Áp lực mưu sinh dưới “cơn bão giá”
Mỗi sáng, chị Nguyễn Thị Thúy Hiền, công nhân làm việc tại một công ty thiết bị điện trong khu công nghiệp Đại An (Hải Phòng), lại tất bật đưa con đến trường rồi vội vã vào ca làm. Hơn sáu năm làm việc tại doanh nghiệp, thu nhập của chị và chồng đều ổn định, nhưng khoản tiền tích lũy mỗi tháng gần như không đáng kể.
Chị Hiền tính nhẩm, chỉ riêng tiền thuê nhà, điện nước, học phí và tiền ăn của con đã chiếm phần lớn thu nhập. Giá thực phẩm tăng, tiền điện điều chỉnh, nhiều khoản chi sinh hoạt khác cũng nhích lên khiến đồng lương vốn không dư dả càng trở nên eo hẹp. Muốn có thêm khoản dành dụm phòng khi ốm đau hay lo cho con học hành, hai vợ chồng đều phải đăng ký làm thêm giờ.
“Tôi chỉ mong tiền lương được điều chỉnh để đỡ áp lực hơn. Tăng vài trăm nghìn đồng mỗi tháng thôi nhưng cũng đủ để bớt đi một phần gánh nặng chi tiêu. Ngoài ra, nếu công ty có thêm các lớp học ngoại ngữ miễn phí thì người lao động cũng có thêm cơ hội nâng cao kỹ năng, phát triển công việc”, chị Hiền chia sẻ.
Câu chuyện của chị Hiền cũng là tâm tư của hàng triệu công nhân đang làm việc tại các khu công nghiệp trên cả nước. Sau đại dịch Covid-19, thị trường lao động từng bước phục hồi, nhiều doanh nghiệp có đơn hàng trở lại, thu nhập của người lao động được cải thiện. Tuy nhiên, tốc độ tăng thu nhập vẫn chưa theo kịp đà tăng của chi phí sinh hoạt.
Từ bữa cơm hằng ngày, tiền thuê trọ, tiền gửi trẻ đến các khoản học hành, chăm sóc sức khỏe, hầu hết đều có xu hướng tăng. Đối với những gia đình công nhân có con nhỏ hoặc phải thuê nhà tại các đô thị lớn, bài toán cân đối thu nhập ngày càng trở nên khó khăn.
Kết quả khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam thực hiện trong tháng 3 và tháng 4/2026 tại bảy tỉnh, thành phố với gần 200 doanh nghiệp và khoảng 2.000 người lao động đã phản ánh khá rõ thực trạng này. Có tới 54,3% số người lao động cho biết, thu nhập hiện nay chỉ vừa đủ trang trải các khoản chi tiêu cơ bản của gia đình, gần tương đương năm trước. Đáng chú ý, 20,6% số người được hỏi cho biết, tiền lương không đủ đáp ứng nhu cầu sống, buộc phải làm thêm giờ hoặc tìm thêm việc làm để bù đắp thu nhập. Con số này cao gấp gần ba lần so với mức 7,9% của năm 2025.
Những số liệu ấy cho thấy, dù tiền lương tối thiểu đã nhiều lần được điều chỉnh trong những năm gần đây, đời sống của không ít người lao động vẫn chịu tác động mạnh bởi áp lực lạm phát và sự gia tăng của chi phí sinh hoạt. Thực tế này cũng là điều mà tổ chức công đoàn tại nhiều địa phương ghi nhận qua các cuộc tiếp xúc, đối thoại với đoàn viên và người lao động.
Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố Hải Phòng, mức lương cơ bản của không ít công nhân hiện nay chưa theo kịp nhu cầu chi tiêu thiết yếu. Để có thu nhập đủ trang trải cuộc sống, nhiều người lao động phải trông chờ vào tiền làm thêm giờ và các khoản phụ cấp, trong khi đây không phải là nguồn thu nhập ổn định, lâu dài.
Ông Tuấn cho rằng, trong bối cảnh giá cả hàng hóa và các chi phí sinh hoạt không ngừng tăng, nếu tiền lương tối thiểu chậm được điều chỉnh, đời sống của người lao động, nhất là công nhân tại các khu công nghiệp và các đô thị có mức sống cao, sẽ càng thêm áp lực. Vì vậy, việc điều chỉnh lương tối thiểu là cần thiết, không chỉ góp phần cải thiện thu nhập mà còn giúp doanh nghiệp giữ chân người lao động, tạo động lực để họ yên tâm gắn bó và cống hiến lâu dài.
Không chỉ tổ chức công đoàn, ngay tại các doanh nghiệp, mong muốn cải thiện thu nhập cũng được phản ánh thường xuyên qua các cuộc đối thoại định kỳ giữa người lao động và người sử dụng lao động.
Theo ông Nguyễn Quốc Việt, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Sumidenso Việt Nam (khu công nghiệp Đại An, Hải Phòng), công đoàn cơ sở sẽ tiếp tục kiến nghị doanh nghiệp điều chỉnh tiền lương, đồng thời tăng mức thưởng theo năng suất nhằm chia sẻ khó khăn với hơn 1 vạn người lao động đang làm việc tại công ty. Theo ông Việt, mặc dù mức lương bình quân của người lao động tại doanh nghiệp hiện cao hơn lương tối thiểu vùng từ 15 đến 20%, nhưng trước biến động của giá cả thị trường, nhiều công nhân vẫn gặp áp lực trong việc cân đối chi tiêu, đặc biệt là những lao động trẻ đang nuôi con nhỏ hoặc thuê nhà.
Đề xuất tăng từ đầu năm 2027
Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã trình Hội đồng Tiền lương quốc gia hai phương án điều chỉnh lương tối thiểu vùng áp dụng từ ngày 1/1/2027. Phương án thứ nhất, mức lương tối thiểu vùng tăng bình quân 9,8% so với hiện hành. Phương án thứ hai là tăng 8,5%. Đối với lương tối thiểu theo giờ, mức điều chỉnh sẽ được quy đổi từ lương tối thiểu tháng cùng hệ số phù hợp nhằm bảo đảm tương quan giữa hai hình thức trả lương.
Đây là mức tăng được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tính toán trên cơ sở nhiều yếu tố, trong đó có diễn biến chỉ số giá tiêu dùng, tốc độ tăng trưởng kinh tế, năng suất lao động và đặc biệt là kết quả khảo sát đời sống người lao động tại nhiều địa phương.
Theo tổ chức công đoàn, tiền lương tối thiểu không chỉ là căn cứ để doanh nghiệp trả lương cho nhóm lao động có thu nhập thấp, mà còn là “điểm tựa” để thương lượng tiền lương trong doanh nghiệp, tác động đến hàng triệu người lao động trên cả nước.
Điều đáng chú ý là lần này, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất áp dụng ngay từ đầu năm 2027 thay vì giữa năm như một số lần điều chỉnh trước đây. Theo các chuyên gia lao động, việc điều chỉnh từ ngày 1/1 sẽ giúp người lao động sớm được hưởng chính sách, đồng thời tạo sự đồng bộ với năm tài chính, kế hoạch sản xuất, kinh doanh và dự toán ngân sách của doanh nghiệp. Trong bối cảnh giá cả nhiều mặt hàng thiết yếu liên tục biến động, việc rút ngắn thời gian chờ đợi cũng được xem là giải pháp góp phần bù đắp phần nào sức mua đang suy giảm của tiền lương.
Ở góc độ doanh nghiệp, phần lớn đều bày tỏ sự đồng thuận với chủ trương điều chỉnh lương tối thiểu. Nhiều doanh nghiệp FDI cho rằng, chăm lo tốt hơn cho người lao động cũng chính là đầu tư cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Ông Zeng Shuiping, Giám đốc Hành chính - Nhân sự Công ty TNHH DBG Technology Việt Nam (khu công nghiệp Yên Bình, Thái Nguyên) cho biết, doanh nghiệp hiện đang trả lương bình quân khoảng 12 triệu đồng/tháng, cao hơn mặt bằng lương tối thiểu vùng. Ngoài tiền lương, công ty còn duy trì nhiều chính sách phúc lợi như hỗ trợ người lao động có hoàn cảnh khó khăn, đào tạo tiếng Trung miễn phí, đầu tư ký túc xá cho công nhân ở xa nhằm giảm bớt chi phí sinh hoạt.
“Doanh nghiệp hoàn toàn ủng hộ chủ trương điều chỉnh lương tối thiểu khi Chính phủ ban hành. Điều chúng tôi mong muốn là được thông tin sớm để chủ động xây dựng kế hoạch tài chính, cân đối chi phí sản xuất và các hợp đồng kinh doanh”, ông nói.
Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đề xuất thời điểm áp dụng nên từ ngày 1/7/2027 thay vì đầu năm. Theo ông, nhiều doanh nghiệp đang phải đối mặt với áp lực từ chi phí logistics, nguyên vật liệu, thuế, biến động thị trường xuất khẩu cũng như sức ép tuyển dụng và giữ chân lao động. Nếu chính sách được áp dụng ngay từ đầu năm, nhiều doanh nghiệp sẽ không kịp điều chỉnh kế hoạch sản xuất, cơ cấu chi phí và phương án tài chính đã xây dựng từ trước.
Quan điểm này phản ánh thực tế rằng, tiền lương không chỉ là thu nhập của người lao động mà còn là một trong những yếu tố cấu thành chi phí sản xuất. Mỗi lần điều chỉnh lương tối thiểu đều kéo theo sự thay đổi của nhiều khoản chi khác như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, kinh phí công đoàn và nhiều khoản đóng góp liên quan. Đối với các doanh nghiệp có quy mô hàng chục nghìn lao động, chỉ cần mức lương tối thiểu tăng thêm vài trăm nghìn đồng mỗi người cũng đồng nghĩa chi phí nhân công tăng thêm hàng chục tỷ đồng mỗi năm.
Trước thềm phiên họp thứ hai của Hội đồng Tiền lương quốc giá (dự kiến vào ngày 16/7), ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết, phía đại diện người lao động vẫn tiếp tục giữ nguyên các phương án như đề xuất tại phiên đầu tiên của hội đồng.
