Trước đó, một số quận thuộc Thành phố Hồ Chí Minh áp dụng thí điểm thu phí vỉa hè đối với các hoạt động kinh doanh mua bán, vừa có cơ sở lập lại trật tự quản lý sử dụng vỉa hè, vừa chống thất thu cho ngân sách thành phố.
Vừa kinh doanh vừa “ngóng” quy định mới
Tuân thủ quy định về kinh doanh trên vỉa hè, chủ quán phở Hà trên đường Hải Triều, phường Sài Gòn dành một khoảng trống làm lối đi cho người đi bộ. Bên trong cùng kê bàn phục vụ khách, phía ngoài cùng để xe gắn máy, còn chính giữa dành cho người đi bộ.
Người quản lý quán phở cho biết: “Phạm vi dành cho người đi bộ trên vỉa hè do Phòng Quản lý đô thị Quận 1 (cũ) hướng dẫn chúng tôi cũng như nhiều địa điểm kinh doanh ở đây làm cơ sở tuân thủ. Tuy nhiên, hiện nay phường Sài Gòn thông báo không còn thu phí vỉa hè nữa mà từ tháng 9, các hộ kinh doanh phải “trả lại” vỉa hè cho Nhà nước theo nghị định mới. Vì vậy, chúng tôi vừa buôn bán, vừa chờ quy định cụ thể để thực thi”.
Băn khoăn của chủ quán phở Hà cũng là câu hỏi từ các chủ hộ hay cá nhân có sử dụng vỉa hè kinh doanh, buôn bán tại nhiều tuyến đường ở khu vực trung tâm thành phố khi các phường Sài Gòn, Bến Thành tạm ngưng thu phí sử dụng vỉa hè vài tháng gần đây.
Chị Huỳnh Thị Thiên, có sạp bán trái cây trên vỉa hè đường Phan Chu Trinh, phường Bến Thành thắc mắc: Tôi đóng phí vỉa hè từ tháng 5/2024 và đóng một lần cho 12 tháng. Nay nghe thông tin nghị định mới không được buôn bán trên vỉa hè nữa. Vậy, những trường hợp như tôi buôn bán ở đây đã 20 năm thì biết thuê ở đâu, trong khi mặt bằng khu này rất đắt?
Năm 2024, Quận 1 (trước đây) tổ chức thí điểm thu phí vỉa hè tại 52 tuyến đường, hầu hết đều nằm ở khu vực trung tâm. Địa phương này thu phí qua phần mềm, do đó chủ nhà, người sử dụng vỉa hè có thể đăng ký và đóng phí qua phần mềm tương ứng với diện tích vỉa hè đăng ký sử dụng với chính quyền địa phương. Số tiền Quận 1 thu phí vỉa hè gần 1 tỷ đồng được nộp vào ngân sách theo quy định.
Một số địa phương khác như Quận 5, Quận 10 (trước đây) cũng tổ chức thu phí vỉa hè, qua đó đưa công tác quản lý trật tự đô thị từng bước đi vào quy củ và nền nếp hơn. Tuy nhiên, với khung pháp lý mới, cụ thể là Nghị định số 165 của Chính phủ quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Đường bộ; trong đó, không cho phép các hoạt động lấn chiếm vỉa hè để kinh doanh, việc thu phí tại Thành phố Hồ Chí Minh hầu hết tạm ngưng chờ hướng dẫn.
Một lãnh đạo phường Bến Thành cho hay: Thành phố đã tạm ngưng thực hiện Quyết định số 32/2023 về thu phí sử dụng tạm thời vỉa hè, lòng đường; do đó, hiện phường không yêu cầu người dân đóng khoản phí này và đang chờ thông báo mới.
Tương tự, đại diện Phòng Kinh tế-Xây dựng, phường Hòa Hưng cũng khẳng định: Việc thu phí đã ngưng hơn nửa năm nay để chờ chính quyền thành phố ban hành hướng dẫn phù hợp với Nghị định số 165.
Xem xét một mô hình quản lý phù hợp đô thị
Trong giai đoạn tạm ngưng thu phí vỉa hè, Sở Xây dựng thành phố ghi nhận nhiều trường hợp vi phạm sử dụng lòng, lề đường vỉa hè để kinh doanh, buôn bán, đậu đỗ phương tiện không đúng nơi quy định đã được cơ quan chức năng xử lý, ghi nhận. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng lấn chiếm, “xẻ thịt” vỉa hè tái diễn, nhất là tại các tuyến đường giáp ranh địa giới hành chính, khu dân cư, khu công nghiệp, chợ tự phát, bệnh viện,...
Ông Thân Vĩnh Long, Phó Trưởng phòng Phát triển đô thị, Sở Xây dựng thành phố cho biết: Công tác quản lý và thu phí sử dụng tạm thời một phần lòng đường, hè phố trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (cũ) được thực hiện theo Quyết định số 32/2023/QĐ-UBND ngày 26/7/2023 của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và Nghị quyết số 15/2023/ NQ-HĐND ngày 19/9/2023 của Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh về ban hành mức phí sử dụng tạm thời một phần lòng đường, hè phố cũng như Luật Giao thông đường bộ năm 2008, luật phí và lệ phí năm 2015. Theo ông Long, đối với những trường hợp đóng phí sử dụng vỉa hè trước ngày 1/1/2025 theo Quyết định số 32 thì thành phố cho phép tiếp tục kinh doanh vỉa hè nhưng không xem xét cấp phép đối với những vị trí kinh doanh mới.
Cũng theo Sở Xây dựng, Nghị định số 165 không giao thẩm quyền cho ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành quy định sử dụng lòng đường, vỉa hè; không cho phép tổ chức các hoạt động như kinh doanh dịch vụ, mua bán hàng hóa trên vỉa hè; do đó, thành phố cần làm rõ hơn các quy định của nghị định để điều chỉnh và có mô hình quản lý vỉa hè phù hợp.
Trước mắt, các tổ chức, cá nhân có nhu cầu sử dụng lòng đường, vỉa hè để tổ chức các hoạt động phù hợp theo Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ, Nghị định số 165 (như: trung chuyển vật liệu xây dựng công trình, trung chuyển rác thải sinh hoạt, trông giữ xe,…) có thể đề nghị đơn vị quản lý đường bộ xem xét cấp phép sử dụng và nộp phí theo Nghị quyết số 15/2023/NQ-HĐND (áp dụng trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh cũ).
Ngoài ra, để công tác quản lý lòng đường, vỉa hè trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh phù hợp các quy định mới ban hành cũng như phù hợp tình hình thực tiễn, nhu cầu của người dân, Sở Xây dựng đã có công văn đề xuất và được Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh chấp thuận cho bãi bỏ Quyết định số 32/2023/QĐ- UBND; đồng thời, đề xuất Hội đồng nhân dân thành phố xem xét sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 15/2023/NQ-HĐND.
Công tác quản lý và sử dụng vỉa hè nhằm bảo đảm trật tự an toàn giao thông cũng như phù hợp thực tiễn, nhu cầu giao thông, phát triển về kinh tế, du lịch,… cần được chính quyền thành phố đánh giá một cách toàn diện, trên cơ sở tuân thủ luật định, qua đó kịp thời có mô hình quản lý hiệu năng, hiệu quả, giảm tác động đến đời sống dân sinh .
