Thay đổi cách làm khoa học

Sau hơn 18 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, một khối lượng thể chế đồ sộ trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được xây dựng. Hàng loạt cơ chế về tài chính, quản trị, phát triển công nghệ chiến lược và chấp nhận rủi ro đang từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài nhiều năm.

Nhiều nhà khoa học chưa mạnh dạn theo đuổi những nghiên cứu đột phá vì tâm lý e ngại rủi ro. Ảnh: NAM HẢI
Nhiều nhà khoa học chưa mạnh dạn theo đuổi những nghiên cứu đột phá vì tâm lý e ngại rủi ro. Ảnh: NAM HẢI

Tại Hội nghị "Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo phát triển" diễn ra mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, thể chế hiện nay vẫn là "điểm nghẽn của điểm nghẽn". Nếu không tháo gỡ được các rào cản về cơ chế, rất khó để khoa học, công nghệ trở thành động lực cho tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.

Khối lượng thể chế lớn chưa từng có

Thực tế cho thấy, trong nhiều năm qua, không ít nhiệm vụ khoa học bị kéo dài do vướng mắc trong thủ tục phê duyệt và giải ngân. Nhiều nhà khoa học chưa mạnh dạn theo đuổi những nghiên cứu đột phá vì tâm lý e ngại rủi ro. Các doanh nghiệp vẫn đứng khá xa hệ sinh thái nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Một cuộc cải cách thể chế toàn diện đang được triển khai với quyết tâm cao chưa từng có. Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ (KHCN) Vũ Hải Quân, kể từ khi Nghị quyết số 57-NQ/TW được ban hành, Bộ KHCN đã chủ trì xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành 10 luật, 1 nghị quyết của Quốc hội, 40 nghị định, 12 nghị quyết của Chính phủ, 70 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và hơn 100 thông tư. Khối lượng công việc này phản ánh quyết tâm rất lớn của Đảng và Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế để khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, điều quan trọng hiện nay không còn là ban hành thêm chính sách mà là tổ chức thực thi hiệu quả, đưa các cơ chế mới đi vào cuộc sống.

Một trong những điểm đột phá nổi bật nhất là lần đầu tiên Việt Nam hình thành được hệ thống thể chế tương đối đồng bộ cho phát triển công nghệ chiến lược.

Ông Nguyễn Phú Hùng, Vụ trưởng Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Bộ KHCN cho biết, từ Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật Công nghệ cao cho đến các nghị định, quyết định của Thủ tướng Chính phủ về danh mục công nghệ chiến lược và chương trình phát triển công nghệ chiến lược đã tạo nên hành lang pháp lý tương đối đầy đủ cho lĩnh vực này.

Theo ông Hùng, việc xác định phát triển công nghệ cao và công nghệ chiến lược là một đột phá chiến lược thể hiện quyết tâm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia, bảo đảm quốc phòng, an ninh và tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững.

Nhiều cơ chế ưu đãi vượt trội đã được thiết kế. Doanh nghiệp công nghệ chiến lược được hưởng thuế suất ưu đãi 10% trong thời hạn 25 năm; miễn thuế trong 4 năm đầu, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo; được miễn tiền thuê đất trong toàn bộ thời gian thuê; được ưu tiên trong mua sắm công và hỗ trợ tiếp cận hạ tầng nghiên cứu quốc gia.

“Việc xây dựng Chương trình quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược cũng mở ra khả năng tập trung nguồn lực quốc gia cho những lĩnh vực có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh của đất nước như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học hay công nghệ quốc phòng”, ông Nguyễn Phú Hùng cho biết.

Trong bối cảnh cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, việc chủ động xây dựng năng lực công nghệ lõi không chỉ là yêu cầu phát triển kinh tế mà còn là vấn đề bảo đảm an ninh, chủ quyền quốc gia.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: "Thể chế không còn là rào cản mà là lợi thế cạnh tranh; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thật sự trở thành động lực tăng trưởng mới của đất nước".

Chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo”

Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý, một đột phá khác được giới chuyên gia đánh giá rất cao là sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý khoa học, công nghệ.

Trong nhiều năm, cơ chế quản lý còn nặng về kiểm soát đầu vào, quản lý chứng từ và thủ tục hành chính. Điều này phần nào bảo đảm tính chặt chẽ trong sử dụng ngân sách nhưng cũng làm giảm tính linh hoạt, hạn chế khả năng đổi mới sáng tạo.

Ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của khoa học, công nghệ trong thời gian qua chính là cơ chế tài chính.

"Cơ chế cũ còn cứng nhắc, nặng về quản lý đầu vào, giao dự toán theo phương thức hành chính, trong khi chưa thật sự chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu", ông Chiến nhận định.

Theo ông, điều cần thiết hiện nay là chuyển từ tư duy "tài trợ" sang tư duy "kiến tạo". Các quỹ phát triển khoa học và công nghệ không chỉ dừng ở vai trò cấp kinh phí nghiên cứu mà phải trở thành chủ thể dẫn dắt, kết nối giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp; thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh.

Các nhiệm vụ khoa học sẽ được triển khai theo từng mốc hoàn thành cụ thể, tiến tới khoán chi đến sản phẩm cuối cùng. Cách tiếp cận này không chỉ giảm thủ tục hành chính mà còn tạo điều kiện để các nhà khoa học chủ động hơn trong quá trình nghiên cứu.

Lần đầu tiên, rủi ro trong nghiên cứu khoa học được nhìn nhận như một yếu tố tất yếu của đổi mới sáng tạo. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, Chính phủ sẽ trình Quốc hội cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với các hoạt động nghiên cứu được thực hiện trung thực, minh bạch, vì lợi ích chung nhưng không đạt kết quả như kỳ vọng.

Đây được xem là bước ngoặt quan trọng trong tư duy quản lý. Bởi bản chất của khoa học là khám phá cái mới, mà đã là cái mới thì luôn tồn tại khả năng thất bại.

Theo nhiều chuyên gia, việc thừa nhận và có cơ chế chia sẻ rủi ro sẽ tạo động lực để các nhà khoa học mạnh dạn theo đuổi những nghiên cứu có tính tiên phong, từ đó gia tăng khả năng hình thành các công nghệ lõi và các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam.

Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, thành công không được đo bằng số lượng văn bản đã ban hành, mà phải được thể hiện bằng số lượng công nghệ được làm chủ, số sản phẩm được thương mại hóa, số doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được hình thành và mức độ đóng góp của khoa học, công nghệ đối với tăng trưởng kinh tế.

Hiện nay, Nhà nước đã bố trí khoảng 103 nghìn tỷ đồng cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tương đương khoảng 3% tổng chi ngân sách. Tuy nhiên, vẫn còn một phần nguồn lực chưa được phân bổ do thiếu các đề xuất nhiệm vụ cụ thể.

Điều này cho thấy, cùng với việc hoàn thiện thể chế, yêu cầu cấp thiết hiện nay là nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, đẩy nhanh tiến độ phân bổ và giải ngân nguồn lực.

“Mỗi đồng vốn chậm được đưa vào cuộc sống đồng nghĩa với việc công nghệ chậm được nghiên cứu, sản phẩm chậm được hình thành và cơ hội phát triển bị bỏ lỡ”, Phó Thủ tướng nói.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng kỳ vọng sau Hội nghị, mỗi bộ, ngành, địa phương sẽ có kế hoạch hành động cụ thể; mỗi nhà khoa học có thêm những công trình gắn với thực tiễn; mỗi doanh nghiệp có thêm quyết tâm đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Có thể bạn quan tâm

Khi những ý tưởng thôi thì thầm

Hành lang giảng đường đại học vắng tanh. Sau một cánh cửa lớp, tiếng thầy giáo đều đều những kiến thức triết học. Bỗng giọng thầy ngừng lại, thay thế là tiếng cười của đám sinh viên.

Một trung tâm điều trị Ebola tại Uganda. Ảnh: GETTY IMAGES

Châu Phi tăng cường ngăn chặn dịch

Các quốc gia thành viên Cộng đồng Phát triển Nam châu Phi (SADC) đang đẩy mạnh các biện pháp phối hợp nhằm ngăn chặn sự bùng phát của dịch Ebola tại CHDC Congo.

Công tác kiểm soát dịch được triển khai chặt chẽ tại CHDC Congo. Ảnh: THE BOSTON GLOBE

WHO quan ngại việc dịch Ebola lây lan nhanh

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo dịch Ebola tại CHDC Congo đang lây lan nhanh hơn bất kỳ đợt bùng phát nào trước đây. Trong khi đó, điểm sáng đến từ nước láng giềng Uganda khi bệnh nhân cuối cùng của dịch Ebola đã xuất viện.

Lâm Đồng đẩy mạnh tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Lâm Đồng đẩy mạnh tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng vừa ký văn bản chỉ đạo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh cùng các sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan tập trung triển khai nghiêm túc, đồng bộ, quyết liệt các nhiệm vụ của “Chiến dịch 500 ngày đêm” với quyết tâm hoàn thành các mục tiêu đã đề ra.

Cây bút mực khắc dòng chữ “Tiến Quy” cùng hình ảnh đôi chim bồ câu vừa được tìm thấy. Ảnh: P.MAI

Tìm kiếm nhân chứng phục vụ quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn TP Đồng Nai

Trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (HCLS), mới đây, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ K72 phối hợp cùng cấp ủy, chính quyền địa phương đã phát hiện nhiều vị trí có di vật, xương cốt của các anh hùng liệt sĩ tại địa bàn xã Minh Đức (TP Đồng Nai).

Dữ liệu cá nhân được rao bán trên mạng. Ảnh: THẾ ĐẠI

Chợ đen dữ liệu cá nhân (Kỳ 1)

Để có thể thực hiện hành vi lừa đảo, điều kiện tiên quyết đối với tội phạm mạng là thông tin thu thập từ hệ thống dữ liệu cá nhân. Muốn phạm tội, chúng phải đi mua dữ liệu từ hệ thống WEB đen (Dark Web), từ đó xây dựng sơ đồ về tên tuổi, nghề nghiệp nạn nhân thành các “tệp” có nội dung chung nhất. Hầu hết các kịch bản lừa đảo được viết ra dựa trên hệ thống dữ liệu được mua bán trôi nổi trên các chợ đen tồn tại trong Dark Web (vốn được coi là những tảng băng ngầm chiếm tới hơn 80% dung lượng trên mạng internet).

Người lao động mong muốn được điều chỉnh tiền lương để giảm bớt áp lực chi tiêu hằng ngày.

Chia sẻ áp lực với người lao động

Giá cả nhiều mặt hàng thiết yếu liên tục biến động, trong khi thu nhập của một bộ phận người lao động chưa theo kịp mức tăng của chi phí sinh hoạt, khiến đời sống của hàng triệu công nhân đối mặt nhiều áp lực. Trong bối cảnh đó, đề xuất điều chỉnh lương tối thiểu vùng từ ngày 1/1/2027 của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nhận được sự đồng tình của đông đảo người lao động, đồng thời mở ra những cuộc trao đổi nhằm tìm tiếng nói chung giữa tổ chức công đoàn và cộng đồng doanh nghiệp.

Nguồn cung hàng hóa thiết yếu được bảo đảm sẽ ổn định giá cả tiêu dùng. Ảnh: NAM NGUYỄN

Giữ đà tăng trưởng cao, chủ động kiểm soát lạm phát

Sáu tháng đầu năm 2026, kinh tế Việt Nam tiếp tục phục hồi tích cực với tốc độ tăng trưởng cao, chỉ số giá tiêu dùng tiến sát ngưỡng mục tiêu điều hành. Vấn đề đặt ra không chỉ là đà tăng trưởng, mà phải bảo đảm ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và củng cố nền tảng phát triển bền vững.

Xây dựng môi trường sống từ mỗi gia đình

Trong một quãng thời gian ngắn, hàng loạt công ty liên quan vụ án "sở hữu kỳ nghỉ" và hàng trăm nhân viên đã bị cơ quan chức năng nhiều tỉnh, thành phố khởi tố về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đây được đánh giá là sự vào cuộc nhanh chóng của cơ quan công an sau nhiều vụ việc đơn lẻ đã được người dân và truyền thông phản ánh.

Quân đội Israel triển khai khí tài trong xung đột với Iran. Ảnh: GETTY IMAGES

Israel cảnh báo nối lại chiến dịch quân sự

Bất chấp việc Pakistan khẳng định sẵn sàng tiếp tục đóng vai trò trung gian hòa giải nhằm thúc đẩy đối thoại hòa bình Trung Đông, Iran và Israel liên tiếp đưa ra các tuyên bố cứng rắn, đáng chú ý là tuyên bố sẵn sàng nối lại chiến dịch quân sự của Tel Aviv.

Nhiều tàu vận tải phải neo đậu chờ được qua Eo biển Hormuz. Ảnh: SHUTTERSTOCK

Căng thẳng Mỹ-Iran leo thang trở lại

Căng thẳng tại Trung Đông lại gia tăng khi Mỹ phát động đợt tấn công mới nhằm vào Iran và Tehran tuyên bố tạm thời đóng cửa Eo biển Hormuz. Diễn biến căng thẳng bùng lên ngay sau khi một tàu thương mại bị tấn công tại eo biển chiến lược này, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chấm dứt thỏa thuận ngừng bắn, song để ngỏ khả năng đàm phán với Iran.

Hoàn thành sắp xếp cơ sở giáo dục công lập trước ngày 30/8/2026

Theo Văn bản số 777/TTg-TCCV, ban hành ngày 10/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ, các địa phương phải hoàn thành việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp công lập trước ngày 30/8/2026, bảo đảm phục vụ khai giảng năm học mới 2026-2027.

Bảo đảm an toàn phải được đặt lên hàng đầu đối với ca-nô chở khách. Ảnh: NAM HẢI

Siết chặt an toàn vận tải khách đường thủy

Khoảng 13 giờ ngày 11/7, chiếc ca-nô chở 36 người, gồm 32 du khách quốc tịch Ấn Độ, ba thuyền viên và một hướng dẫn viên bị lật trên vùng biển gần Hòn Mây Rút (đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang), cướp đi sinh mạng của 15 du khách. Đây là thảm kịch gây ra mất mát đặc biệt đau xót.

Tư vấn tuyển sinh ngành sức khỏe có cấp chứng chỉ hành nghề. Ảnh: NAM HẢI

Giữ chuẩn đầu vào để nâng chất nguồn nhân lực

Lần đầu tiên, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) quy định ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào đối với ngành pháp luật, đồng thời tiếp tục áp dụng điểm sàn với nhóm ngành sức khỏe trong mùa tuyển sinh năm 2026. Chính sách này thể hiện định hướng nhất quán trong việc nâng cao chất lượng đào tạo đối với những ngành nghề có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Du khách ngày nay thích những trải nghiệm chân thực, những câu chuyện văn hóa và cảm xúc cá nhân nhiều hơn. Ảnh: NAM NGUYỄN

“Cầu nối vàng” du lịch Việt Nam với quốc tế

Nhiều địa phương và doanh nghiệp đang lựa chọn đưa đối tác quốc tế trực tiếp trải nghiệm, cảm nhận và kết nối với văn hóa bản địa. Những chuyến famtrip vì thế đang trở thành “cầu nối vàng”, góp phần đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với dòng khách quốc tế chất lượng cao.

Tiềm năng phát triển du lịch y tế

Tiềm năng phát triển du lịch y tế

Mỗi năm, hàng triệu người bệnh từ khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước tìm đến Hà Nội để khám và điều trị những ca bệnh khó. Những trung tâm y khoa hàng đầu như Bạch Mai, Việt Đức, K, Tim Hà Nội, Phụ sản Hà Nội, Ung bướu Hà Nội… từ lâu đã trở thành địa chỉ tin cậy không chỉ với người dân trong nước mà còn với nhiều Việt kiều và người nước ngoài.

Toàn cảnh Hội thảo “Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp” do Báo Nhân Dân phối hợp Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức.

"Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp"

Mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn mới đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về một môi trường kinh doanh thật sự thông thoáng, minh bạch và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Khi doanh nghiệp được “cởi trói”, nguồn lực đầu tư, năng lực sản xuất và khát vọng vươn lên của khu vực tư nhân sẽ chuyển hóa thành động lực tăng trưởng bền vững cho đất nước.

Hệ thống cấp cứu ngoại viện tại Hà Nội đang được thay đổi theo hướng phục vụ dân kịp thời hơn, đỡ tốn kém hơn.

Rút ngắn “thời gian vàng” để cứu người

Một người đàn ông đột quỵ trên đường đi làm, một cụ già sống một mình bất ngờ ngã trong đêm hay một cháu bé bị hóc dị vật dẫn đến ngừng thở... Chỉ chậm vài phút, cơ hội cứu sống người bệnh có thể trôi qua. Bởi vậy, với cấp cứu ngoại viện, mỗi cuộc gọi, mỗi quyết định điều xe, mỗi thao tác sơ cứu ban đầu đều là cuộc chạy đua với thời gian để giành lại sự sống.

Ảnh: MINH Lê

Những lá thư tay

Giữa một lần trò chuyện, người bạn tôi, giờ đã thành ông nội cho biết, anh vẫn thường xuyên viết cho con gái những lá thư bằng giấy. Trong mấy chục năm qua, và cho tới giờ, những lá thư ấy vẫn được anh viết cho con - cô con gái đang sống và làm việc ở một quốc gia cách anh cả chục nghìn cây số. “Mình muốn con gái nhìn thấy những dòng chữ được viết bằng bút mực. Thấu được tình cảm của người cha hàng ngày vẫn đang quan tâm, lo lắng và dõi theo con gái của mình…”.

Một trụ sở của Google tại châu Âu. Ảnh: GETTYIMAGES

EU siết chặt quản lý Big Tech

Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (CJEU) ngày 2/7 vừa qua chính thức bác bỏ đơn kháng cáo của Google và công ty mẹ Alphabet trong vụ kiện chống độc quyền liên quan hệ điều hành Android. Phán quyết này tiếp tục khẳng định quyết tâm của EU trong việc siết chặt quản lý các tập đoàn công nghệ (Big Tech).

Hai nhà lãnh đạo Nhật Bản (bên trái) và Ấn Độ gặp gỡ tại New Delhi. Ảnh: KANTEI.GO

Ấn Độ và Nhật Bản mở rộng hợp tác

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae vừa có chuyến thăm Ấn Độ kéo dài ba ngày. Hai bên nhất trí tăng cường quan hệ Đối tác chiến lược đặc biệt và toàn cầu, mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ cao, quốc phòng, an ninh kinh tế và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Cơ chế phân cấp, phân quyền giúp phường Thanh Xuân chủ động đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng đường Vành đai 2,5.

Phân quyền đến đâu, nguồn lực phải theo đến đó

Triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu về một cuộc “cách mạng thể chế” đang được cụ thể hóa bằng những bước đi mạnh mẽ trong phân cấp, phân quyền. Gần 1.000 nhiệm vụ đã được chuyển giao cho cấp xã, phường, tuy nhiên, phân quyền chỉ thật sự hiệu quả khi đi cùng nguồn lực, năng lực thực thi và cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Gánh nặng về chi phí sinh hoạt khiến nhiều người trẻ e ngại, lựa chọn trì hoãn hôn nhân. Ảnh: NAM HẢI

“Làn sóng” độc thân trong xã hội

Cơ cấu gia đình Việt Nam đang trải qua những đợt sóng biến đổi sâu sắc. Dữ liệu dân số 15 năm qua (2009-2024) cho thấy quy mô gia đình dần thu nhỏ, người trẻ có xu hướng kết hôn muộn và lối sống độc thân ngày càng gia tăng. Việc này kéo theo nhiều vấn đề an sinh xã hội, già hóa dân số và chất lượng nguồn nhân lực cho tương lai đất nước.

Lượng du khách nước ngoài tăng cao làm cho sức cầu trong nước có xu hướng cải thiện. Ảnh: NAM NGUYỄN

Động lực để kinh tế bứt tốc nửa cuối năm

Để đạt mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm 2026, nền kinh tế cần tiếp tục phát huy hiệu quả các động lực truyền thống, đồng thời khơi thông các động lực tăng trưởng mới trong nửa cuối năm.