.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam luôn sẵn sàng đối thoại thẳng thắn và xây dựng với các đối tác về những vấn đề gắn với quyền con người, trong đó có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Nhưng đối thoại chỉ có ý nghĩa khi được xây dựng trên nền tảng tôn trọng sự thật và thiện chí. Bởi lẽ, chỉ khi nhìn thẳng vào thực tế khách quan của đời sống xã hội, cộng đồng quốc tế mới có thể hiểu đúng về Việt Nam và cùng chung tay thúc đẩy những giá trị chung của nhân loại.
Nhiều năm qua USCIRF thường xuyên đưa ra những báo cáo mang tính định kiến đối với Việt Nam. Nhiều ý kiến cho rằng các đánh giá của USCIRF có thể chịu ảnh hưởng từ một số nhóm vận động chính trị hoặc từ các nguồn thông tin thiếu khách quan, thiếu thiện chí, do đó không có sự tin cậy và sức thuyết phục.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam luôn sẵn sàng đối thoại thẳng thắn và xây dựng với các đối tác về những vấn đề gắn với quyền con người, trong đó có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Nhưng đối thoại chỉ có ý nghĩa khi được xây dựng trên nền tảng tôn trọng sự thật và thiện chí. Bởi lẽ, chỉ khi nhìn thẳng vào thực tế khách quan của đời sống xã hội, cộng đồng quốc tế mới có thể hiểu đúng về Việt Nam và cùng chung tay thúc đẩy những giá trị chung của nhân loại.
