Phương pháp "trị liệu" tinh thần
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số mang đến cho trẻ em môi trường sống giàu tiện ích nhưng cũng phải đối mặt với không ít áp lực vô hình. Dòng chảy thông tin dồn dập, các thiết bị số tác động liên tục... khiến trẻ gặp khó khăn trong việc kết nối với đời sống thực tế, phát triển tư duy, nhận diện và biểu đạt cảm xúc. Tình trạng căng thẳng, lo âu, cảm giác cô đơn hay vấn đề khó khăn trong giao tiếp đang hiện hữu ngày một rõ ràng ở trẻ em.
Những câu chuyện đẹp, những vần thơ giàu yêu thương và sự đồng cảm vì thế trở thành điểm tựa tinh thần, giúp trẻ được sống trong không gian mở, phát triển sức sáng tạo và tìm thấy sự an ủi, kết nối cũng như cân bằng trong thế giới phẳng.
Trước yêu cầu của thời đại, nhà thơ Hồ Huy Sơn trong tập thơ "Thành phố bao điều lạ" đã lấy thi ca làm chất xúc tác, làm cầu nối giữa trẻ em và hiện thực, mở ra trước mắt trẻ một thế giới sống động, khơi gợi sự tò mò, sức tưởng tượng và truyền cảm hứng để trẻ chủ động tìm hiểu, cảm nhận về thành phố nơi mình lớn lên.
Khi nói về vấn đề áp lực tâm lý của trẻ trong thời đại công nghệ số, nhà thơ khẳng định: "Trẻ em cũng có những áp lực lứa tuổi của riêng mình. Trong bối cảnh ấy, văn chương đã và đang góp phần trở thành một liệu pháp về tinh thần rất hữu ích mà dường như nhiều người không để ý. Qua văn chương, giúp chúng ta được xoa dịu, ủi an và nuôi dưỡng về mặt tâm hồn".
"So văn xuôi, thơ dễ đọc, dễ thuộc và dễ nhớ hơn, cũng dễ dàng truyền tải đến các em tình yêu quê hương, gia đình, thiên nhiên... Ngoài ra, thơ thiếu nhi còn giúp các em giàu liên tưởng và trí tưởng tượng. Như đã nói, với đặc trưng là trong trẻo, hồn nhiên, thơ thiếu nhi cũng giúp các em cân bằng hơn trước những áp lực mà các em đang phải đối diện", nhà thơ bày tỏ.
Tập thơ "Thành phố bao điều lạ" với 40 bài thơ, viết về Thành phố Hồ Chí Minh với những địa danh quen thuộc như: Hồ Con Rùa, Chợ Bến Thành, Thảo Cầm Viên, Đường hoa Nguyễn Huệ… cùng những hình ảnh thân thương: bình trà đá miễn phí bên đường, thùng bánh mì hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn hay những chuyến xe hướng về vùng thiên tai, bão lũ...
Các tác phẩm khắc họa một thành phố thật đẹp bởi cảnh quan và cũng đẹp bởi tình người. Đối với nhà thơ Hồ Huy Sơn, để có thể đưa những xúc cảm trong cuộc sống vào thế giới nội tâm của con người, thơ là phương thức biểu đạt phù hợp hơn cả. Trong tập thơ, anh đã vận dụng nhiều thể thơ: 3 chữ, 4 chữ, 5 chữ… để các em nhỏ dễ đọc, dễ thuộc... từ đó, dễ đón nhận và đồng cảm hơn.
Viết cho thiếu nhi, vậy nên, hình ảnh thành phố cũng được Hồ Huy Sơn khắc họa trong cái nhìn, tâm thế của trẻ thơ với nhiều háo hức, lạ lẫm và thú vị. Với con mắt của trẻ nhỏ, có rất nhiều điều "lạ" đang gọi mời các em cùng khám phá và tìm hiểu. Tình yêu, niềm tự hào với thành phố cũng được nhen lên từ đó.
Ví như trong bài "Chiếc khăn rằn", tác giả viết: "Không sặc sỡ/ Thật giản đơn/ Khăn sớm hôm/ Gieo thương nhớ!" Hình ảnh khăn rằn đại diện cho bản sắc Nam Bộ được khắc họa bằng những ngôn từ gần gũi, chân thật và vô cùng đáng yêu, phù hợp cách tiếp cận của trẻ thơ. Đây cũng là tình cảm trong sáng mà tác giả gieo vào tâm hồn bạn đọc, giúp hình thành sự thấu hiểu và gắn bó đối với bản sắc dân tộc.
Thông qua những hình ảnh vừa quen, vừa lạ, nhà thơ cũng gửi gắm tình yêu to lớn dành cho quê hương, xứ sở; cho tình đất, tình người và hồn cốt phương nam. Anh mong muốn mang đến cho độc giả nhí hình ảnh một thành phố thu nhỏ, một chuyến "du lịch" qua sách cho những bạn trẻ phương xa, gợi mở trong các em sự hứng thú và bồi đắp tình yêu dành cho thành phố mang tên Bác.
"Với các em nhỏ, tôi hy vọng đây sẽ là 'city tour', mang đến cho các em cơ hội được tham quan, khám phá thành phố hơn 300 năm tuổi, bằng thơ. Tập thơ hoàn toàn dành cho các em, vậy nên, tôi muốn trao quyền cao nhất cho các em, đó là được đọc, được trải nghiệm và yêu thành phố theo cách riêng của mình", nhà thơ bộc bạch.
Khoảng trống trong thói quen cần được khỏa lấp
Theo nhà thơ Hồ Huy Sơn, thơ thiếu nhi hiện đang có rất nhiều tiềm năng nhưng vấn đề quan trọng nhất là sức đọc, sức mua vẫn còn quá ít. Năm học 2025-2026, cả nước có khoảng 26 triệu học sinh, sinh viên, song, ngoại trừ nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, còn lại những đầu sách dành cho thiếu nhi của các tác giả khác, cũng chỉ in với số lượng khiêm tốn từ 1.000-2.000 bản. Rõ ràng, không riêng gì thơ thiếu nhi, mà các thể loại khác cũng đang gặp phải "điểm nghẽn" chung, và tình hình chỉ có thể tốt lên khi chúng ta xây dựng được cho phụ huynh lẫn các em thói quen đọc sách thường xuyên.
Đây là vấn đề cần có sự chung tay giải quyết của gia đình, nhà trường và văn nghệ sĩ sáng tạo. Nhu cầu tiếp nhận của trẻ đã thay đổi, so những thế hệ trước, trẻ em ngày nay cần nhiều hơn ở các tác phẩm văn chương sự hấp dẫn, lôi cuốn và phù hợp tâm lý.
Dù đề tài trong văn học thiếu nhi hiện nay đa số vẫn xoay quanh gia đình, bạn bè, thầy cô, cỏ cây, muông thú... vốn là những chủ đề quen thuộc bấy lâu. Song, từ "Thành phố bao điều lạ" ta có thể thấy nhiều điểm mới đã được tác giả sử dụng trong cách thể hiện nội dung, đó là sự hóm hỉnh, chất tinh nghịch pha lẫn sự tếu táo, ngây ngô - phù hợp với xu thế của thời đại. Kèm theo những nét vẽ minh họa đầy màu sắc của họa sĩ Lạc An, tập thơ mở ra trước mắt trẻ một không gian nghệ thuật sống động, sặc sỡ, tự do, để các em thỏa sức khám phá.
Cùng với đó, hai thành tố vô cùng quan trọng khác góp phần hình thành thói quen đọc sách ở trẻ chính là gia đình và nhà trường. Trẻ em thời nay dành quá nửa thời gian trong ngày cho việc học tập ở trường, học thêm, làm bài tập... vì vậy, thời gian để đọc thơ, đọc sách giải trí hầu như không có nhiều. Khi đó, rất cần đến sự phối hợp của gia đình. Bởi sau giờ học, các em trở về nhà, sẽ có thời gian gần gũi với bố mẹ, đây chính là thời điểm lý tưởng để phụ huynh thực hiện việc khuyến đọc cho các em, cũng chính là không gian giúp các thành viên trong gia đình tương tác và kết nối với nhau.
Về vấn đề này, nhà thơ Hồ Huy Sơn chia sẻ: "Trong quan sát của tôi, những năm gần đây, các bậc phụ huynh đã quan tâm nhiều hơn đến việc làm giàu tâm hồn cho các em thông qua việc đọc sách. Hình ảnh mà tôi thường thấy mỗi lần đi nhà sách là bố mẹ và con cùng chọn sách, kiên nhẫn ngồi đợi con đọc sách. Vì vậy tôi tin rằng, khi nhiều phụ huynh vẫn còn tin vào sức mạnh của sách vở, của thơ ca thì việc đọc thơ, đọc sách cho trẻ nghe là hoạt động sẽ được duy trì đều đặn".
Với tinh thần đầy trong trẻo và hồn nhiên, tập thơ cũng góp phần đánh thức đứa trẻ bên trong của mỗi người, để bạn đọc lớn tuổi có thể thêm lần nữa được sống lại cảm giác hồn nhiên, vô tư với hình ảnh thành phố có "bao điều lạ" đang chờ được khám phá.
