Trí thức đóng góp ý kiến cho khoa học, công nghệ

Đội ngũ trí thức khoa học ngày càng khẳng định vai trò nòng cốt khi tích cực tư vấn, phản biện, hiến kế và gửi gắm nhiều ý kiến tâm huyết tới Quốc hội về phát triển khoa học và công nghệ trong bối cảnh hiện nay.

Hội thảo đóng góp ý kiến của cử tri trí thức gửi tới Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. (Ảnh: TL)
Hội thảo đóng góp ý kiến của cử tri trí thức gửi tới Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. (Ảnh: TL)

Bên cạnh những kết quả đạt được, cử tri trí thức cũng thẳng thắn chỉ ra hạn chế, vướng mắc, qua đó kiến nghị hoàn thiện chính sách, khơi thông nguồn lực phát triển nhanh, bền vững.

Trong giai đoạn phát triển mới, khi yêu cầu về chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh ngày càng cao, Việt Nam cần sự gắn kết chặt chẽ giữa chủ trương, chính sách với thực tiễn. Trong tiến trình đó, đội ngũ trí thức khoa học giữ vai trò nòng cốt, không chỉ trong nghiên cứu mà còn tích cực hiến kế, phản biện, đóng góp những ý kiến tâm huyết, góp phần hoàn thiện chính sách và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Gửi gắm ý kiến tâm huyết tới Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, đội ngũ trí thức khoa học khẳng định, chủ trương của Đảng, Nhà nước về xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng của tăng trưởng đang từng bước đi vào cuộc sống. Hệ thống chính sách không ngừng hoàn thiện; hoạt động nghiên cứu, ứng dụng có nhiều chuyển biến tích cực; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo được hình thành và phát triển.

Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai, đội ngũ trí thức vẫn bày tỏ băn khoăn, trăn trở trước một số vấn đề cần sớm được tháo gỡ như: Đầu tư cho khoa học, công nghệ còn thấp so với yêu cầu phát triển; cơ chế huy động nguồn lực xã hội chưa hiệu quả. Nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa chú trọng đổi mới công nghệ; liên kết giữa nghiên cứu với sản xuất, kinh doanh và đời sống còn lỏng lẻo; không ít kết quả nghiên cứu chậm được thương mại hóa, trong khi năng lực nghiên cứu, phát triển nội sinh còn yếu, phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu…

Theo ông Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến-Điện tử Việt Nam, khoảng cách số giữa đô thị và nông thôn, giữa vùng thuận lợi và vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo vẫn còn đáng kể, nhiều nơi chưa có cáp quang và lõm sóng di động. Đáng chú ý, rủi ro mất an toàn, an ninh mạng, lừa đảo trực tuyến, lộ lọt dữ liệu cá nhân đang làm xói mòn niềm tin số của người dân, trong khi khung pháp lý và năng lực thực thi về bảo vệ dữ liệu, an ninh mạng còn nhiều khoảng trống. Nếu không có bước đột phá về thể chế và nguồn lực, nguy cơ tụt hậu xa hơn về công nghệ là hiện hữu.

Vẫn còn tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ lõi và công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới và công nghệ số. Cơ chế đãi ngộ, thu hút và sử dụng nhân tài trong lĩnh vực khoa học, công nghệ ở một số nơi còn chưa đủ sức hấp dẫn, dẫn đến tình trạng chảy máu chất xám hoặc chưa khai thác hết tiềm năng của đội ngũ trí thức…

Ông Nguyễn Văn Vẻ, Hội Nước và Môi trường Việt Nam

Đồng quan điểm trên, ông Nguyễn Văn Vẻ, Hội Nước và Môi trường Việt Nam cho rằng, vẫn còn tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ lõi và công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới và công nghệ số. Cơ chế đãi ngộ, thu hút và sử dụng nhân tài trong lĩnh vực khoa học, công nghệ ở một số nơi còn chưa đủ sức hấp dẫn, dẫn đến tình trạng chảy máu chất xám hoặc chưa khai thác hết tiềm năng của đội ngũ trí thức…

Những hạn chế này đòi hỏi cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực và tạo điều kiện để đội ngũ trí thức phát huy đầy đủ vai trò, đóng góp hiệu quả hơn vào tiến trình phát triển đất nước.

Thực tế cho thấy, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển kinh tế tri thức không chỉ là yêu cầu của hội nhập quốc tế mà còn là con đường quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Hoàng Yến, Chánh Văn phòng Hội Khoa học Tâm lý-Giáo dục Việt Nam, trí thức khoa học là nguồn lực quan trọng của quốc gia. Để nguồn lực này được phát huy đầy đủ, cần xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cởi mở và năng động, trong đó các tổ chức khoa học và công nghệ được trao quyền tự chủ cao hơn, các nhà khoa học được khuyến khích sáng tạo và phản biện chính sách và các kết quả nghiên cứu được kết nối hiệu quả với thực tiễn phát triển.

Bà Lê Thị Khánh Vân, Phó Chủ tịch Hội Thông tin khoa học và công nghệ Việt Nam đề xuất, cần quan tâm hoàn thiện chính sách nhằm phát huy tốt hơn các nguồn lực đặc thù trong khoa học, công nghệ; trong đó, có cơ chế hỗ trợ, tạo điều kiện để phụ nữ - lực lượng chiếm tỷ lệ lớn trong nhân lực nghiên cứu yên tâm cống hiến, khắc phục những gián đoạn do đặc thù thiên chức. Bên cạnh đó, cần có chính sách phù hợp để tiếp tục sử dụng hiệu quả đội ngũ nhà khoa học đã nghỉ hưu, giàu kinh nghiệm và trình độ chuyên môn cao.

Cần quan tâm hoàn thiện chính sách nhằm phát huy tốt hơn các nguồn lực đặc thù trong khoa học, công nghệ; trong đó, có cơ chế hỗ trợ, tạo điều kiện để phụ nữ - lực lượng chiếm tỷ lệ lớn trong nhân lực nghiên cứu yên tâm cống hiến, khắc phục những gián đoạn do đặc thù thiên chức. Bên cạnh đó, cần có chính sách phù hợp để tiếp tục sử dụng hiệu quả đội ngũ nhà khoa học đã nghỉ hưu, giàu kinh nghiệm và trình độ chuyên môn cao.

Bà Lê Thị Khánh Vân,

Phó Chủ tịch Hội Thông tin khoa học và công nghệ Việt Nam

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, việc Việt Nam kiên định lựa chọn con đường phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã khẳng định tầm nhìn đúng đắn, phù hợp xu thế thời đại. Để hiện thực hóa định hướng này, các chuyên gia, trí thức khoa học cũng cho rằng, cần hoàn thiện đồng bộ, thông thoáng cơ chế, chính sách đầu tư, lấy phát triển dựa trên tri thức làm trọng tâm.

Trong đó, cần tăng chi cho nghiên cứu và phát triển; đổi mới quản lý, sử dụng kinh phí theo hướng linh hoạt, giảm thủ tục; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Chú trọng thúc đẩy liên kết chặt chẽ giữa viện, trường với doanh nghiệp và thị trường; đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Cùng với đó, có cơ chế hiệu quả để thu hút, trọng dụng đội ngũ trí thức, nhà khoa học, tạo môi trường thuận lợi phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội. Tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, thể chế hóa kịp thời, tạo chuyển biến rõ nét, đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số thật sự trở thành động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới, góp phần phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Có thể bạn quan tâm

Các đại biểu thăm Trung tâm dữ liệu của Viettel tại Khu công nghệ cao Láng - Hòa Lạc. (Ảnh: Báo Nhân Dân).

Việt Nam nổi lên như một thị trường dữ liệu có tiềm năng tăng trưởng cao

Ngành trung tâm dữ liệu tại Á-Thái Bình Dương được dự báo sẽ trở thành một trong những nhóm tài sản hạ tầng số lớn nhất thế giới, với tổng giá trị tài sản đang vận hành dự tính vượt 950 tỷ USD vào năm 2030 (theo Cushman & Wakefield). Trong đó, Việt Nam nổi lên như một thị trường dữ liệu có tiềm năng tăng trưởng cao.

Chính sách xóa đói giảm nghèo của Chính phủ làm thay đổi tích cực cuộc sống của đồng bào các dân tộc thiểu số.

Chính sách xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam qua 40 năm đổi mới

Trong 40 năm qua (1986-2026), cùng với quá trình đổi mới tư duy phát triển và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chính sách xóa đói, giảm nghèo đã có bước chuyển căn bản cả về quan điểm, mục tiêu và phương thức thực hiện.

Cán bộ kỹ thuật VNPT hướng dẫn giáo viên Trường Tiểu học Đại Thịnh (sau sáp nhập) thao tác sử dụng các tính năng của hệ sinh thái giáo dục VnEdu. (Ảnh: VNPT)

Số hóa quản trị trường học sau sáp nhập và lời giải từ VnEdu

Đứng trước bài toán quy mô tăng gấp đôi sau sáp nhập, Trường Tiểu học Đại Thịnh (Mê Linh, Hà Nội) đã nhanh chóng giải tỏa áp lực quản trị và chuẩn hóa dòng dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống” nhờ điểm tựa vững chắc từ Hệ sinh thái giáo dục số VnEdu của VNPT.

OpenAI cắt quyền truy cập mô hình đối với Cursor sau khi SpaceX mua lại

OpenAI cắt quyền truy cập mô hình đối với Cursor sau khi SpaceX mua lại

Ngay sau khi SpaceX hoàn tất thương vụ thâu tóm trị giá 60 tỷ USD đối với Anysphere, công ty chủ quản của công cụ lập trình AI đình đám Cursor, OpenAI đã lập tức tuyên bố trên mạng xã hội X và website chính thức rằng sẽ chấm dứt hợp tác và khóa quyền truy cập trực tiếp của Cursor vào toàn bộ các mô hình trí tuệ nhân tạo của họ.

Giới thiệu sản phẩm ứng dụng AI tại Ngày hội Trí tuệ nhân tạo Việt Nam năm 2025. (Ảnh: HÀ LINH)

Chuyển đổi toàn diện quốc gia bằng trí tuệ nhân tạo

Ngày 28/8/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký Quyết định số 1671/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Quyết định này thay thế Quyết định số 127/QĐ-TTg ngày 26/1/2021 về ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo đến năm 2030.

Đà Nẵng triển khai thành công mô hình Trung tâm điều hành thông minh (IOC).

Nâng cao năng lực số cho cán bộ cơ sở

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, năng lực số không còn là kỹ năng bổ trợ, mà đã trở thành một bộ phận thiết yếu của năng lực thực thi công vụ. Đổi mới phương thức đào tạo sẽ giúp nâng cao năng lực số, giảm tình trạng cán bộ cấp cơ sở không đồng đều về năng lực số ở một số địa phương hiện nay.

Các diễn giả chính và thành viên Ban tổ chức hội thảo. (Ảnh: Tuấn Anh)

Gợi mở hướng nghiên cứu, thúc đẩy cơ hội hợp tác mới trong công nghệ giáo dục và trí tuệ nhân tạo

Hội thảo nhằm tạo diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia và các bên liên quan cùng trao đổi, thảo luận về những thay đổi mà AI đang tạo ra đối với giáo dục, qua đó gợi mở các hướng nghiên cứu và thúc đẩy những cơ hội hợp tác mới trong lĩnh vực công nghệ giáo dục và trí tuệ nhân tạo.

Ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, công bố Giải thưởng tại cuộc họp báo định kỳ của Bộ Khoa học và Công nghệ. (Ảnh: HÀ LINH)

Giải thưởng Make in Vietnam có hạng mục riêng về trí tuệ nhân tạo

Giải thưởng “Sản phẩm công nghệ số Make in Vietnam” năm 2026 lần đầu tiên có hạng mục riêng dành cho sản phẩm trí tuệ nhân tạo (AI) xuất sắc nhằm khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam phát triển các sản phẩm trí tuệ nhân tạo có giá trị gia tăng cao, góp phần thúc đẩy hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Giao diện Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo. (Ảnh chụp màn hình)

Vận hành Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo

Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo (AI) và cơ sở dữ liệu quốc gia về hệ thống trí tuệ nhân tạo đã được Bộ Khoa học và Công nghệ đưa vào vận hành, hình thành một đầu mối thống nhất phục vụ quản lý nhà nước, cung cấp thông tin và hỗ trợ phát triển hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo Việt Nam an toàn, có trách nhiệm.

Robot taxi tự hành do Công ty cổ phần Phenikaa-X nghiên cứu phát triển là một trong bốn dòng phương tiện được thử nghiệm.

Kiến tạo môi trường để công nghệ được thử nghiệm

Việc Công ty cổ phần Phenikaa-X là đơn vị đầu tiên tại Hà Nội triển khai thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với phương tiện tự hành đánh dấu bước chuyển từ nghiên cứu, phát triển công nghệ sang kiểm chứng trong thực tế, từ quản lý công nghệ mới sang kiến tạo môi trường để công nghệ được thử nghiệm và đưa vào thực tiễn.

Nguyễn Vũ An Chi, học sinh lớp 11 Trường trung học phổ thông Lý Thái Tổ, Hà Nội. (Ảnh: VNPT)

Năm học mới và những “lớp học” trong chiếc điện thoại

Từ thời khóa biểu, tài liệu ôn tập đến những buổi học trực tuyến, chiếc điện thoại kết nối internet đang hiện diện trong nhiều hoạt động học tập hằng ngày của người trẻ. Khi năm học mới bắt đầu, nhu cầu kết nối vì thế không chỉ gắn với liên lạc hay giải trí, mà ngày càng gắn với khả năng học tập chủ động và linh hoạt hơn.

Tỉnh đoàn Tây Ninh và MobiFone Tây Ninh ký kết Thỏa thuận hợp tác chiến lược về chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030. (Ảnh: THANH PHONG)

Tuổi trẻ Tây Ninh tiên phong chuyển đổi số

Nhằm cụ thể hóa mục tiêu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, ngày 27/8, Tỉnh đoàn Tây Ninh tổ chức Hội nghị tập huấn nâng cao năng lực số cho cán bộ, đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên bằng hình thức trực tiếp và trực tuyến tại 150 điểm cầu ở các xã, phường và trường học trên địa bàn.

(Ảnh minh họa: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Không chỉ “có sóng”, người dân cần internet đủ nhanh, ổn định

Điện thoại hiển thị vạch sóng nhưng người dân vẫn khó gửi hồ sơ, truy cập dịch vụ số; có nơi việc liên lạc còn phụ thuộc vào “may rủi”. Thông tư số 51/2026/TT-BKHCN đưa ra cách tiếp cận mới: phổ cập viễn thông công ích không chỉ được tính bằng vùng phủ, mà phải được kiểm chứng bằng chất lượng kết nối thực tế.

Cần thu hút và giữ chân những tổng công trình sư, chuyên gia, nhà khoa học đủ năng lực đảm nhận các nhiệm vụ công nghệ chiến lược. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Tạo sức hút mới với nhân lực công nghệ chiến lược

Người giỏi có thể được thu hút bằng thu nhập, nhưng để họ ở lại và tạo ra kết quả, cần những bài toán đủ lớn, phòng thí nghiệm hiện đại, đội ngũ cộng sự và quyền quyết định chuyên môn. Nghị định số 260/2026/NĐ-CP đã mở cơ chế theo hướng đó; vấn đề còn lại là đưa chính sách vào thực tiễn.

Tăng cường khả năng ứng dụng, thương mại hóa đối với sản phẩm công nghệ. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Đặt hàng từ thực tiễn, đo kết quả bằng sản phẩm

Thay vì bắt đầu từ đề xuất nghiên cứu và chờ đến khi nghiệm thu mới đánh giá, nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược sẽ được hình thành từ bài toán thực tế, chia theo từng gói công việc và sàng lọc qua các mốc kết quả. Cách làm mới hướng nguồn lực nhà nước vào công nghệ có khả năng ứng dụng, thương mại hóa.

Hình ảnh về tác động mà tên lửa của SpaceX gây ra trên bề mặt Mặt Trăng. (Ảnh: NASA)

Nguy cơ "tắc nghẽn" quỹ đạo Trái đất do rác vũ trụ

Các chuyên gia vũ trụ cảnh báo ngày càng nhiều rủi ro từ lượng rác thải không gian đang tăng lên, làm dấy lên lo ngại về tình trạng “tắc nghẽn” quỹ đạo và thách thức trong việc thu gom xử lý chúng. Lời cảnh báo được đưa ra sau sự cố một tên lửa của SpaceX va chạm với Mặt trăng ngày 5/8.