Chuẩn hóa đầu vào cho các ngành đặc thù
Năm 2026 đánh dấu bước chuyển đáng chú ý khi lần đầu tiên Bộ GD&ĐT công bố điểm sàn đối với các ngành học pháp luật, bên cạnh việc tiếp tục quy định điểm sàn đối với các ngành sức khỏe có cấp chứng chỉ hành nghề.
Theo quy định của Bộ GD&ĐT, ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào đối với lĩnh vực pháp luật là 20 điểm; ngành Y khoa và Răng-hàm-mặt 22 điểm; Y học cổ truyền và Dược học 20 điểm; các ngành Điều dưỡng, Hộ sinh, Kỹ thuật xét nghiệm y học, Kỹ thuật hình ảnh y học, Kỹ thuật phục hồi chức năng... 18 điểm.
Những năm qua, cùng với việc mở rộng quyền tự chủ đại học, các cơ sở đào tạo chủ động xây dựng phương án tuyển sinh phù hợp. Tuy nhiên, ở một số thời điểm, áp lực tuyển sinh khiến không ít ngành có điểm trúng tuyển thấp, làm dấy lên băn khoăn về chất lượng đầu vào, nhất là đối với các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chăm sóc sức khỏe và thực thi pháp luật.
Theo GS, TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), việc duy trì ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào đối với nhóm ngành sức khỏe nhiều năm qua đã góp phần tạo mặt bằng chất lượng chung giữa các cơ sở đào tạo, hạn chế tình trạng hạ chuẩn tuyển sinh để đủ chỉ tiêu. Đây là nhóm ngành mà người học sau khi tốt nghiệp sẽ trực tiếp khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe nhân dân nên yêu cầu về năng lực chuyên môn luôn được đặt lên hàng đầu.
Điểm mới của mùa tuyển sinh năm nay là lĩnh vực pháp luật cũng được đưa vào nhóm ngành có ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào. TS Nguyễn Triều Dương, Trưởng phòng Đào tạo đại học, Trường đại học Luật Hà Nội cho rằng: “Đây là bước đi phù hợp trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đòi hỏi đội ngũ cán bộ pháp lý, luật sư, công chứng viên, kiểm sát viên, thẩm phán và những người làm công tác pháp luật phải có nền tảng kiến thức, tư duy và năng lực nghề nghiệp vững vàng”.
Nhiều ý kiến cho rằng, điểm sàn không phải là “hàng rào” thu hẹp cơ hội học đại học mà là mức chuẩn tối thiểu để bảo đảm người học có đủ năng lực tiếp cận chương trình đào tạo, vốn đòi hỏi cường độ học tập cao và yêu cầu chuyên môn nghiêm ngặt.
Thực tế cho thấy, đào tạo bác sĩ hay nguồn nhân lực pháp lý đều không thể chỉ trông chờ vào quá trình đào tạo trong trường đại học nếu đầu vào quá thấp. Việc xác lập một ngưỡng chất lượng đầu vào thống nhất không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo niềm tin cho xã hội về chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
Theo PGS, TS Lê Thị Thanh Hải, Trưởng phòng Quản lý Đào tạo, Trường đại học Thương mại, quy định mới cũng tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn giữa các cơ sở đào tạo. Thay vì cạnh tranh bằng cách hạ điểm chuẩn để tuyển đủ chỉ tiêu, các trường sẽ phải tập trung nâng cao chất lượng chương trình đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để thu hút người học.
Tạo động lực nâng cao chất lượng đào tạo
Tại Ngày hội lựa chọn nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng năm 2026 do Bộ GD&ĐT phối hợp tổ chức tại Hà Nội, nhiều học sinh bày tỏ sự quan tâm đến quy định điểm sàn đối với nhóm ngành sức khỏe và lĩnh vực pháp luật.
Em Bùi Thu Trang, học sinh Trường THPT Kim Liên (Hà Nội), chia sẻ: “Khi biết Bộ GD&ĐT quy định điểm sàn đối với lĩnh vực pháp luật, em không thấy áp lực mà coi đó là động lực để cố gắng hơn. Em nghĩ những người theo học ngành luật sẽ làm việc liên quan đến quyền lợi của người dân, nên cần có nền tảng học tập tốt ngay từ đầu. Việc có một ngưỡng đầu vào chung cũng giúp chúng em xác định rõ mục tiêu và chuẩn bị nghiêm túc hơn trong quá trình ôn thi”.
Không chỉ tác động đến thí sinh, quy định ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào cũng tạo động lực để các cơ sở đào tạo nâng cao chất lượng. Khi không còn dựa vào việc hạ điểm chuẩn để tuyển đủ chỉ tiêu, các trường buộc phải đầu tư đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, đổi mới chương trình đào tạo và mở rộng hợp tác với bệnh viện, doanh nghiệp, cơ quan tư pháp nhằm nâng cao năng lực đào tạo.
Đối với các trường có truyền thống đào tạo y, dược và luật, quy định mới góp phần tạo mặt bằng chất lượng đầu vào đồng đều hơn. Trong khi đó, những cơ sở đào tạo mới hoặc quy mô nhỏ sẽ phải nỗ lực khẳng định uy tín thay vì cạnh tranh bằng điều kiện tuyển sinh.
Theo TS Nguyễn Triều Dương, phần lớn các trường có chất lượng đào tạo tốt đều tuyển sinh với mức điểm cao hơn đáng kể so với ngưỡng tối thiểu do Bộ GD&ĐT quy định. Vì vậy, điểm sàn chủ yếu đóng vai trò là “lưới an toàn”, bảo đảm những thí sinh có năng lực học tập tối thiểu mới tham gia các chương trình đào tạo đòi hỏi yêu cầu cao về chuyên môn và trách nhiệm nghề nghiệp.
Ông cũng cho rằng, quy định này góp phần định hướng lựa chọn ngành nghề phù hợp hơn. Thay vì chỉ quan tâm đến cơ hội trúng tuyển, thí sinh cần cân nhắc năng lực học tập, sở trường và khả năng gắn bó lâu dài với nghề. Đối với các ngành sức khỏe, người học phải trải qua nhiều năm học tập, thực hành nghiêm ngặt trước khi được cấp chứng chỉ hành nghề; trong khi lĩnh vực pháp luật ngày càng đòi hỏi tư duy phản biện, khả năng nghiên cứu và đạo đức nghề nghiệp trong bối cảnh cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế.
Một số ý kiến băn khoăn việc áp dụng điểm sàn có thể làm giảm cơ hội vào đại học của một bộ phận thí sinh. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, đại học không phải là con đường duy nhất để lập nghiệp. Hệ thống giáo dục nghề nghiệp đang được đầu tư theo hướng gắn với nhu cầu thị trường lao động, mở ra nhiều cơ hội việc làm. Phân luồng hợp lý sẽ giúp người học lựa chọn con đường phù hợp với năng lực, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
