Tái cấu trúc ngành đóng tàu, phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia

Tàu chở dầu/hóa chất do Công ty Đóng tàu Phà Rừng đóng cho chủ tàu Hàn Quốc.
Tàu chở dầu/hóa chất do Công ty Đóng tàu Phà Rừng đóng cho chủ tàu Hàn Quốc.

Hiện nay, cả nước có gần 90 doanh nghiệp đóng tàu cùng hơn 400 cơ sở đóng phương tiện thủy nội địa, tổng công suất thiết kế khoảng 3,5 triệu DWT/năm. Dù đang trong quá trình thực hiện thủ tục phá sản, nhưng các nhà máy đóng tàu thuộc Tổng Công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC) vẫn có đơn hàng, bảo đảm việc làm cho người lao động đến hết năm 2028.

Tại buổi làm việc với các cơ quan về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đề nghị Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo các cơ quan liên quan nghiên cứu, đề xuất phương án xử lý SBIC theo hướng phục hồi và phát triển, với phương châm không để thất thoát tài sản nhà nước hoặc làm mất năng lực công nghiệp khó tái tạo.

Phóng viên Báo Nhân Dân có cuộc trao đổi với Phó Giáo sư, Tiến sĩ (PGS, TS) Nguyễn Ngọc Sơn, Đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội về vấn đề này.

Phóng viên: Thưa ông, theo thống kê, năm 2025 kim ngạch xuất khẩu sản phẩm tàu biển chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, nhưng vì sao ngành đóng tàu vẫn được đặt ở tầm “nhiệm vụ chiến lược”?

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sơn: Nếu lấy tỷ trọng đóng góp GDP làm thước đo thì không chỉ Việt Nam, kể cả những cường quốc như Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ,… đều không có lý do gì để ưu tiên cho đóng tàu. Nhiều năm nay, các quốc gia có thế mạnh đóng tàu đều nhất quán mục tiêu tập trung nguồn lực cho ngành này vì tiêu chí thật sự không phải đóng góp bao nhiêu, mà mất năng lực thì quốc gia tổn thương như thế nào.

1785540476181-6783786571844040517-g7560682694160435597-cd1e085ce12f67ed65f50efb3b67c8cf.jpg
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sơn Đại biểu chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội.

Nước ta có gần 3.300km bờ biển, nằm trên các tuyến hàng hải huyết mạch, vận tải biển đảm nhận khoảng 80% hàng hóa xuất nhập khẩu. Một quốc gia biển mà không làm chủ đóng mới, sửa chữa, hoán cải phương tiện thủy thì dù cảng biển và logistics có hiện đại đến đâu cũng không thể tự chủ về kinh tế biển.

Thông báo 125-TB/VPTW về cuộc làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nêu rõ tinh thần: Không để bị động khi chuỗi cung ứng gián đoạn, thị trường biến động hoặc xuất hiện tình huống khẩn cấp; đặt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc hiện nay, năng lực đóng tàu còn là hậu phương công nghiệp cho quốc phòng, an ninh biển. Tinh thần này cũng được thể hiện trong Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

Phóng viên: Thông báo 125-TB/VPTW xác định xử lý SBIC là “điểm nghẽn” cần khơi thông trước. Theo ông, tại sao lại coi đây là “điểm nghẽn” và đề xuất xử lý theo hướng “phục hồi và phát triển” có vướng gì về mặt pháp lý không?

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sơn: Đây không phải chuyện của một doanh nghiệp, mà là vấn đề của phần lớn năng lực đóng mới quốc gia. SBIC cùng các liên doanh nắm giữ khoảng 65% tổng năng lực đóng tàu của Việt Nam, trong đó công suất thiết kế của SBIC chiếm khoảng 35% trên tổng công suất khoảng 3,5 triệu DWT/năm của cả nước. Quá trình xử lý kéo dài nhiều năm đã khiến doanh nghiệp không được tái đầu tư phát triển, ảnh hưởng rất lớn đến tổng năng lực đóng tàu quốc gia, đồng thời tạo tâm lý e ngại cho khách hàng. Tôi cho rằng, nhận định đây là “điểm nghẽn” phải khơi thông là hoàn toàn đúng đắn.

Thời gian qua, các nhà máy thuộc SBIC dù đang trong thủ tục phá sản nhưng vẫn kín đơn hàng đến hết năm 2028, riêng năm nay dự kiến hạ thủy hơn 60 tàu với giá trị 1-1,3 tỷ USD. Điều đó có nghĩa, tài sản đang được xử lý không phải là “năng lực chết” mà đang vận hành, có thị trường, chỉ là gánh khối nợ cũ từ thời Vinashin. Quá trình tái cơ cấu kéo dài cũng làm suy giảm nhân sự, gián đoạn đơn hàng. Mỗi năm kéo dài là thêm một lớp thợ bậc cao rời ngành. Đây là thứ mất đi không lấy lại được, nhất là trong giai đoạn này.

Về mặt pháp lý, Luật Phục hồi, phá sản đã được Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, thay thế Luật Phá sản năm 2014. Luật này xác lập nguyên tắc mới: Ưu tiên phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh, tạo điều kiện để doanh nghiệp còn khả năng quay trở lại thị trường, thay vì mặc định thanh lý; đồng thời bổ sung quy định hỗ trợ về thuế, phí, tín dụng, lãi suất, đất đai,... Cho nên, việc cần làm là rà soát các doanh nghiệp thành viên, đơn vị nào còn năng lực, còn thị trường thì xem xét áp dụng thủ tục phục hồi và vận dụng ngay các hỗ trợ về thuế, tín dụng, đất đai mà luật đã quy định.

Song song đó, tôi đề nghị cần tập trung quan tâm chính sách “giữ người”. Luật đã ưu tiên người lao động trong thứ tự thanh toán, nhưng ưu tiên thanh toán khác với giữ chân đội ngũ, nhất là thợ lành nghề có nhiều năm kinh nghiệm. Tài sản có thể đấu giá lại, còn thợ bậc cao đã tan rã sẽ mất luôn, để đào tạo lại phải mất rất nhiều thời gian, công sức.

1785540566632-6783786571844040517-g7560682694160435597-3b16fd1fb5e9e88129d91806e1252289.jpg
Tàu dịch vụ điện gió hiện đại CSOV do Công ty Đóng tàu Hạ Long (SBIC) đóng cho chủ tàu quốc tế.

Phóng viên: Để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa ngành đóng tàu, theo ông cần bắt đầu từ đâu?

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sơn: Tôi cho rằng cần bắt đầu từ thép đóng tàu và vật tư cơ bản, không phải thiết bị công nghệ cao. Nhiều đề án hay bắt đầu từ động cơ chính, thiết bị hàng hải công nghệ cao, nghe rất hấp dẫn nhưng tác động đến giá thành lại chậm. Hiện tỷ lệ nội địa hóa ngành đóng tàu mới đạt 20-30%, vật tư thiết bị trong nước sản xuất chỉ đạt 10-15%, phụ thuộc nước ngoài tới 70-80%. Thép chiếm khoảng 20-30% giá trị con tàu, nếu Việt Nam từng bước chủ động được thép tấm đóng tàu và vật tư cơ bản sẽ nâng cao tỷ lệ nội địa hóa ngành đóng tàu lên vượt bậc.

Phóng viên: Có một số ý kiến đề xuất dành ưu tiên nhu cầu đội tàu trong nước cho doanh nghiệp trong nước, ông đánh giá gì về đề xuất này?

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Sơn: Đây là ý tưởng đúng về kinh tế nhưng phải thiết kế chính sách, pháp lý rất thận trọng, nếu không sẽ vướng cam kết quốc tế. Vì vậy, tôi đề nghị thiết kế ưu tiên theo ba hướng: Đặt hàng phục vụ quốc phòng, an ninh và các nhiệm vụ công ích; các gói dưới ngưỡng và các chủ thể không thuộc phạm vi cam kết; dùng công cụ bên cầu, tức ưu đãi tín dụng cho chủ tàu lựa chọn đóng trong nước, thay vì dùng biện pháp phân biệt đối xử trong đấu thầu. Đây là hướng đi phù hợp nhất. Nhu cầu “trẻ hóa” đội tàu của ta đến năm 2030 khoảng 4-5 triệu DWT, đó là thị trường có thật, đã được lượng hóa. Vấn đề chỉ là nó thuộc về nhà máy đóng tàu trong nước hay nước ngoài.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Có thể bạn quan tâm

Nghị quyết số 79-NQ/TW nhấn mạnh đến việc khơi thông các nguồn lực vốn cho khu vực kinh tế.

Bài 2: Tái định vị nguồn lực vốn kinh tế nhà nước

Không chỉ làm rõ bản chất, vai trò, vị trí của kinh tế nhà nước, Nghị quyết số 79-NQ/TW còn tái định vị nguồn lực vốn của khu vực kinh tế quan trọng này, tạo ra một sự dịch chuyển quan trọng trong tư duy quản trị: từ quản lý doanh nghiệp sang quản trị toàn bộ nguồn lực vốn và tài sản nhà nước.

Các diễn giả tại buổi tọa đàm. (Ảnh: NGỌC DUY)

Doanh nghiệp Nhà nước: Xác định đúng các “đầu tàu” để đầu tư trọng điểm

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước cùng Chương trình hành động của Chính phủ (Nghị quyết 29/NQ-CP) đã đặt ra những kỳ vọng mang tính đột phá: xây dựng các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, công nghệ hiện đại, có khả năng dẫn dắt nền kinh tế và vươn tầm thế giới.

Ảnh minh họa: Hàng hóa được vận chuyển bằng đường hàng không.

Khơi thông nguồn lực trở thành trung tâm logistics hàng không khu vực

Với định hướng phát triển rõ ràng cùng những quyết sách quy hoạch mang tính chiến lược, ngành logistics hàng không Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá, từng bước khẳng định vai trò huyết mạch trong nền kinh tế và hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quan trọng của khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Đảo Cồn Cỏ (tỉnh Quảng Trị) được định hướng trở thành hạt nhân phát triển kinh tế biển xanh, du lịch sinh thái và sinh kế bền vững. (Ảnh: TTXVN)

Phát triển kinh tế biển xanh, bền vững

Khu Bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ của tỉnh Quảng Trị không chỉ giữ vai trò bảo tồn hệ sinh thái biển có giá trị cao, mà còn được định hướng trở thành hạt nhân phát triển kinh tế biển xanh, du lịch sinh thái và sinh kế bền vững.

(Ảnh minh họa: ĐỖ BẢO)

Khơi thông các nguồn lực trọng yếu thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng

Ngay sau Đại hội XIV của Đảng, Đảng ủy Bộ Tài chính tích cực lãnh đạo nhiệm vụ tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, chính sách tài khóa, thuế, đầu tư công, thị trường vốn và huy động nguồn lực; đồng thời đề xuất sửa đổi các quy định còn cản trở tăng trưởng và cơ chế đặc thù nhằm tạo động lực phát triển.

Giao dịch khách hàng tại chi nhánh ngân hàng SHB.

SHB lãi trước thuế 9.092 tỷ đồng, hoàn thành 51% kế hoạch năm

Kết thúc 6 tháng đầu năm 2026, Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) ghi nhận lợi nhuận trước thuế đạt 9.092 tỷ đồng, hoàn thành 51% kế hoạch năm. Cùng với tăng trưởng về quy mô, Ngân hàng tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động, kiểm soát chất lượng tài sản. Vốn điều lệ tăng lên mức 53.442 tỷ đồng.

Tại hội nghị đại lý, Vietravel Airlines đã chính thức ra mắt Tổng Đại lý khu vực phía nam Trung Quốc.

Vietravel Airlines chuẩn bị khai thác đường bay thẳng Thành phố Hồ Chí Minh-Thâm Quyến

Hãng hàng không Vietravel Airlines tổ chức thành công Hội nghị đại lý tại Thâm Quyến (Trung Quốc), với sự tham gia của hơn 100 đại lý, đối tác phân phối và khách mời tại thị trường này, đánh dấu bước chuẩn bị quan trọng trước khi chính thức đưa vào khai thác đường bay thẳng Thành phố Hồ Chí Minh-Thâm Quyến từ ngày 15/8 tới.

Việc đưa Không gian Văn hóa đọc ngành công thương vào hoạt động là một trong những giải pháp cụ thể để triển khai tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam,

Bộ Công thương hoàn thiện không gian văn hóa đọc ngành công thương

Việc đưa Không gian văn hóa đọc vào hoạt động góp phần cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa và xây dựng xã hội học tập, thể hiện sự quan tâm của Bộ Công thương trong việc xây dựng môi trường làm việc văn minh, hiện đại, lấy tri thức làm nền tảng cho đổi mới, sáng tạo và nâng cao chất lượng thực thi công vụ.

Tại hội nghị, lãnh đạo tỉnh Nghệ An đã trao Quyết định đầu tư, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và Biên bản ghi nhớ thỏa thuận hợp tác đầu tư cho 25 dự án tiêu biểu.

Khơi thông động lực, sớm đưa Nghệ An trở thành cực tăng trưởng tầm quốc gia

Sáng 31/7, tỉnh Nghệ An tổ chức Hội nghị công bố điều chỉnh quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và xúc tiến đầu tư. Với chủ đề “Nghệ An - hiện thực hoá khát vọng phát triển”, đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh Nghệ An nói riêng và khu vực Bắc Trung bộ nói chung.

Tọa đàm "Làm gì để doanh nghiệp nhà nước thực sự dẫn dắt tăng trưởng?”

Trao quyền để doanh nghiệp nhà nước thực sự dẫn dắt tăng trưởng

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số và xây dựng những doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh khu vực, toàn cầu, doanh nghiệp nhà nước được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò nòng cốt ở các ngành, lĩnh vực thiết yếu, đồng thời tiên phong trong đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ và dẫn dắt các chuỗi giá trị.

(Ảnh minh họa: THANH XUÂN)

Tận dụng dư địa các FTA cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Với mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do đang thực thi, Việt Nam đã có trong tay những “đường cao tốc” kết nối với phần lớn nền kinh tế thế giới. Nhưng để xuất khẩu thực sự trở thành động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của giai đoạn phát triển mới, dư địa ưu đãi từ các FTA thế hệ mới cần được biến thành giá trị thật.

Vietjet tiếp tục mở rộng mạng bay quốc tế, đầu tư dài hạn vào đội tàu hơn 600 tàu bay thế hệ mới và phát triển hệ sinh thái hàng không đồng bộ.

Vietjet bứt phá mạng bay quốc tế, đặt hàng hơn 600 máy bay và hoàn chỉnh hệ sinh thái hàng không

Động lực tăng trưởng của Vietjet đến từ mạng bay quốc tế tiếp tục mở rộng, chiến lược đầu tư dài hạn vào đội tàu hơn 600 tàu bay thế hệ mới và phát triển hệ sinh thái hàng không đồng bộ, gồm vận tải hành khách, dịch vụ mặt đất, vận tải hàng hóa, đào tạo, kỹ thuật, tài chính và công nghệ.

Vietcombank tiếp tục là thương hiệu ngân hàng giá trị nhất Việt Nam năm 2026, với giá trị thương hiệu đạt hơn 2,5 tỷ USD. (Nguồn: Brand Finance Vietnam 100 2026)

Vietcombank vào tốp 3 thương hiệu mạnh nhất Việt Nam, tiếp tục dẫn đầu ngành ngân hàng

Theo Brand Finance, thế mạnh trong thanh toán xuyên biên giới, kinh doanh ngoại hối và tài trợ chuỗi cung ứng, cùng uy tín với khách hàng tổ chức và vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam, đã củng cố vị thế Vietcombank là thương hiệu ngân hàng cao cấp, an toàn và có mức độ rủi ro thấp nhất thị trường.

Sản xuất hàng xuất khẩu tại Tổng công ty May 10. (Ảnh: ĐĂNG ANH)

Ngành dệt may linh hoạt ứng phó trước biến động thị trường

Những biến động khó lường của nền kinh tế thế giới, nhất là xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran đang leo thang khiến rủi ro vận chuyển kéo dài, đẩy giá nguyên, nhiên liệu và chi phí logistics tăng cao... Điều này không chỉ tạo áp lực lớn mà còn làm xói mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp, trong đó có các đơn vị ngành dệt may.