Chương trình nghiên cứu của Đại học Monash hướng tới phát triển thuốc uống thế hệ mới giúp khôi phục chức năng bơm và vận chuyển tự nhiên của hệ bạch huyết, dựa trên cơ chế phân tử có độ chọn lọc cao và có thể điều chỉnh linh hoạt.
Phương pháp này được tiên phong bởi nhóm nghiên cứu tại Viện Khoa học dược phẩm Monash (MIPS), cho phép phát triển các loại thuốc an toàn hơn, chọn lọc hơn và hiệu quả hơn, hoạt động đúng nơi, đúng thời điểm và đúng loại mô, đồng thời hạn chế tác dụng phụ ở các phần khác của cơ thể.
Nhóm nghiên cứu áp dụng mô hình thiết kế thuốc mới, tập trung vào các phân tử nhắm tới vị trí gắn dị lập thể (allosteric) trên thụ thể acetylcholine muscarinic (mAChRs) – một nhóm protein đặc hiệu trên mạch bạch huyết. Các vị trí gắn thuốc dị lập thể này tác động lên protein mục tiêu giống như một van điều chỉnh chính xác mức độ tăng giảm, thay vì cơ chế “bật-tắt” đơn giản như các loại thuốc truyền thống vốn chỉ kích hoạt hoặc chặn protein.
Cơ chế này cho phép thuốc điều chỉnh hoạt động của hệ bạch huyết về trạng thái bình thường, đồng thời hạn chế tác động lên các protein tương tự ở những phần khác của cơ thể. Chương trình nghiên cứu kéo dài 5 năm, do các nhà khoa học của MIPS dẫn dắt, bao gồm Giáo sư Christopoulos, Phó Giáo sư Celine Valant và Giáo sư Natalie Trevaskis.
Nhóm nghiên cứu tham gia chương trình GLIDE của ARPA-H nhằm tìm kiếm hướng điều trị mới cho các bệnh liên quan hệ bạch huyết, từ bệnh bẩm sinh hiếm gặp đến các bệnh mạn tính phổ biến. Chương trình tập trung phát triển các liệu pháp giúp giảm triệu chứng, đồng thời phục hồi hoặc tái tạo hệ mạch bạch huyết bị rối loạn chức năng.
Rối loạn chức năng hệ bạch huyết khá phổ biến: phù bạch huyết thứ phát ảnh hưởng khoảng 1/30 người trưởng thành, trong khi phù bạch huyết bẩm sinh gặp ở khoảng 1/100.000 người. Bên cạnh đó, viêm khớp dạng thấp ảnh hưởng khoảng 1/50 người trưởng thành, còn viêm khớp tự phát ở trẻ em gặp ở khoảng 1/1.000 trẻ em. Nghiên cứu phù hợp với mục tiêu của chương trình GLIDE thuộc ARPA-H, hướng tới phát triển các liệu pháp vật lý, dược lý, gen và tế bào nhằm điều trị các bệnh bạch huyết hiếm gặp cũng như các bệnh mạn tính có biến chứng liên quan rối loạn hệ bạch huyết. Chương trình do Kimberley Steele quản lý.
Theo đánh giá của Giáo sư Christopoulos, Trưởng khoa Dược và Khoa học dược phẩm, “nghiên cứu này đại diện cho một biên giới mới của y học”. Ông giải thích, mạch bạch huyết hoạt động giống như một chuỗi các “máy bơm mini”, giúp dẫn lưu dịch, chất thải và các tế bào gây viêm ra khỏi mô. Khi các “máy bơm” này hoạt động kém, dịch sẽ tích tụ trong mô, gây sưng và viêm, dẫn đến phù bạch huyết và các bệnh mạn tính như viêm khớp. Trong nhiều thập kỷ qua, các phương pháp điều trị tiêu chuẩn cho phù bạch huyết và bệnh liên quan vẫn còn hạn chế, chủ yếu tập trung kiểm soát triệu chứng thông qua thay đổi lối sống, sử dụng đồ ép nén hoặc phẫu thuật.
Giáo sư Christopoulos cho biết: “Việc kiểm soát chính xác quá trình đưa các liệu pháp thuốc dị lập thể qua hệ bạch huyết cho phép chúng tôi trực tiếp tác động vào các cơ chế nền tảng gây rối loạn chức năng bơm và vận chuyển, điều trước đây được xem là không thể”.
Phó Giáo sư Valant chia sẻ: “Khoản tài trợ từ chương trình ARPA-H GLIDE là sự ghi nhận quan trọng đối với định hướng nghiên cứu của chúng tôi. Chúng tôi trân trọng cơ hội hợp tác với ARPA-H để phát triển các giải pháp điều trị phù bạch huyết, hướng tới cải thiện kết quả sức khỏe cho bệnh nhân trên toàn thế giới”.
Còn Giáo sư Trevaskis cho biết thêm: “Trong nhiều năm qua, điều trị rối loạn bạch huyết chủ yếu dừng ở kiểm soát triệu chứng, chưa giải quyết được nguyên nhân gốc rễ. Chúng tôi đang nỗ lực thay đổi điều này thông qua việc phát triển các loại thuốc có khả năng trực tiếp phục hồi chức năng bạch huyết”.
Nghiên cứu có tiềm năng mở rộng ứng dụng trong điều trị nhiều bệnh lý phổ biến và hiếm gặp, bao gồm: viêm khớp dạng thấp, viêm khớp tự phát ở trẻ em, phù bạch huyết thứ phát (thường xảy ra sau phẫu thuật, ung thư hoặc chấn thương) và phù bạch huyết bẩm sinh.
