Trước đó, đã có ba trường thuộc Trường đại học Sư phạm Hà Nội được thành lập, gồm: Trường Khoa học Phát triển trẻ thơ, Trường Khoa học giáo dục và Trường Toán học và Công nghệ thông tin.
Theo đại diện nhà trường, các trường thuộc được định hướng trở thành các trung tâm đào tạo giáo viên chất lượng cao trong từng lĩnh vực học thuật; từng bước phát triển thành các trung tâm học thuật quốc gia về khoa học nhân văn, khoa học tự nhiên, ngôn ngữ và văn hóa; đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao và đổi mới sáng tạo.
Việc thành lập 3 trường mới nhằm phát huy thế mạnh, nguồn lực học thuật của các đơn vị; tăng cường tính liên ngành trong đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; tạo điều kiện hình thành các trung tâm học thuật có năng lực dẫn dắt trong từng lĩnh vực.
Cụ thể, Trường Ngôn ngữ và Văn hóa được định hướng tiên phong trong đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao về ngoại ngữ, văn hóa, khu vực học và du lịch; đồng thời phát triển nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục, khoa học-công nghệ và hội nhập quốc tế.
Trường gồm các khoa: Tiếng Anh, Tiếng Pháp, Ngôn ngữ và Văn hóa Trung Quốc, Việt Nam học. Cùng với các khoa chuyên môn, hệ thống viện, trung tâm nghiên cứu được định hướng thành lập và phát triển phù hợp điều kiện thực tế.
Đội ngũ giảng dạy và nghiên cứu của trường gồm 1 Giáo sư, 3 Phó Giáo sư, 28 Tiến sĩ và 34 Thạc sĩ. Đây là nguồn lực phục vụ đào tạo giáo viên ngoại ngữ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đào tạo sau đại học và nghiên cứu liên ngành về ngôn ngữ, văn hóa, khu vực học và du lịch.
Trường Khoa học tự nhiên và Công nghệ tiên phong đào tạo giáo viên và nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực nghiên cứu cơ bản, khoa học tự nhiên, khoa học sự sống và các lĩnh vực liên quan.
Trường gồm Khoa Vật lý, Khoa Hóa học, Khoa Sinh học, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ, cùng hệ thống viện, trung tâm và phòng thí nghiệm phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển và chuyển giao công nghệ.
Trường có 5 Giáo sư, 48 Phó Giáo sư, 54 Tiến sĩ và 7 Thạc sĩ. Theo nhà trường, đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao, nhiều người được đào tạo ở nước ngoài và có năng lực giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu khoa học bằng tiếng Anh.
Đây là nguồn lực để trường đẩy mạnh quốc tế hóa đào tạo, nghiên cứu, đồng thời từng bước tăng cường sử dụng tiếng Anh trong hoạt động chuyên môn và học thuật.
Trường Khoa học nhân văn được định hướng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn; đồng thời phát triển nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục và đào tạo.
Trường gồm Khoa Ngữ văn, Khoa Lịch sử, Khoa Địa lý, Khoa Triết học và các trung tâm nghiên cứu.
Đội ngũ giảng viên của trường gồm 1 Giáo sư, 34 Phó Giáo sư, 60 Tiến sĩ và 17 Thạc sĩ. Theo Trường đại học Sư phạm Hà Nội, đội ngũ này là nền tảng để phát triển đào tạo giáo viên, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu cơ bản và thúc đẩy các hướng nghiên cứu liên ngành trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.
Việc thành lập các trường thuộc nằm trong lộ trình xây dựng Trường đại học Sư phạm Hà Nội trở thành đại học sư phạm trọng điểm quốc gia, với sứ mạng đào tạo giáo viên chất lượng cao trên nền tảng hệ sinh thái phát triển mạnh về khoa học cơ bản, khoa học giáo dục và công nghệ.
