Con số này phản ánh rõ mức độ “lệch pha” giữa cung và cầu lao động, khi một bộ phận người lao động có nhu cầu làm việc, nhưng chưa được đáp ứng đầy đủ hoặc chưa được khai thác đúng năng lực.
Độ "lệch pha" trên thị trường lao động
Ở tuổi 28, Hoàng Yến Nhi tốt nghiệp ngành ngôn ngữ của Học viện Báo chí và Tuyên truyền, hiện làm việc tại một công ty công nghệ của Singapore, đặt trụ sở văn phòng tại Hà Nội. Công việc mang lại cho Yến Nhi thu nhập ổn định, song không hoàn toàn đúng với chuyên ngành đã được học. “Công việc hiện tại vẫn có những điểm liên quan kỹ năng ngôn ngữ, biên tập, làm việc nhóm, cho nên tôi thích nghi khá nhanh. Tuy nhiên, có những thời điểm tôi mong muốn được thử sức với các công việc có chiều sâu hơn để phát huy năng lực tốt hơn”, Nhi chia sẻ.
Theo cô gái trẻ, để người lao động có thể phát huy tốt hơn khả năng, cả bản thân người lao động và doanh nghiệp đều cần chủ động thay đổi. Người lao động cần không ngừng học hỏi, còn doanh nghiệp nên tạo thêm cơ hội để nhân sự được tham gia những công việc có tính thử thách cao hơn.
Trong khi đó, anh Đào Ngọc Long (sinh năm 1976, hiện sinh sống tại Hà Nội), đang làm việc tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Đầu tư thương mại và Du lịch Thiên Trường An lại có một hành trình khác. Tốt nghiệp ngành tin học của Đại học Bách khoa Hà Nội, anh chuyển hướng sang lĩnh vực vận tải-logistics. “Công việc hiện tại không đúng chuyên môn ban đầu, nhưng những kỹ năng về tư duy logic, khả năng học hỏi vẫn hỗ trợ tôi rất nhiều. Nhờ đó, tôi có thể thích nghi và phát triển công việc”, anh Long cho biết.
Sau nhiều năm, anh Long đã xây dựng được doanh nghiệp với hơn 20 đầu xe, tạo việc làm với thu nhập ổn định cho nhiều lao động. Tuy vậy, theo anh Long, để khai thác tốt hơn năng lực của cả doanh nghiệp và người lao động, cần có thêm các chính sách giúp ổn định chi phí vận hành, tạo điều kiện tiếp cận vốn, từ đó doanh nghiệp có thể mở rộng quy mô, nâng cao hiệu quả sử dụng lao động.
Theo Báo cáo Xu hướng việc làm năm 2025 của Trung tâm Quốc gia về Dịch vụ việc làm, lao động không sử dụng hết tiềm năng bao gồm những người thất nghiệp, thiếu việc làm và cả nhóm sẵn sàng làm việc, nhưng chưa tìm được công việc phù hợp. Đây là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh tình trạng dư cung lao động và mức độ không tương thích giữa cung và cầu trên thị trường.
Theo Báo cáo Xu hướng việc làm năm 2025 của Trung tâm Quốc gia về Dịch vụ việc làm, lao động không sử dụng hết tiềm năng bao gồm những người thất nghiệp, thiếu việc làm và cả nhóm sẵn sàng làm việc, nhưng chưa tìm được công việc phù hợp.
Thạc sĩ Ngô Xuân Liễu, Giám đốc Trung tâm Quốc gia về Dịch vụ việc làm cho rằng, cần nhìn nhận đầy đủ bản chất của chỉ tiêu này. Lao động không sử dụng hết tiềm năng không chỉ là những người chưa có việc làm, mà còn bao gồm cả những người đang làm việc, nhưng chưa đạt đủ thời gian lao động tiêu chuẩn hoặc chưa làm đúng với năng lực, điều này cho thấy thị trường lao động vẫn tồn tại những khoảng trống trong việc phân bổ và sử dụng nguồn nhân lực.
Ông Liễu phân tích: “Một biểu hiện rõ nét là thời gian tìm việc của người lao động còn kéo dài. Khi người lao động mất nhiều thời gian để tìm kiếm công việc phù hợp, điều đó đồng nghĩa với việc tiềm năng chưa được khai thác hiệu quả. Việc kéo dài thời gian sẽ làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực của toàn xã hội”.
Tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm của Thành phố cũng chỉ ra những vấn đề cụ thể: “Tình trạng người lao động chưa làm việc đúng với năng lực, chuyên môn vẫn khá phổ biến, nhất là ở nhóm lao động trẻ. Nguyên nhân xuất phát từ sự chưa tương thích giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, cũng như khả năng thích ứng của người lao động còn hạn chế”.
Theo bà Hạnh Thục, trong quá trình kết nối cung-cầu lao động, nhiều điểm nghẽn vẫn tồn tại. “Sự lệch pha về kỹ năng, nhất là kỹ năng mềm, là vấn đề đáng chú ý. Bên cạnh đó, thông tin thị trường lao động chưa được tiếp cận đầy đủ, khiến cho người lao động gặp khó trong việc lựa chọn công việc phù hợp. Ngoài ra, kỳ vọng giữa người lao động và doanh nghiệp vẫn chưa được đáp ứng”. Những yếu tố này lý giải vì sao thị trường vẫn tồn tại tình trạng có vị trí tuyển dụng chưa được lấp đầy, trong khi một bộ phận người lao động vẫn chưa tìm được công việc phù hợp.
Cần giải pháp đồng bộ
Qua những phân tích nêu trên, có thể thấy việc phát huy tiềm năng lao động đòi hỏi một hệ thống giải pháp toàn diện, gắn với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hoàn thiện thị trường lao động. Theo các chuyên gia, việc cơ cấu lại lực lượng lao động theo hướng hiện đại, tăng tỷ trọng lao động trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ, đồng thời nâng cao tỷ lệ lao động đã qua đào tạo cũng là hướng đi cần thiết.
Ông Ngô Xuân Liễu cho rằng, trước hết cần tăng cường hiệu quả kết nối cung-cầu lao động. Các phiên giao dịch việc làm cần được tổ chức thường xuyên hơn, đa dạng về hình thức. Việc kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến sẽ giúp mở rộng phạm vi tiếp cận, giảm thời gian tìm việc của người lao động. Một giải pháp quan trọng khác là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ. “Việc xây dựng và vận hành hiệu quả sàn giao dịch việc làm trực tuyến quốc gia sẽ giúp kết nối nhanh hơn giữa người lao động và doanh nghiệp. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, quá trình tìm kiếm và tuyển dụng sẽ trở nên chính xác và hiệu quả hơn”, ông Liễu nhấn mạnh.
Cũng theo Báo cáo Xu hướng việc làm năm 2025 của Trung tâm Quốc gia về Dịch vụ việc làm, việc phát triển hệ thống thông tin thị trường lao động và cơ sở dữ liệu là một trong những trụ cột quan trọng để nâng cao hiệu quả vận hành của thị trường lao động. Bên cạnh đó, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được xác định là giải pháp mang tính lâu dài. “Cần chú trọng đào tạo kỹ năng, nhất là kỹ năng số, để người lao động có thể thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc đào tạo lại, đào tạo bổ sung cũng cần được quan tâm để giúp người lao động chuyển đổi nghề nghiệp khi cần thiết”, ông Liễu khẳng định.
Bà Nguyễn Văn Hạnh Thục nhấn mạnh vai trò của công tác tư vấn và định hướng nghề nghiệp: “Việc giúp người lao động nhận diện đúng năng lực, sở trường và xu hướng thị trường sẽ giúp họ lựa chọn công việc phù hợp hơn. Đây là khâu rất quan trọng trong việc giảm tình trạng làm việc không đúng chuyên môn”.
Theo bà Thục, cần mở rộng mạng lưới doanh nghiệp tham gia hệ thống dịch vụ việc làm, qua đó tăng cơ hội tiếp cận việc làm cho người lao động. Khi nguồn cung vị trí việc làm đa dạng hơn, khả năng tìm được công việc phù hợp sẽ cao hơn. Ngoài ra, việc tăng cường đào tạo kỹ năng gắn với nhu cầu doanh nghiệp cũng được xem là giải pháp thiết thực. Sự phối hợp giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực.
Việc phát huy tiềm năng lao động không là câu chuyện của riêng người lao động, mà còn là bài toán của toàn bộ hệ thống thị trường việc làm. Khi người lao động được đặt đúng vị trí, phù hợp với năng lực, hiệu quả sẽ được nâng lên, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội theo hướng chất lượng và bền vững.
