Theo Cục trưởng Nguyễn Thị Hương, nguồn thông tin về khu vực này còn phân tán, chưa đồng bộ; một số hoạt động có tính che giấu, phức tạp hoặc khó tiếp cận trực tiếp; ranh giới giữa các thành tố trong thực tế không phải lúc nào cũng rõ ràng. Vì vậy, việc đo lường phải được thực hiện theo lộ trình, trên cơ sở kết hợp phương pháp luận, nguồn dữ liệu, nghiệp vụ tài khoản quốc gia, công nghệ và cơ chế phối hợp liên ngành.
Thông tin trên được cung cấp tại hội nghị tổng kết đề án thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát diễn ra chiều 31/7, tại Hà Nội. Hội nghị do Cục Thống kê (Bộ Tài chính) tổ chức với hình thức trực tiếp tại điểm cầu trụ sở Cục Thống kê, Hà Nội và trực tuyến, kết nối 34 điểm cầu của 34 Thống kê các tỉnh, thành phố.
Tại hội nghị, Cục trưởng Nguyễn Thị Hương khẳng định, nhìn lại giai đoạn 2019-2025, đề án đã tạo nền tảng ban đầu cho việc thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát tại Việt Nam.
Tuy nhiên, bà Hương cũng chỉ rõ, đây là quá trình lâu dài và chưa thể giải quyết đầy đủ tất cả các thành tố trong một giai đoạn. Khó khăn lớn nhất vẫn là nguồn thông tin còn phân tán, thiếu ổn định và khó kiểm chứng; việc phân định ranh giới giữa các thành tố còn phức tạp.
Đề án được phê duyệt theo Quyết định số 146/QĐ-TTg ngày 1/2/2019 của Thủ tướng Chính phủ và được xây dựng trong bối cảnh yêu cầu phản ánh đầy đủ hơn quy mô nền kinh tế theo chuẩn mực quốc tế, đồng thời tiếp tục đổi mới công tác thống kê và biên soạn tài khoản quốc gia phục vụ quản lý, điều hành và hội nhập quốc tế.
Do đó, bà Hương đề xuất, trong thời gian tới, cần chuyển trọng tâm từ xây dựng đề án sang duy trì, hoàn thiện và từng bước đưa phương pháp thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát vào hoạt động thống kê thường xuyên; ưu tiên các nội dung đã có cơ sở dữ liệu và phương pháp tương đối rõ, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm thận trọng đối với những thành tố phức tạp.
Báo cáo tóm tắt kết quả triển khai đề án tại hội nghị, ông Lê Trung Hiếu, Phó Cục trưởng Thống kê cho biết, trong giai đoạn 2019-2025, cùng với việc triển khai các nhiệm vụ chuyên môn, Bộ Tài chính và các bộ, ngành đã thường xuyên rà soát tiến độ thực hiện, cập nhật các nhiệm vụ phù hợp với yêu cầu thực tiễn và những thay đổi của hệ thống pháp luật, bộ máy hành chính nhà nước và chuẩn mực thống kê quốc tế.
“Một trong những kết quả nổi bật của đề án là thúc đẩy đổi mới phương pháp và nghiệp vụ biên soạn GDP, GRDP và tài khoản quốc gia theo hướng hiện đại, tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Sau hơn 6 năm triển khai thực hiện, đề án thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát đã hoàn thành các mục tiêu cơ bản theo Quyết định số 146/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và đạt được nhiều kết quả quan trọng. Mặc dù đây là lĩnh vực mới, có phạm vi rộng, phương pháp đo lường phức tạp, nguồn thông tin phân tán và chưa có tiền lệ triển khai tại Việt Nam, song với sự chỉ đạo của Chính phủ, sự phối hợp của các bộ, ngành và sự chủ trì của Bộ Tài chính (Cục Thống kê), đề án đã từng bước hình thành nền tảng phương pháp luận, đổi mới phương pháp thống kê và tạo chuyển biến quan trọng trong việc phản ánh đầy đủ hơn quy mô nền kinh tế”, Phó Cục trưởng Lê Trung Hiếu thông tin.
Đáng chú ý, đề án đã tạo nền tảng quan trọng cho việc đổi mới phương pháp thống kê và hiện đại hóa Hệ thống tài khoản quốc gia của Việt Nam, góp phần phản ánh đầy đủ hơn quy mô và cơ cấu của nền kinh tế, nâng cao chất lượng các chỉ tiêu thống kê kinh tế vĩ mô, tăng cường khai thác dữ liệu hành chính và dữ liệu số, đồng thời tạo cơ sở khoa học và thực tiễn để tiếp tục triển khai các khuyến nghị của Hệ thống tài khoản quốc gia (SNA 2025). Đây là những tiền đề quan trọng để ngành thống kê tiếp tục nâng cao chất lượng thông tin thống kê, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu quản lý, điều hành của Đảng, Quốc hội, Chính phủ và nhu cầu thông tin phục vụ phát triển kinh tế-xã hội trong giai đoạn mới.
Đặc biệt, quá trình triển khai đã rút ra một số bài học kinh nghiệm quan trọng, góp phần tiếp tục hoàn thiện thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát cũng như tạo tiền đề quan trọng để đổi mới phương pháp thống kê, hiện đại hóa Hệ thống thống kê quốc gia, tăng cường khai thác dữ liệu hành chính và dữ liệu số, từng bước xây dựng nền thống kê hiện đại, minh bạch, hội nhập và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Hội nghị đã lắng nghe một số trao đổi, tham luận, trong đó đều thống nhất rằng, việc đo lường khu vực kinh tế chưa được quan sát không thể chỉ dựa vào ngành thống kê. Mỗi cơ quan quản lý đang nắm giữ những nguồn dữ liệu có giá trị khác nhau về hoạt động sản xuất, kinh doanh, giao dịch và dòng tiền trong nền kinh tế.
Đơn cử như chia sẻ của bà Phạm Thị Minh Hiền, Phó Trưởng ban Chính sách thuế quốc tế, Cục Thuế (Bộ Tài chính) đã làm rõ vai trò của dữ liệu quản lý thuế, hóa đơn điện tử và thông tin về hộ, cá nhân kinh doanh, thương mại điện tử trong rà soát đơn vị, doanh thu cũng như nhận diện các hoạt động chưa được phản ánh đầy đủ.
Trong khi đó, ông Nguyễn Tất Thái, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo-Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chia sẻ các thông tin về thanh toán không dùng tiền mặt, định danh và xác thực điện tử, cùng với công tác phòng, chống rửa tiền, góp phần nâng cao tính minh bạch của dòng tiền và tạo thêm nguồn thông tin phục vụ quản lý, đối chiếu, phân tích.
Dịp này, đại diện Bộ Công thương đã nhấn mạnh tới yêu cầu kết hợp quản lý thị trường, thương mại điện tử, phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả với xây dựng dữ liệu về chủ thể và hoạt động kinh doanh trên môi trường số.
Ghi nhận kết quả ban đầu của đề án, đại diện của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) tại Việt Nam đã cung cấp thêm kinh nghiệm và khuyến nghị về phương pháp đo lường, khai thác dữ liệu và xây dựng lộ trình phù hợp với chuẩn mực quốc tế và điều kiện của Việt Nam. Đồng thời, vị đại diện này cũng đề xuất thu thập, tiếp cận thêm thông tin cũng như chia sẻ dữ liệu đồng bộ trong bối cảnh chuyển đổi số đạt chất lượng, hiệu quả nhất quán cao, đáp ứng yêu cầu thông tin chỉ tiêu kinh tế cơ bản phục vụ tăng trưởng chung.
Trong khuôn khổ hội nghị, đại diện Thống kê các tỉnh, thành phố cũng chung đề xuất, cần có sự hướng dẫn chi tiết, cụ thể và phối hợp liên ngành, liên cơ quan, liên địa phương để rà soát, nắm bắt kịp thời các thành tố của khu vực kinh tế chưa được quan sát gồm: kinh tế phi chính thức, hoạt động tự sản tự tiêu của hộ gia đình, các hoạt động bị bỏ sót trong chương trình thu thập dữ liệu thống kê, khu vực kinh tế ngầm và kinh tế bất hợp pháp... cũng như củng cố thêm phương pháp luận trong thống kê, rà soát các nhân tố phát sinh mới từ sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, thương mại điện tử đang phát triển mạnh mẽ hiện nay.
